kEditor RSS Feed keditor.org tr-TR keditor.org http://www.keditor.org/rss/yazilar/15/1.html Kürt sineması Kürt sinemasında Bahman Ghobadi'nin 'Dema Hepsên Serxweş' filmiyle Cannes Film Festivali'nde Altın Kamera ödülünü aldığı 2000 yılı milat alınırsa, Kürt sineması 10 yılı geride bırakmıştır. Kürt sinemasını tanımlanma arayışı da devam etmektedir. Kürt sineması var mıdır? Varsa dinamikleri nelerdir? Neyi, nasıl anlatır? Bu yazıda 10 yıllık gelişmeleri aktarıp, Kürt filmlerinin anlatı yapısı üzerinde dur...
Edward Said, Hamid Dabaşi'nin 'Filistin Sineması: Bir Ulusun Hayalleri' kitabı için yazdığı önsözde, Filistin Mücadelesinin bütün tarihinin 'görünür olma arzusu'yla ilgili olduğunu belirtir ve Filistin sinemasının da bu bağlamda anlaşılması gerektiğini kaydeder. Said göre, 'Filistinliler görünmezliğe karşı dururlarken -ki en başından beri bu yazgıya direnmişlerdir-, öbür yandan medyada pervasızca tekrarlanan klişelerle (terörizm ve şiddetle ilişkilendirilen bir görsel kimliği temsil eden Arap, kefiye ve taş atan Filistinli kilişesine) karşı koymaktadır.'

Dabaşi'ye göre, "Filistinli sinemacılar, kendilerine ait olan fakat kendilerine bırakılmayan bir yasak ülkede kendi sinemalarını yaratmanın - bu dünyada var oldukları"nın görsel kanıtını sunmanın- hayalini kurmaktadır.' Gerek Said'in görünür olma, varlığını ispat etme aracı olarak sinemayı tanımlayışı, gerek Dabaşi'nin 'görsel kanıt hayali' Kürtlerin sinemayla ilişkilerini de izah edebilmektedir. Hem Dabaşi hem Said'in sözlerini Kürt sinemasına da uyarlamamızda hiçbir sakınca yoktur.

Devleti olmayan bir ulusun sineması

Devletsiz bir ulus tam olarak nasıl bir sinema doğurur ve bunu başarınca da ortaya çıkan ne türde bir ulusal sinema olur? Bu soruya Dabaşi şu cevabı vermektedir: ''Filistin sinemasını eksen alan bu önerme, onun kökeni ve özgünlüğünün travmatik tabiatına işaret eder. Sinema dünyası Filistin sinemasını nasıl ele alacağını tam olarak bilemiyor, zira gözlerimizin önünde ortaya çıkan şey, en ciddi sonuçlarına haiz bir devletsiz sinemadır.'' Kürt sinemasını da bugün Türkiye nasıl ele alacağını bilemiyor. Bu sebepledir ki, henüz Kürt söylemine alışmayan toplum dillendirdiğimiz 'Kürt sineması' terimine de rahatsızlığını dile getirmektedir.

Dünya sinema tarihinden...

Dünya sinema gelenekleri, akımları belirli toplumsal olaylardan sonra ortaya çıkmıştır. Buna ilk akla gelen 1. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan Dışavurumcu Alman Sineması, ikinci dünya savaşı ortaya çıkan İtalyan Yeni Gerçekçiliği, Fransız Yeni Dalga'sı, Sovyetlerin 1917 Ekim sonrası ortaya çıkan devrim sinemasıdır. Çin, Küba ve İran'daki devrimler de bu ülkelerdeki ulusal sinemaların gelişimini tetiklemiştir.

Kürtler için de bu travma son 30 yılda yaşadığımız hak arayışı ve özgürlük mücadelesidir. Kürt sineması için eşik olarak denilecek bir süreçteyiz. Travma yaşanmış ve bunun karşılığı gün be gün sinemada karşılığını bulmaktadır, bulacaktır... Kürtlerden söz etmek, Kürdistan demek hala tabu ve kolay bir konu değil Türkiye'de. Böyle bir ortamda Kürt sinemasından söz etmek de kolay değil.

Kürt sinemasının bugününü daha iyi anlamak için öncelikle Kürtlerin görüntülü tarihine göz atmak gerekir. Bugün değin Kürtlerin görüntüyle ilişkisi nasıl kurulmuştur, ne tür gelişmeler Kürt sinemasının oluşmasında etkendir?

Kürtlerin görüntülü tarihi

Önemli tarihleri madde madde şöyle sıralayabiliriz: Ermenistan'daki Kürt Yezidi köylerinde ilk çekimler (Nazê -1926, Êzîdî Kürtler -1932), Kürtçe dublajlı ilk film olan 'Xecê û Siyabend' filminin çekilmesi (1991), 'Kilamek ji bo Beko' filminin çekilmesi (1992), Med TV'nin açılması (1995), MKM bünyesinde ilk sinema atölyesinin açılması (1995), Türkiye'de çekilen ilk Kürtçe kısa film 'Ax' (1999), Bahman Ghobadi'nin 'Dema Hespên Serxweş' (Sarhoş Atlar Zamanı) filminin Cannes'da Altın Kamera ödülünü alması (2000), İlk Kürt film festivalinin Londra'da düzenlenmesi (2001), Hiner Saleem'in 'Votka Limon' filmiyle Venedik Film Festivali'nde San Marco ödülünü alması (2003), Diyarbakır'da ilk sinema atölyesi düzenlendi (2003), Saleem'in Irak Kürdistan'ında çektiği 'Kilometre Zero' filmi Cannes Film Festivali'nde resmi olarak kabul edilen ilk 'Kürdistan' filmi oldu (2005), Selahattin Üniversitesi'nde Kürt Sinema Okulu'nun açılması (2005), Türkiye televizyonlarında ilk Türkçe altyazılı Kürtçe belgesel film (Çek Çek), Diyarbakır-Gün TV'de gösterildi (2004), Shahram Alidi'nin 'Whisper with the wind' (Sirta la gal ba) filmi Cannes başta olmak üzere pek çok festivalde gösterildi (2009), Min Dît filmi Antalya Film Festivali'nde yarışma bölümüne kabul edildi (2009), Kürt yönetmen Bahman Ghobadi Antalya Film Festivali'nin uluslar arası yarışmasında jüri başkanı oldu (2010), 'Berf' adlı Kürtçe kısa film, En İyi Kısa film seçildi.

Gizli tarih, kayıp Kürtler

Yukarıdaki kronolojiden de görüldüğü üzere 1932-1991 yılları arasında Kürtlere dair bir görüntülü arşive rastlayamıyoruz. Peki, Kürtler bu sürede yok olmadıklarına göre neredeydiler? Bunun yanıtı çok basit; derin bir suskunluk, inkâr/yok sayılma, baskı ve yasaklarla karşı karşıya kaldılar. Bu sürede Türkiye sinemasında bir şekilde görüldüler, hatta pek çok kalburüstü, ödüllü filmin kahramanı oldular (Erden Kıral, Ali Özgentürk, Atıf Yılmaz, Lütfi Akad'ın filmleri), adları Kürt değildi. Türk sinemasında Kürdün temsili en çok töre meselesi (Berdel, namus cinayeti, kan davası) olarak yer aldı. Ki bu temsil hala bile sürmektedir. Bu yılın ödüllü filmlerinden Seren Yüce'nin yönettiği 'Çoğunluk' filminde bile Kürt kadın karakter 'namus'la hikâyeleştirildi ve kanımca filmin en zayıf tarafını oluşturuyordu bu yan hikâye. Yeşilçam'da daha sık görülen Kürt'ün temsilleri şöyle devam eder: Köylü, bazen kente göç etmiş ancak kentte de sorunun kaynağı (hırsız, mafya, kabadayı), yoksul, cahil, şalvarlı, esmer, kötü giyimli, bozuk/kaba Türkçe konuşan insanlar...

Hangi film Kürt filmidir?

Hangi filmler Kürt sinemasına dâhil edilebilir? Çok sıklıkla karşılaştığımız bu sorunun bana göre yanıtı basittir. Dünyada ulus sinema kriterleri de yol göstericidir. İlk esas yönetmenin ulusudur, Kürt sineması için de yönetmenin Kürt olmasıdır. Yönetmen Kürt olduğu gibi, bunun bilincinde de olmalıdır. Bu da gösteriyor ki, sanıldığı gibi Kürtler üzerine film çeken Yeşim Ustaoğlu, Handan İpekçi, Reis Çelik Kürt sinemasına dahil edilemez. Yönetmenin Kürt olması da yetmez. Hiner Saleem son iki filmini Fransa'da o ülkenin kaynaklarıyla Fransızca çekmektedir. Fransızca çekilen Fransız orijinli bir filmin Kürt sinemasına dahil edilmesi sorunludur. Bu yüzden ikinci bir şart olarak Kürt hikayesini anlatması ve yüksek ihtimalle filmini Kürtçe çekmesi önemlidir. Ayrıca Kürt yapımcının çektiği Kürtçe filmler de Kürt sinemasına dahil edilebilir. Tabi tüm bunlar birer önermeden ibarettir ve tartışmaya açıktır.

Kürt sinemasının dinamikleri

Kürtlerin Türkiye sinemasındaki temsili söz ettiğimiz gibiyken, bugün Kürtlerin çektiği filmlerin dinamiğini ise bambaşka gerçekler oluşturuyor. Bu da aslında Kürdün, Türkler tarafından nasıl algılandığını ve gerçek gibi iki ayrı fotoğrafın bilgisini vermektedir.

Kürtçe ve asimilasyon: Kürt sinemasının esas dinamiğini dil oluşturmaktadır, bu dil Kürtçe'dir. Bazen tamamı bazen kısmi olarak Kürtçe yer alır. Kürtçe'nin kullanımı ya da bilinmemesi, asimilasyon gerçeğinin bilgisini de verir filmin içinde. İkinci önemli bir ayırt edici noktası Kürt müziğidir.

Toprak-insan ilişkisi: Kürtler için yaşam kaynağı topraktır. Köylü bir halktır Kürtler. Filmlerinde toprak ilişkisi vurguludur, toprak yurttur çünkü... İlk çekilen kısa filmlerden birisinin adının Ax/Toprak olması da anlamlıdır. Ax, Kürt sinemasının anlaşılması açısından önemli bir filmdir...

Sınırı geçen kamera: Kürt sinemasının şimdiye kadar çekilen tüm filmlerde hissedilen ortak bir düş vardır, bu dış sınırları geçen, yok sayan bir kameradır. Bu dört parçada ya da dünyaya dağılmış Kürtlerin sinemasının ortak noktasıdır.

Bitmeyen yolculuk / devinim: Kazım Öz'ün 'Fotoğraf'ı İstanbul'dan Kürdistan'a Kürt ile Türk askerinin yolculuğunu anlatır. 'Min Dît' Diyarbakır'dan İstanbul'a gelecek olan çocukların yola çıkışlarıyla biter. 'Dema Hespên Serxweş' (Sarhoş Atlar Zamanı) filminde Eyüp kardeşinin yaşaması için gereken ilacı bulmak üzere bir ülkenin içindeki sınırları geçerek zorlu bir yolculuğa çıkar. Bu örnekler çoğaltılabilir. Tüm bu bilgiler Kürtlerin dağınık, devinim halindeki hallerini, yolculuk halindeki tarihlerine ayna tutar.

Sürgün sineması: Kürt yönetmenlerin büyük bir kısmı sürgün ya da değil, yurtdışında yaşamaktadır. Ghobadi geçen sene Cannes Film Festivali'nde kendisiyle Murat Aktaş'ın yaptığısöyleşide artık İran'a dönemeyeceğini ve tüm evinin bir valizden oluştuğunu söylemişti. Ghobadi'nin bu sözleri Kürt sinemasını özetler. İçi hikayeler, trajediler, kültür, tarih, müzik, masal dolu bir valiz taşıyan yurtsuz bir yönetmenin, yurtsuz sineması... Sürgünlük 1991'de Kürtler tarafından yapılmış ilk iki filmde de kendini gösterir. Kürt iş adamı, yapımcı Senar Turgut'un çabalarıyla çekilen 'Xecê û Siyabend' filmi bunlardan birisidir. Film hiçbir zaman sinemalarda vizyon şansı bulamadığı gibi, filmin çekimleri sırasında yapımcı Turgut, Van'da gözaltına alındı, ağır işkencelerden geçti. Film Almanya'ya kaçırılarak orada Kürtçe dublajla sadece WDR televizyonunda gösterim şansı buldu. Film sürgün edildi bir bakıma... Bu bilgilerin kaynağı filmin ortak yapımcısı, aynı zamanda o dönemlerde Türkiye'de gazetecilik yapan Mehmet Aktaş'dır.

Gerilla sineması ve Üçüncü Sinema: Kürt sinemasında en özgün ve araştırılması gereken alan gerilla sinemasıdır. 'Tirêj', 'Boy Aynası', 'Yüzlerimizin Sırrı', 'Kadın Sevdiği Zaman ve Zap'ın Gözyaşları', 'Bêrîtan' filmleriyle artık dağ sineması gerçeğinden söz edilebilmektedir. Latin Amerika'da 1968'de ortaya çıkan ve Solanas ile Getino'nun manifestosunu yazdığı Üçüncü Sinema ile benzerlikler taşımaktadır. Bu manifestoya göre kamera ezilenin elindeki silahtır. Kamera örgütlemeyi, dönüştürmeyi ve hak talep etme aracıdır. Militan sinemacılığa dayanan Üçüncü Sinema'nın diğer sinemalardan ayıran en önemli özelliği seyircinin pasif durumdan çıkarılıp aktif duruma getirilmesidir. Fanon'un 'bütün seyirciler ya hain ya da ödlektir' sözü filmin başında yer alır. Filmde bölüm aralarında sorular yer alır ve film durdurulup o konuda tartışma başlar. Film boyunca seyirci bu duyguyu yaşanması için kurgunun da etkisiyle rahatsız edilir. Solanas ve Getino, projektörü 'saniyede 24 kare ateş eden bir silah olarak tanımlar.'

Masallar / Efsaneler: Kürtlerin masallarla ilişkisi güçlüdür. Bu elbette karşılığını sinemada da yaratmıştır. Ghobadi'nin 'Nivemang' (Yarım Ay) filminde gökten otobüse bir peri kızı düşer. Filmin içinde Audey hiç görmediği bir kadının sesine aşık olur. Bunlar masallarda duyduğumuz ve hiç yadırgamadığımız olaylardır. 'Min Dît' filminde hikayenin kurgusu bir masal üzerinden çizilir, zil takılarak öç alınan kurdun hikayesidir bu.

Coğrafya (Toprak, dağ, köy, manzara): Kürt sineması alanında çalışan bir akademisyen olan Yılmaz Özdil, Hiner Saleem filmlerinde Kürdistan manzarasının yeniden inşa edildiğini ifade eder. Saleem'in Kürdistan'dan uzakta yaşaması da bu manzarayı yaratıp kaydetme ve daha sonra göstermesine yol açmaktadır. Toprak, dağ, köy manzarası öyle çok şey alır ki bu tür filmlerde bunu ancak yok olmaya karşı kaydetmek, özlem açıklayabilir...

Belgeleme, hatırlama, gösterme: Bu filmlerde en çok hissedilen gerçeği sorgusu ve kendi halkını, kendi hikâyesini anlatma isteğidir. Filmlerin her birisi birer arşiv, belge niteliği taşır. Tüm bu filmler ayrıca birer öncüdür. 'Min Dît' filmi tamamen görme, görmeme ve gösterme tanımlamaları etrafında düşündürür seyirciyi. Filmde Gülistan'ın gözleri bir silaha dönüşür; tehlikeli, şiddet dolu, travmatik... Öyle çok şey görmüştür ki, onun gözlerine bakmaya korkarız ve film onun 'biz'e bakışıyla sona erer. Artık gözleri üzerimizdedir, belki de boynumuza takılan zildir Gülistan'ın gözleri... Onun tüm gördüklerinin tanığı ve ortağı olmuşuzdur...

Öznel bakış, kişisel hikayeler: Benim 'Kirasê Mirinê: Hewîtî' belgeselinde halam Emine'nin hikayesini anlatmam, Kazım Öz'ün köyünü anlatması, Özkan Küçük'ün Seyit'te babasını anlatması gibi bilgiler bize kişisel hikayelerin neden anlatıldığına dair bir soru sordurur. Yapım koşullarının zorluğu gibi eksenlerin de belirleyici olduğunu hesaba katmakla birlikte, aynı zamanda kişisel olan toplumsala dönüşmektedir...

Ülke güzellemesi/Nostalji: Öncelikle buradaki Nostalji geçmiş zamana özlem manasında değil, gidilemeyen ülke özlem manasındadır. Tarkovski'nin 'Nostalgia' filminde anlattığı, Milan Kundera'nın 'Bilememek' kitabında söz ettiği türden bir nostaljidir kastedilen... Bu gidilemeyen ülkenin nostaljisi filmlerde ortaya çıkar. Kazım Öz'ün 'Son Mevsim şavaklar' filminde ülkesinin dağına, baharına, kışına, çiçeğine, toprağına hatta kuzusuna bile güzelleme yaptığı görülür. Gidilemeyen, gidilince de özgürce yaşanamayan bir topraktır 'ülke'...

Sınır vurgusu: Kürt filmlerinde sınırların varlığının bilgisi verilir. Devrim Kılıç'ın Bahman Ghobadi filmleri için yazdığı gibi, tüm filmleri sınırın geçişiyle biter. Bu aslında Kürt sinemasının başladığı yerdir...

Babasızlık: Kürt sineması savaş gerçeğiyle beraber şekillendiğinden filmlerde baba karakterleri yer almaz. Babasız bir sinemadır Kürt sineması. Kürt sinemasının babasız hikaye anlatısının yanında çocuk ve yaşlı merkezli hikayeler öne çıkar.

Sözlü kültür/dengbêjler: Kürt kültürünün bir zenginliği de dengbêjlerdir. Dengbêj geleneği, dengbêj özgünlüğü ve mücadelesi kürt sinemasına konu olmaktadır. 2010 yılı içinde Bülent Gündüz 'Evdalê Zeynikê' filmiyle bu kültüre kamerasını yöneltmiştir.

Yas, kayıp: Başlıkta kullanılan kayıp hem fiziksel hem ruhsal kayba işaret eder. Filmlerde kaybedilen/yaşamını yitirilen birisinin matemi içerisinde geçer filmler. Örneğin Sarhoş Atlar Zamanı filminin başında kaçakçılık yaparken öldürülen babanın cesedi köye ulaşır. Tüm filmde baba'nın kaybı ve matemi yaşanır.

Belgesel kamerası/gerçeklik sorgusu: Kürt belgeselciliği ayrıca incelenmeyi hak etmektedir. Kürt sinemasının bugün en güçlü tarafını belgeselciliği oluşturmaktadır. Öz ve Küçük'ün yanı sıra Yüksel Yavuz, Özay Şahin, Özgür Fındık, Çayan Demirel, Rodi Yüzbaşı, Nezahat Gündoğdu, Nursel Doğan, Bülent Gündüz gibi pek çok isim başarılı belgesellere imza atmışlardır. Belgesellerin yanı sıra belgesel kamerası ve yer yer İtalyan Yeni Gerçekçiliği'nin çekim stiline varan gerçeklik vurgusu filmlerde hissedilir.

Resmi tarihe karşı alternatif tarih: Tarih dışında bırakılmış bir halkın çocukları için alternatif bir tarih yazmak kaçınılmazdır. Kürt sineması, özellikle belgeselciliği bunu yapmaktadır bugün. Çayan Demirel '38' ve '5 Nolu Cezaevi' filmleriyle bu vazifeyi yerine getirmiştir. Bu yıl içinde vizyona giren Nezahat Gündoğdu'nun 'Dersim'in Kayıp Kızları' filmi de konusu itibariyle alternatif tarihin oluşmasında önemli bir belge sunmaktadır.

Sessizlikten sonra gelen ses: Ayça Çiftçi bizim Kürt sineması kitabı içinde yer alan "Kazım Öz Sineması: Konuşmak, Hatırlamak" başlıklı yazısında sessizlikle ile ilgili şunu yazar: "Bu filmlerde Kürtçe konuşulması bile, sadece 'konuşmak' anlamına gelmez; artık 'Kürtçe konuşulabildiği'nin bilgisini de iletir. Bu anlamda da, Kürtçe olarak yapılan bu konuşma, kendisinin içerdiği bilgi, duygu ve anlamı aşan bir şeyler de söylemiş olur; yine sadece ve sadece varlığıyla...' Sessizlik yerini sese bırakmıştır. Bu ses de Kürt sinemasıdır. Çiftçi'nin belirttiği gibi Kürt sineması varlığı bile sessizliğin bozulduğunun işaretidir ve sessizlikten sonra gelen ses hem bizim için hem dünya için kıymetlidir.

Sanat-savaÅŸ-iktidar iliÅŸkisi

Son zamanlarda 'Min Dît' gibi pekçok Kürt filmi (Kürtçe çekilecek Kürt yönetmenlerin filmleri) daha görünür hale geldi. Kimi filmler senaryo, yapım ve post-prodüksiyonda kültür bakanlığından destek aldı. Diğer yandan Kürt illerinde halka yönelik şiddet artıyor (Bombalanan çocuklar, kurşunlanan öğrenciler, tutuklanan siyasetçiler, öldürülen masum insanlar). Bir paradoks var burada: Muhalif/karşıt sanat destekleniyor; çünkü bu tür filmlerin desteklenmesi Türkiye'nin demokratikleştiğine dair bir profil oluşturuyor; oysaki bu filmlerin de konusunu oluşturan şiddet azalmıyor, aksine artıyor. Sanat üzerinden tehlikeli bir döngü ile karşı karşıyayız. Bu soruların sorulması gerekiyor.

Kürt sinemasının bugünü

Kürt sineması hem Türkiye halkları hem de dünya tarafından merak ediliyor. Her yıl sayı katlanarak büyüyor. İstanbul-Türkiye sadece Türkiye Kürtleri için değil, Suriye, İran, Irak Kürdistan bölgesinden Kürt yönetmenler için de çekici bir hal alıyor. Hisham Zaman, Bahman Ghobadi, Shahram Alidi gibi şu an Kürt sinemasının en başarılı yönetmenlerinin yeni filmlerini İstanbul'da çekiyor olmaları ilginçtir. Kürtlerin Türkler, Araplar ve Farslarla ilişkisi zorunlu bir akrabalık ilişkisi gibidir, hiçbir zaman yok olmayacak bir kader birliğidir. Bu üç halka komşu ve iç içe yaşam Kürt sinemasını etkilemiştir ancak üretim arttıkça da özgün bir dilin yaratıldığı görülmektedir.

Kürtler adı söylenmeyen, inkâr edilen bir halk olarak Türkiye sinemasını Yılmaz Güney gibi yönetmenlerin varlığıyla güçlendirmişlerdir, bugün güç vermeye devam edeceklerdir ancak bir farkla; bu kez adına Kürt sineması denilerek...

Son olarak, Kürt sinemasını tanımlamak için belki erken ama soru sormak için geç değil...
]]> http://www.keditor.org/yazilar_796.html http://www.keditor.org/yazilar_796.html Kürt sineması Katalonya Anayasası Katalonyalılar yasayı şöyle tanımlar; 'Bu yasa Katalonya kolektif kimliğinin ifadesidir ve bölgenin kurumlarını ve İspanya'nın diğer bölge ve uluslarıyla olan özgür dayanışması çerçevesinde devlet ile olan ilişkisini tanımlar. Bu dayanışma tüm İspanya halklarının özgün birlikteliğinin garantisidir' der. Ülkemizdeki Demokratik Özerklik tartışmalarına bilimsel bir boyut katabilmek amacıyla İspanya'daki özerk...
Ülkemizdeki Demokratik Özerklik tartışmalarına bilimsel bir boyut katabilmek amacıyla İspanya'daki özerk bölgelerden biri olan Katalonya'nın anayasasını yayınlıyoruz. Böylesi bir somut belge üzerinden yapılacak tartışmaların daha verimli geçeceği umuduyla, anayasanın çevrilmesinde emeği geçenlere teşekkür ederiz:

BAŞLANGIÇ

Katalan halkı, demokratik özgürlüklerine kavuşma sürecinde kendi özerklik kurumlarını da geri kazanıyor.

Anayasa'nın İspanya'yı oluşturan tüm ulus ve bölgelerine tanığı ve garanti ettiği özerklik hakkını kullanan Özerk bir Topluluk kurma arzusunu dile getirir.

Katalonya'nın özgürlüğünü kazandığı bu onurlu anda bunun olanaklı olmasına yardım eden, katkı sunan erkekler ve kadınlar takdir edilmeli.

Bu yasa Katalonya kolektif kimliğinin ifadesidir ve bölgenin kurumlarını ve İspanya'nın diğer bölge ve uluslarıyla olan özgür dayanışması çerçevesinde devlet ile olan ilişkisini tanımlar. Bu dayanışma tüm İspanya halklarının özgün birlikteliğinin garantisidir.

Katalan halkı özgürlük, adalet ve eşitliği kolektif yaşamlarının en üstün değerleri olarak deklare eder ve Katalonya'da yaşayan ve çalışan herkes için makul, saygın bir yaşam standardı sağlayacak uzun bir gelişim süreci gerçekleştirme arzularını ifade eder.

Katalonya'nın kolektif özgürlüğü temel haklara ve bireylerin, halkların kamu özgürlüklerine riayet edilmesi vurgusu yapan uzun bir tarih -ki bu da geleceğe bakan demokratik bir toplumun yaratılmasını olanaklı kılmak için Katalan halkının devam ettirmek istediği bir tarihtir -bağlantısıyla özerk hükümetin kurumlarında kendi ifadesini bulur.

Bu prensiplere sadık kalmak ve Katalonya'nın vazgeçilmez özerklik hakkının hayata geçmesi için aşağıda yer alan yasayı Katalan Parlamentosu üyeleri önerir, Vekiller Kongresi Anayasa Komitesi kabul eder ve Katalan halkı tekrar teyit eder ve Katalonya Meclisi onaylar.

GÄ°RÄ°Åž KISMI

Genel hükümler

Madde 1

1. Bir millet olarak Katalonya, Anayasa ve kurumsal normunun temeli olan bu yasa uyarınca özerkliği yerine getirmek için kendisini Özerk bir Topluluk olarak oluşturur.

2. Özerk Hükümet Katalonya özerkliğinin politik olarak etrafında örgütlendiği bir kurumdur.

3. Özerk Hükümetin gücü Anayasa, bu yasa ve halktan gelmektedir.

Madde 2

Özerk bir Topluluk olarak Katalonya'nın bölgesi bu yasa yayınladığında Barselona, Girona, Lleida ve Tarragona illerinin oluşturduğu alandır.

Madde 3

1. Katalonya'ya özgü dil, Katalancadır.

2. İspanya Devleti'nin resmi dilinin İspanyolca (Castilian) olması gibi Katalanca Katalonya'nın resmi dilidir.

3. Özerk Hükümet her iki dilin bilinmesini sağlamak için gerekli tüm tedbirleri alarak ve bu dillerin Katalonya vatandaşlarının hak ve görevleri bakımından tam eşitliğini mümkün kılacak koşulları yaratarak her iki dilin normal ve resmi kullanımını garanti eder.

4. Aran Vadisi dili öğretilecek ve özel bir itina gösterilip ve koruma altında olacak.

Madde 4

Katalan bayrağı geleneksel sarı zemin üzerine dört kırmızı çizgidir.

Madde 5

1. Katalonya Özerk Hükümeti bölgesel organizasyonunu kendi yerel yönetim teşkilatı olan bölgeler ve ilçelere ('comarques') böler, buna karşın daha geniş idari ilçeler de oluşturabilir.

2. Bölgesel birimler kasaba planı ve metropol faktörlerine dayanarak oluşturulabilir, bazı birimler işlevsel doğaya veya spesifik amaçlara göre de olabilir.

3. Bu yasa uyarınca Katalonya'nın bölgesel organizasyonunu çeşitli bölgesel birimlerin özerkliğini garanti eden bir Parlamento Yasası düzenler.

4. Anayasa'nın 137. ve 141. maddeleri uyarınca, devletin faaliyetlerinin uygulanması için, yukarıda geçen paragrafların şartları ilin lokal bir birim ve bölgesel bir bölüm olarak organizasyonu konusunda önyargı olmadan yorumlanır.

Madde 6

1. Bu yasanın amaçları için Katalanların siyasi statüsünü devletin genel kuralları uyarınca yasal olarak Katalonya'nın herhangi bir bölgesinde ikamet eden tüm İspanyol vatandaşlarına tanır.

2. Yurtdışında ikamet eden İspanyol vatandaşı Katalanlar da son yasal ikamet yerlerinin Katalonya'da olması ve durumlarının kanıtını İspanya Konsolosluğu'na vermek koşuluyla bu yasada belirtilen siyasi haklardan yararlanır. Onların soyundan gelenler de böyle bir talepleri olması durumunda devletin yasasında belirlenen şekilde bu haklardan yararlanır.

Madde 7

1. Özerk Hükümetin yasaları ve yönetmelikleri Katalan medeni yasasıyla birlikte, kişisel statü veya bölge dışı doğasının diğer yasaları başlığı altında yer alan belirli vaka, durumlardaki istisnaların haklarını çiğnemeden tüm bölgede yürürlüktedir.

2. İspanyol uyruğuna sahip yabancılar yasal olarak Katalonya'da ikamet ederken aksini istediklerini ifade etmedikçe Katalan medeni yasasına tabi olur.

Madde 8

1. Katalonya vatandaşları Anayasa'da belirtilen hak ve görevlere sahiptir.

2. Bireylerin ve grupların tam gelişimini ve tüm vatandaşlarının siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal yaşama katılımını kolaylaştırma durumunu önleyebilecek veya alıkoyabilecek her türlü engeli kaldırmada etkin ve gerçek olabilecek bu kişilerin kendi yetki alanındaki özgürlük ve eşitlik gibi koşullarını geliştirmek bir kamu otoritesi olarak Özerk Hükümetin sorumluluğundadır.

Özerk hükümetin yetkisi

Madde 9

Özerk Hükümet aşağıdaki konularda tek yetkilidir:

1. Bu yasa çerçevesinde özerklik kurumlarının organizasyonu.

2. Katalan medeni yasasının korunması, değiştirilmesi ve geliştirilmesi.

3. Usul hukuku ve Katalonya'nın maddi hukukun belirgin özelliklerinden veya Özerk Hükümet organizasyonunun özel karakteristiğinden kaynaklı doğan idare usulüyle ilgili yasalar.

4. Kültür

5. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 28. noktasında belirtilen hükümleri çiğnemeden tarihi, artistik, anıtsal, mimari, arkeolojik ve bilimsel miras.

6. Arşivler, kütüphaneler, müzeler, gazete kütüphaneleri ve diğer kültürel referans merkezleri devletin kontrolü altında değildir. Müzik Konservatuarları ve Güzel Sanat hizmetleri Özerk Topluluk yararınadır.

7. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 15. noktasında belirtilen koşulları çiğnemeden araştırma. Merkezi Katalonya'da olan akademiler.

8. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 18. noktasında belirtilen koşulları çiğnemeden Yerel Hükümet. Bölgelerin sınırlarının ve resmi isimlerinin ve diğer yerlerin isimlerinin değiştirilmesi.

9. Bölgesel ve kıyı şeridinin planlanması, konut ve kasaba planlaması.

10. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 23. noktasında belirtilen hükümler uyarınca ağaçlık, orman kaynakları ve hizmetleri, hayvancılık alanları, çayırlar, özel olarak korunan doğal ve dağlık alanlar.

11. Bu yasanın 17. maddesinde belirtilen koşulları göz önünde bulundurarak sağlık.

12. Turizm

13. Yasal olarak devletin genel çıkarına olarak sınıflandırılmayan veya icra edilmesi diğer bir Özerk Topluluğu etkilemeyen kamu işleri.

14. Rotaları tamamen Katalonya bölgesinde bulunan yollar ve otoyollar.

15. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 20 ve 21 noktalarında belirtilen hükümleri çiğnemeden demiryolları, karayolu, deniz, nehir, halat taşımacılığı; limanlar, helikopter alanları, havaalanları ve Katalonya'nın Meteoroloji Hizmeti. Taşımacılık hizmetleri için merkezler ve yükleme terminalleri kiralamak.

16. Su tamamen Katalonya'nın içerisinde aktığı her zaman hidrolik projeleri, kanallar ve sulama işleri; üretim tesisleri, enerjinin dağıtımı ve taşımacılık bölgenin dışında sonlanmıyor ve kullanımı diğer bir il veya Özerk Topluluğu etkilemiyorsa bu işin yürütülmesi; kaynak, termal ve yer altı suları. Tüm bunlar Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 25. fikrasında belirtilen hükümleri çiğnemeyecek.

17. İç sularda balık avlama, kabuklu deniz havyanı endüstrisi, su kültürü, avlanma ve gölde balık avlama.

18. El sanatları.

19. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 16. noktasında belirtilen hükümleri çiğnemeden eczacılıkla ilgili düzenlemeler.

20. Ticari mevzuat uyarınca mal ve güvenlik ticareti için merkezlerinin oluşturulması ve planlanması.

21. Ticari mevzuat uyarınca kooperatifler, Sosyal Güvenlik sistemlerinde yer almayan hayır toplulukları ve diğer kooperatif dernekleri.

22. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 10 noktasında belirtilen hükümleri çiğnemeden Emlak Odaları, Ticaret Odası, Sanayi ve Sevkiyat.

23. Anayasa'nın 149. maddesinin 36. maddesinin hükümlerini çiğnemeden Mesleki Birlikler ve dereceli nitelikli mesleklerin icrası.

24. Faaliyetleri esas itibariyle Katalonya'da olan eğitim, kültür, sanat, yardım, refah veya benzeri mahiyetteki vakıflar ve dernekle.

25. Sosyal yardım.

26. Gençlik.

27. Kadının durumunun geliştirilmesi.

28. Medeni, ceza ve cezaevi mevzuatına sürekli riayetle birlikte reşit olmayanların korunması ve himayesi.

29. Spor ve boÅŸ vakit.

30. Spesifik sektörler ve medya için devlet tarafından kabul edilen yasaları çiğnemeden reklamcılık.

31. EÄŸlence.

32. Devlet sisteminin yardım amaçlı bahisleri (spor toto) dışında kumarhaneler, oyun ve iddia.

33. Özerk Hükümetin yararına olan istatistikler.

34. Bu yasada açıkça ifade edilen diğer meseleler ve devletin Anayasa aracılığıyla Özerk Hükümete devrettiği benzer içerikteki konular Özerk Hükümetin tek yetkili olduğu konulardır.

Madde 10

1. Aşağıdaki konularda mevzuat geliştirmek ve uygulamak devletin temel mevzuatı çerçevesinde ve, uygun olduğunda, orada belirtilen şartlarda Özerk Hükümetin sorumluğundadır:

a) Yargı sistemi ve Özerk Hükümetin sorumluluğu sistemi ve kamu çalışanlarının kanununa ek olarak Özerk Hükümete bağlı kamu organları.

b) Özerk Hükümetin yetki alanındaki zorunlu kamulaştırma, idari sözleşmeler ve imtiyazlar.

c) Kamu sektörünün gerekli kaynaklarını ve hizmetlerini özellikle tekel durumlarında muhafaza etme ve genel çıkarlar öyle gerektirdiğinde özel şirketlerin denetlenmesi.

d) Kredi, bankacılık ve sigorta planlaması.

e) Maden ve enerji organizasyonu.

f) Koruma için ek standartlar sunan Özerk Hükümetin güçlerini çiğnemeden çevrenin korunması.

g) Balıkçılığın planlanması.

2. Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafın 18. noktasında ve 92. maddesinin 3. parafında değinilen hükümler uyarınca Katalonya alanındaki Şehir Kadastro sistemi mevzuatını geliştirmek Özerk Hükümetin sorumluluğundadır, bu kadastrolara yetki vermek devletin sorumluluğundadır.

Madde 11

Devlet yasamasını aşağıdaki alanlarda uygulaması Özerk Hükümet sorumluluğundadır:

1. Cezaevleri

2. Çalışma işleri, güçlerin göz önünde bulundurulması, çalışma ilişkileri açısından devletin yürütme seviyesindeki bu alanda devletin inceleme gücüne zarar vermeden yargı ve mevcut hizmetler. Ülke içindeki ve dışındaki nüfus hareketi konusunda devlet yasalarının bu konularla ilgili koyduğu tüm yasalara zarar vermeden devlet tüm güçleri muhafaza eder.

3. Telif hakkı ve patentler.

4. Kambiyo acenteleri, aracı firmalar ve ticari acentelerin. Uygun olduğunda ilgili sınırı oluşturarak müdahale etmek.

5. Ağırlıklar ve ölçüler. Kalite ölçüleri.

6. Katalonya'da düzenlenen uluslararası fuarlar.

7. Devlet bu yönetimi kendisi için ayırmadığında devlet yönetimi altındaki müzeler, arşivler ve kütüphaneler.

8. Devlet doğrudan yönetimlerini kendisi için ayırmadığında genel çıkar olarak sınıflandırılan limanlar ve hava limanları.

9. Anayasa'nın 149. Maddesi'nin 1. paragrafının 21. noktasında değinildiği gibi böylesi bir ulaşım devlete ait altyapılardan etkilenebilecek olsa bile, devleti kendisi için ayırabileceğinden dolayı böylesi doğrudan uygulamaya zarar vermeden, çıkış ve varış noktaları Özerk Yönetim Toplumu sınırları içerisinde olan malların ve yolcuların ulaşımını planlamak.

10. Denizlerde kurtarma çalışması ve Katalan kıyısındaki devletin sınırlarındaki sularda sanayi atıklarının ve kirleticilerin dökülmesi.

11. Özerk Hükümetin yargısı bünyesinde olacağından bu mevzuatta açıkça belirtilen sorular ve devlet tarafından organik bir yasa ile aktarılabilecek bu doğa.

Madde 12

1. Devletin genel ekonomi aktivitesi ve para politikasının planlanması ve temelleri uyarınca, Anayasa'nın 38. ve 131. maddelerinin hükümleri ve 149. maddenin 1. paragrafının 11. ve 13. noktaları kapsamında aşağıdaki alanlarda tek yargı kararını vermek Özerk Hükümet'in sorumluluğundadır:

1. Katalonya'daki ekonomik aktivitenin planlanması.

2. Devlet yasalarının güvenlik, sağlık veya askeri çıkar gerekçeleri yüzünden her ne belirlediği konusunda ve madenler, hidrokarbonlar ve nükleer gücün tabi olacağı endüstrilerle ilgili düzenlemelere zarar vermeden sanayi alanı. Dış teknolojinin ithal edilmesi yetki gücü tamamen devletindir.

3. Sanayi sektörlerinin yeniden yapılanması için devlet tarafından hazırlanan planların Katalonya'da geliştirilmesi ve uygulanması.

4. Tarım ve hayvancılık çiftçiliği.

5. Fiyatlar ve rekabetten koruma mevzuatı ile ilgili genel politikaya zarar vermeden iç ticaret ve tüketici ve kullanıcının korunması.

6. Şirket, kamu ve ülke sınırları içerisinde kredi kurumları ve mevduat bankaları.

7. Bu mevzuat kapsamındaki diğer yasalarda kadar ön görülmediği için Özerk Hükümet'in kamu ekonomi sektörü.

2. Özerk Hükümet uygun durum ve aktivitelerde devletin kamu ekonomi sektörünün yönetimine de katılır.

Madde 13

1. Özerk Hükümet bu mevzuat çerçevesinde ve burada özellikle belirtilmeyen konularla ilgili olarak Anayasa'nın 149. maddesinde sunulan Organik Yasa'ya göre Özerk Polis Kuvvetleri oluşturabilir.

2. Özerk Hükümet'in Özerk Polis Kuvvetleri aşağıdaki işlevlere sahiptir:

a) Mülklerin ve kişilerin korunması ve yasa ve düzenin devam ettirilmesi.

b) Özerk Hükümet'in bina ve tesislerinin savunulması ve korunması.

c) Geriye kalan işlevleri Organik Yasa'nın bu maddesinin 1. paragrafında belirtilmiştir.

3. Özerk Polis Kuvvetleri'nin genel olarak yönetiminin gerçekleştirilmesi ve Lokal Polis Kuvvetleri'nin koordine edilmesi Özerk Hükümet'in sorumluluğundadır.

4. Devleti kontrolündeki Devlet Güvenlik Güçleri ve Özel Birlikleri limanlar, havalimanları, kıyılar ve sınırlar ve gümrüklerin korunması gibi ekstra ve toplum doğasının üzerindeki polis hizmetleri, İspanyolların ve yabancıların ulusal ülke sınırlarına giriş ve çıkışlarının kontrol edilmesi, yabancıların ikamet, ülkeden iadesi ve sınır dışı edilmesi, göç ederek gelmesi ve gitmesi, pasaportları, kimlik kartları, silah ve patlayıcıların taşınması, devletin mali olarak korunması, kaçaklılık ve vergi dolandırıcılığı ve Anayasa'nın 104. maddesi ve bunu daha da geliştiren Organik Yasa ile doğrudan güvenlik kuvvetlerine verilen diğer işlevler ile ilgili tek sorumludur.

5. Bu işlevi yerine getiren Yargı Polisi ve Özel Birlikler Anayasa'nın 126. maddesinde beyan edilen işlevler ve usul kanunlarında sunulan koşullar uyarınca Hakimlere, Mahkemelere ve Cumhuriyet Savcılıklarına bağlıdır.

6. Bu vesileyle Özerk Hükümet Polis Kuvvetleri'ni ve Devlet Güvenlik Güçleri ve Özel Birlikleri'nin aktivitelerini koordine etmek için Devlet Hükümeti'nden ve Özerk Hükümet'ten yeterli temsilcinin katılmasıyla Güvenlik Konseyi oluşturulur.

7. Güvenlik Konseyi amirleri Devlet Silahlı Kuvvetleri'nin şefleri ve görevlilerinden atanacak olan Polis Kuvvetleri'nin ve Özerk Hükümet'in Polis Kuvvetleri'nde hizmet ederken bu maddenin 1. paragrafından değinilen Organik Yasa'da veya Devlet Hükümeti'nin belirleyebileceği durumda ve kurulacak olan idari durumda yer alacak olan ve de bu durumda askeri yasaya tabi olmayacak olan Özel Birliklerin Tüzük, Düzenlemeleri, personeli, bu kuvvetlerde çalışacak kişi sayısı ve işe alınmasını belirler. Silah ruhsatlarıyla ilgili sorumluluk her türlü durumda yalnızca devlette olacaktır.

Madde 14

1. Kendisine Anayasa ile verilecek güçleri kullanarak ve yargıyı uygulayarak, hükümet önceki maddede belirtilenler de dahil tüm hizmetlerin kontrolünü alacaktır ve Güvenlik Güçleri ve Özel Birlikler Özerk Hükümet'in Polis Kuvvetleri'ne atfedilen işlevlere göre aşağıdaki durumlara müdahale edebilir:

a) Özerk Hükümet tarafından müdahale etmesi istenildiğinde. Müdahale Özerk Hükümet'in talebi ile sonlandırılır.

b) Devletin çıkarının ciddi şekilde tehlikeye düşürüldüğünü düşünmeleri durumunda Güvenlik Konseyi'nin onayıyla kendi inisiyatifleri doğrultusunda.

Acil durumlarda Devlet Güvenlik Güçleri ve Özel Birlikler Anayasa Mahkemesi'ne (Corts General) rapor edecek olan Devlet Hükümeti'nin sorumluluğu bünyesinde müdahale edebilir. 'Corts General' anayasal prosedürler vasıtasıyla onlara verilen güçleri uygulayabilir.

2. Devletin alarm, istisnalar ya da kuşatma durumu ilan etmesi halinde, olay bu tür meseleleri düzenleyen yasama uyarınca olursa tüm Polis Kuvvetleri ve Özel Birlikler sivil veya askeri yetkililerin doğrudan emri altında olur.

Madde 15

Anayasa'nın 27. maddesinin hükümlerine ve söz konusu belgedeki 81. maddenin ilk paragrafı uyarınca bunu geliştirebilecek olan Organik Yasalar veya Anayasa'nın 149. maddesinin 1. paragrafının 30. fıkrasınca devlete yüklenilen kuvvetler ve bunun düzgün uygulanması ve korunması için gerekli incelemelere ön yargılı olmaksızın yargı yetkisi alanındaki eğitim tüm kapsam, seviye, derece, tür ve özelliklerdeki eğitimi düzenlemek ve yönetmek tamamen Özerk Hükümet'in yargı yetkisindedir.

Madde 16

1. Devletin temel yasaları çerçevesinde, Radyo ve Televizyon Yasal Statüsü'nü düzenleyen yasa tarafından kurulan koşullar ve vakalar açısından radyo ve televizyon basın sistemi mevzuatını geliştirmek ve uygulamak Özerk Hükümet'in sorumluluğundadır.

2. Devletin temel yasaları çerçevesinde basın sistemi ve genel olarak sosyal iletişim için tüm medya yasasını geliştirmek ve uygulamak da Özerk Hükümet'in sorumluluğundadır.

3. Bu maddenin yukarıda değinilen paragraflarda belirtilen koşullarda Özerk Hükümet kendi televizyonunu, radyosunu ve basınını ve genel olarak amaçlarını başarmak için sosyal iletişim için tüm medyayı düzenleyebilir, oluşturabilir ve sürdürebilir.

Madde 17

1. Ülke içi sağlık meseleleriyle ilgili temel mevzuatı geliştirmek ve uygulamak Katalonya Özerk Hükümet'in sorumluluğundadır.

2. Sosyal Güvenlikle ilgili olarak, aşağıdaki konuları yerine getirmek Katalonya Özerk Hükümet'in sorumluluğundadır:

a) Sosyal Güvenliğin ekonomik organizasyonunu oluşturan yasalar hariç devletin temel mevzuatını geliştirmek ve uygulamak.

b) Sosyal Güvenliğin belirtilen ekonomik organizasyonunu yönetmek.

3. Özerk Hükümet ecza ürünleri üzerine devlet mevzuatının uygulanması için de sorumludur.

4. Katalonya Özerk Hükümeti sınırları içerisinde bu amaçlar için yukarıda belirtilen tüm hizmetlerle bağlantılı konuları düzenleyebilir ve yönetebilir ve Sağlık ve Sosyal Güvenlik konularıyla bağlantılı kurumlar, organizasyonlar ve vakıfları teftiş eder. Devlet kendisine bu maddede yer alan görev ve güçlerini uygulayabilme olanağı sunan inceleme olanaklarını kendisi için saklı tutar.

5. Katalonya Özerk Hükümeti Sağlık ve Sosyal Güvenlik meselelerinin tüm dahil olanların ve yasalara göre kurulacak İşçi Sendikaları ve İşveren Derneklerinin demokratik katılım kriterlerinde ön görebilecek güçlerin uygulanmasını uyarlar.

Madde 18

Yargının yönetimi, askeri yargı hariç, ile ilgili olarak bu Özerk Hükümet'in sorumluluğundadır:

1. Yargının Organik Yasalarının ve Yargı Genel Konseyinin Devlet Hükümeti'ne tanıdığı veya verdiği tüm güçleri uygulamak.

2. Katalonya yargı kurumlarının ayrım sınırlarını oluşturmak ve her birinin sandalye sayısını belirlemek.

3. Yaygın yasanın ve geleneksel mahkemelerin organizasyonuna ve yargıçlarının ve yargının Organik Yasası uyarınca tüm vakalarda mahkemelerin oluşturulmasına katkıda bulunmak.

Madde 19

Barselona içerisindeki mevcut mahkemelerin birleşeceği Katalonya Yüksek Yargı Mahkemesi kendi sınırları içerisindeki alandaki yargı kurumunu oluşturur ve bu mahkemedeki tüm yargısal başvurular bu mevzuat uyarınca ve Anayasa'nın 152. Maddesi'ne göre görülür.

Madde 20

1. Katalonya'daki yargı yetkilileri aşağıdaki konulara bakar:

a) Yeniden inceleme ve Katalan Sivil Yasası ile ilgili Yüksek Mahkeme'ye yapılan başvurular da dahil her konu ve derecedeki tüm sivil davalar.

b) Yeniden inceleme ve Yüksek Mahkeme'ye yapılan başvurular hariç her konu ve derecedeki cezai ve sosyal davalar.

c) Mevzuatın Özerk Bölge Toplumunu ilgilendirdiği konularda kanunlar Yürütme Kurulu yani Hükümet veya Özerk Hükümet Yönetimi tarafından karara bağlandığı her konu ve derecedeki idari davalar ve kanunlar Katalonya'daki Devlet Yönetimi tarafından verildiği ilk başvurular.

d) Katalonya'daki farkı yargı organları arasındaki yargısal sorunlarda.

e) Tapu Sicil Kaydı'na erişmesi gereken spesifik olarak Katalan yasasına atıfta bulunan belgelerin sınıflandırılması ile ilgili başvurular.

2. Uygun olması durumunda diğer konularda başvuru Anayasa Mahkemesi'ne yapılabilir. Bu tarz başvurular Yüksek Mahkeme veya Devlet Yasası'na göre yeniden inceleme başvuruları da dahil uygun olan diğer başvuruları da kapsar. Anayasa Mahkemesi Katalan Mahkemeleri ve İspanya'nın geri kalanın bölgelerindeki mahkemelerin güç ve yargı yetkisini etkileyecek sorunlarına ilişkin anlaşmazlıkları da çözer.

Madde 21

1. Katalonya Yüksek Mahkemesi Başkanı, Yargı Genel Kurulu tarafından önerildikten sonra Kral tarafından atanır. Özerk Hükümet Başkanı Resmi Gazete'de böylesi herhangi bir randevunun yayınlanması emrini verir.

2. Katalonya Yüksek Mahkemesi'nin mahkemelerin, yargıçların ve sekreterlerinin atanması Yargı Genel Kurulu'nun organik yasalarında belirlenen şekilde gerçekleştirilir.

Madde 22

Özerk Hükümet'in talebi üzerine yetkili kurumlar Yargı Organik Yasası uyarınca Katalonya Yargı Yönetimi hizmetindeki Mahkemeler, Yargıçlar, Yargı Sekreterleri ve diğer görevlilere ilişkin boş kadroları doldurmak için halk yarışması ve sınavları düzenler.

Madde 23

1. Katalonya Yargı Yönetimi hizmetindeki Mahkemeler, Yargıçlar, Yargı Sekreterleri ve diğer görevlilere ilişkin boş kadroları doldurmak için halk yarışması ve sınavlar Yargı Genel Kurulu ve Yargı Organik Yasaları'nda belirtildiği şekilde yapılır. Katalan yasasına ilişkin özel bilgiler tercih sebebi olur. Hiçbir koşul altında temel noktalarda istisna yapılamaz.

2. General yasalar uyarınca Cumhuriyet Savcılığı'nın düzenlenmesi ve yürütülmesi yalnızca Devletin sorumluluğundadır.

Madde 24

1. Devlet yasaları uyarınca kamu noterleri ile Tapu Sicil ve Ticari Siciller, Özerk Hükümet tarafından atanacaktır. Noterlik gibi kadro adayları ister Katalonya sınırları içerisinde ister İspanya'nın diğer yerlerinde bu işi icra ediyor olsun eşit olarak görülecektir. Yarışma ve sınavlarda Katalan yasasına ilişkin özel bilgi kıstas olacaktır. Hiçbir koşul altında temel noktalarda istisna yapılamaz.

2. Özerk Hükümet bu mevzuatın 18. Maddesi'nin 2. paragrafının uygulanmasından doğan hükümleri uyarlamak için Tapu Sicil ve Ticari Sicillerin sınırlarını sabitleme faaliyetlerine katılır. Devlet yasasının hükümleri uyarınca Özerk Hükümet noterin yetki sınırları ve noterlerin sayısına ilişkin sınırları belirleme sürecine de katılır.

Madde 25

1. Yukarıdaki maddelerde ve bu mevzuatın diğer maddelerinde değinilen tüm güçler Katalonya sınırlarına atıfta bulunuyor şekilde anlaşılacaktır.

2. Yargı yetkisinin kullanmasıyla ilgili olarak Özerk Hükümet davaya uygun olarak yasama gücü, düzenlemeler yapma ve inceleme de dahil yürütme yetkisine sahiptir. Bu mevzuatın 11. maddesinde beyan edilen atıflar veya diğer hükümlerinin benzer özelliği olması durumunda uygulama devletin geliştirdiği yasamadaki kanunlar ve düzenlemelere tabi olacaktır.

3. Katalonya Özerk Hükümeti organizasyonunda bu mevzuatla kendisine atfedilen işlevleri yerine getirebilmek uygun hizmetleri içerir.

Madde 26

1. Yalnızca Özerk Hükümet'in yargı yetkisine giren konularda, Katalan yasası Katalonya sınırları içerisinde diğer yasalara tercih edilir.

2. İlgili konuda Katalan yasasının olmaması durumunda, devlet yasası bütünleyici temelde uygulanır.

3. Medeni yasanın belirlenmesinde, devlet Katalan medeni yasasının normlarına riayet eder.

Madde 27

1. Yalnızca Özerk Hükümet'in yargı yetkisine giren yönetim ve hizmet hükümleri Özerk Yönetim Toplumu mutabakatlarıyla sonuçlandırılabilir. Bu mutabakatlar Katalonya Parlamentosu tarafından onaylanmalı ve 'Cort Generals'a iletilmelidir ve bu bildirimden otuz gün sonra yürürlüğe girer, belirtilen süre içerisinde mahkeme gönderilen konusunun içeriği temelinde aynı fikirde olmazsa, mutabakatın bir işbirliği olarak mutabakat bu maddenin ikinci paragrafından belirtilen sürece tabi tutulur.

2. 'Corts Generals'ın öncelikli yetkiyi aldığında diğer Özerk Yönetim Topluluklarıyla da mutabakat iş birliği kurabilir.

3. Katalonya Özerk Hükümeti bu mevzuata göre şu ana kadar belirtilen yetki alanlarını etkileyen konulara ilişkin uluslararası sözleşme ve anlaşmaların uygulanması için gerekli tedbirleri alır.

4. Katalanca diğer bölgeler ve toplulukların mirası olduğundan, akademik ve kültürel kurumların yapabileceği bağlantı ve yazışmalara ek olarak, böylesi özerk alanların olduğu ve böylesi toplulukları bulunduğu yerlerde böylesi sözleşme veya anlaşmalar Devletle muhtemel kültürel ilişki kuracağından Özerk Hükümet hükümetten sonuca varması talebinde bulunabilir ve, gerekli durumlarda, yetki için 'Corts Generals'a başvurabilir.

5. Özerk Hükümet sözleşme ve anlaşmaların sonucu hakkında ve şu ana kadar kendi çıkarını etkilendiğinden gümrük mevzuatı kanunları hakkında da bilgilendirilir.

Madde 28

1. Özerk Hükümet hükümetten bu mevzuat'ta öngörülmeyen güçlerinin aktarılmasını veya havale edilmesi talebinde bulunabilir.

2. Özerk Hükümet ayrıca 'Corts Generals'dan yalnızca Devletin yargı yetkisine giren konularda çerçeve yasanın Anayasa'nın 150. maddesinin 1. paragrafına göre böylesi yasaların geliştirilmesine ilişkin yasama gücünün açıkça Özerk Hükümet'e verilmesini de talep edebilir.

3. Yukarıda belirtilen talepler ve spesifik durumlarda Özerk Hükümet'in hangi kurumunun yetkilendirileceği veya görev alacağına ilişkin yetki Katalonya Parlamentosu'na verilmiştir.

BÖLÜM İKİ

Özerk Hükümet

Madde 29

1. Özerk Hükümet bir Parlamento, Özerk Hükümet Başkanı, Yürütme Kurulu yani Hükümet'ten oluşur.

2. Anayasa ve bu mevzuat uyarınca bu kurumların çalışmasını Katalonya yasaları düzenler.

Kısım I

Parlamento

Madde 30

1. Parlamento Katalonya halkını temsil eder ve yasama gücünü uygular, bütçeyi onaylar, siyasi ve hükümet fiilini teşvik ve kontrol eder ve Anayasa ve bu mevzuat uyarınca Parlamento'nun onaylayacağı yasa ve Anayasa ile kendisine sunulan diğer güçleri, yetkileri uygular.

2. Parlamento dokunulmazdır.

3. Parlamento binası Barselona kentindedir fakat yasalarda belirtilen durumlar ve ifade edilen şekilde diğer kentlerde de oturum gerçekleştirebilir.

Madde 31

1. Parlamentonun onaylayacağı seçim yasasına göre Parlamento evrensel, özgür, eşit, doğrudan ve gizli oy esasına göre dört yıllık dönem için seçilir. Seçim sistemi nispi temsil olur ve Katalonya bölgesindeki tüm alanların eşit temsilini de olanaklı kılar.

2. Katalonya Parlamentosu üyeleri görevlerini yerine getirirken verecekleri oylar ve görüşlerinden dolayı dokunulmazdır.

Parlamento üyeleri seçili bulundukları süre boyunca suç işlerken yakalanmadığı sürece Katalonya sınırları içerisinde işledikleri suçlardan dolayı gözaltına alınmaz ve tutuklanmaz. Parlamento üyelerinin iddianamesi, gözaltına alınması, sorgulanması ve yargılanması konusundaki kararlar her türlü durumda Katalonya Yüksek Yargı Mahkemesi'nin sorumluluğundadır. Katalonya bölgesi dışında yaşanacak cezai sorumlulukta Devlet Anayasa Mahkemesi'nin Suç Birimi önünde aynı koşullar gerekir.

3. Milletvekilleri zorunlu buyruklarla sınırlandırılmaz.

Madde 32

1. Parlamentoda bir Başkan, bir Başkanlık Konseyi ve Daimi Komite olur. Parlamento'nun resmi kuralları bileşimini ve seçimini düzenler.

2. Parlamento faaliyetlerini genel oturumlar ve komiteler şeklinde yürütür. Daimi komiteler yasama süresince birleşik oturumun görüş bildirme ve onaylama çağrısına zarar vermeden yasalar oluşturabilir ve onaylayabilir.

3. Resmi kurallar Parlamento'da Grup oluşturmak için gerekli minimum milletvekili sayısını, bunların yasama sürecine müdahale biçimini ve komite sözcülerinin işlevlerini belirler, Parlamento'daki gruplar üye sayılarının oranına göre tüm komitelerde yer alır.

4. Parlamento olağan ve olağanüstü oturumlar şeklinde toplanır. Olağanüstü oturum çağrısı Daimi Komite'nin kabul etmesi veya Milletvekillerinin dörtte birinin talebi veya resmi kurallarla belirlenecek sayıda Parlamento Grubu'nun talebi ile Başkan tarafından yapılır. Parlamento Özerk Hükümet Başkanı'nın talebiyle de olağanüstü oturumlar gerçekleştirir.

5. Hem birleşik oturumda hem de komitelerde alınan kararların geçerli olması için, bu kararların meclis üyelerinin çoğunluğunun katıldığı yasal toplantılarda ve yasalar ve parlamento resmi kuralları yeter sayısı için daha fazla kişiyi gerektirmediği durumlarda toplantıya katılanların çoğunluğunun kabul etmesi ve onaylaması gerekmektedir.

6. Yasa yapma hakkı Milletvekilleri, Yürütme Kurulu yani Hükümet'in ve Katalan yasasınca oluşturulacak kurallarla Katalonya sınırlarındaki belediye üstü alanları temsil eden siyasal oluşumlardadır. Katalonya Parlamentosu'na yasa teklifi sunma ile ilgili popüler inisiyatif Anayasa'nın 87.3. maddesinde sunulan organik yasa hükümleri uyarınca Parlamento tarafından yasa ile düzenlenecektir.

Madde 33

1. Katalonya Parlamentosu yasama güç ve yetkisini yasa taslakları hazırlayarak kullanır. Bu yetki 'Cort Generals' tarafından beklenmedik durumlarda Devlet Hükümeti'ne yetki aktarımıyla ilgili Anayasa'nın 82, 83 ve 84. maddelerinde belirtilen koşullarda Yürütme Kurulu'na yani Hükümet'e aktarılabilir.

2. Katalonya yasaları çıkarıldıktan sonraki on beş günlük süre içerisinde Resmi Gazete'de yayınlanması emrini verecek olan Özerk Hükümet Başkanı tarafından Kral adına ilan edilir. Yasalar Resmi Gazete'de yayınlandıkları gün yürürlüğe girer. Resmi İspanyolca versiyonu Özerk Hükümet tarafından hazırlanır.

Madde 34

Aşağıdaki hususlar da Katalonya Parlamentosu'nun sorumluluğundadır:

1. Özerk Hükümet'i, Senato'da temsil edecek senatörleri atamak. Bu atamalar Parlamento'daki her grubun milletvekillerinin sayısal oranında katılımla ve bu amaçla yapılan özel oturumda yapılır. Bu madde hükümlerine göre atanacak senatörler Katalonya Parlamentosu'nun üyesi olmalıdır ve milletvekillikleri sona erdiğinde Anayasa'nın bu konudaki koşullarının dışında senatörlük görevleri sona erer.

2. Kanun tasarıları Parlamento Başkanlık Konseyi'ne sunulmalıdır ve bu taslakları savunmakla sorumlu maksimum üç Parlamento Üyesi aday gösterilmeli.

3. Devlet Hükümeti'nden kanun tasarısını kabul etmesini talep etmek.

4. Anayasaya uygun olmayan durumlarla ilgili başvuru yapmak ve Anayasa'nın 161. maddesinin c) paragrafının 1. noktasında atıfta bulunulan anlaşmazlıklarda Anayasa Mahkemesi önüne çıkmak.

Madde 35

Parlamento Anayasa'nın 54. maddesiyle sağlanan kuruma zarar vermeden ve onunla koordinasyon içerisinde insanların temel hakları ve kamu özgürlüklerini savunmak ve bu bağlamda Özerk Hükümet'in yönetim aktivitelerini teftiş edebilecek bir Ombudsman atayabilir. Bu organizasyonu ve Ombudsman'ın rolünü Katalonya yasası oluşturacak.

Kısım II

BaÅŸkan

Madde 36

1. Başkan Parlamento tarafından ve üyeleri arasından seçilir ve Kral tarafından atanır.

2. Özerk Hükümet Başkanı Yürütme Kurulu yani Hükümet'in fiilini yönetir ve koordine eder ve Özerk Hükümet'in en büyük organını ve Katalonya'daki devletin normal organını temsil eder.

3. Başkan yürütmeye ilişkin işlevlerini geçici süreyle Meclis üyelerinden birisine verebilir.

4. BaÅŸkan siyasi olarak her durumda Parlamento'ya hesap verebilir durumda olur.

5. Katalonya yasası Başkan'ın seçilme biçimi, kendisinin kişisel statüsü ve yetkilerini belirler.

Kısım III

Yürütme Kurulu yani Hükümet

Madde 37

1. Yürütme ve idari işlevlerle yönetim organı olarak Kurul oluşumunu, atama, üyelerinin kovulması ve yetkilerine ilişkin statü ve tarzını belirleyecek Katalonya yasası ile düzenlenir.

2. Kurul her bir Meclis üyesinin kendi bölümünün işletilmesine ilişkin doğrudan sorumluluğuna zarar vermeden siyasi açıdan Parlamentoya karşı bir bütün olarak sorumludur.

3. Kurulun binası Barselona kentindedir ve yerinden yönetim yetkiyi dağıtma ve işlevlerin koordinasyon kriterleri temelinde kurumları, hizmetleri ve bağlı bulunanları Katalonya'nın farklı yerleşim yerlerinde oluşturulabilir.

4. Hükümet'in Yürütme Kurulu ve Özerk Hükümet'in Yönetimi'nden çıkan tüm yasalar, düzenlemeler ve kanunların Resmi Gazete'de basılması gerekir. Kararların bu şekilde basılması Özerk Hükümet'in tüm kurallarının ve yasalarının geçerliliği ve yürürlüğe girmesi için yeterli olur. İspanya'nın Resmi Gazetesi'ndeki basımıyla ilgili devlet kanununda ne belirtiliyorsa ona bağlı kalınır.

Madde 38

Özerk Hükümet'in Başkanı ve Meclis üyeleri Parlamento üyeleri seçili bulundukları süre boyunca suç işlerken yakalanmadığı sürece Katalonya sınırları içerisinde işledikleri suçlardan dolayı gözaltına alınmaz ve tutuklanmaz. Bu kişilerin iddianamesi, gözaltına alınması, sorgulanması ve yargılanması konusundaki kararlar her türlü durumda Katalonya Yüksek Yargı Mahkemesi'nin sorumluluğundadır. Katalonya bölgesi dışında yaşanacak cezai sorumlulukta Devlet Anayasa Mahkemesi'nin Suç Birimi önünde aynı koşullar gerekir.

Kurul Anayasa'ya uygun olmayan durumlarla ilgili başvuru yapabilir. Kendi inisiyatifleri veya Parlamento'nun izni alınarak Anayasa'nın 161. maddesinin c) paragrafının 1. noktasında atıfta bulunulan anlaşmazlıklarda Anayasa Mahkemesi önüne çıkabilir.

Kısım IV

Özerk Hükümet üzerindeki kontrolü uygulamak

Madde 40

1. Katalonya yasaları idari yasa başvurularından muaf olacak ve Anayasa'ya uygunlukları açısından sadece Anayasa Mahkemesi'nin kontrolüne tabi olacak.

2. İdari yasa yetkisi ile ilgili başvurular kanunlara ve mutabakatlara ve Özerk Hükümet'in yürütme ve idari kurumlarınca yapılan yasalara karşı yapılabilir.

Madde 41

Önceki maddenin 1. paragrafındaki hükümlere zarar vermeden, Katalonya yasası Katalan Parlamentosu'nda görüşülme ve onaylama için ele alınan Hükümet'in veya hükümet dışı yasa tekliflerinin bu mevzuata uygunluğu ile ilgili, işlevi yasalarla belirlenerek, görüş bildirecek bir danışma birimi oluşturup, bu organın işlevini denetler.

Özerk Hükümet'in Yürütme Kurulu'nun yani Hükümeti'nin veya Katalonya Parlamentosu'nun Anayasa'ya uygun olmayan kararlarıyla ilgili başvuruyu sunmanın ön koşulu belirtilen organın tavsiyesi ile olur.

Madde 42

Bu vesileyle Anayasa'nın 136. maddesi ve 153. maddesinin d) paragrafına zarar vermeden Katalonya Emekli Sandığı kurulur.

Bu kurumun organizasyonunu Katalonya yasası düzenler ve Özerk Hükümet'in hesap geçerliliği için güvencesi, kuralları ve prosedürlerini oluşturur. Bu yasa onay için Parlamento'ya sunulmalıdır.
]]> http://www.keditor.org/yazilar_791.html http://www.keditor.org/yazilar_791.html Katalonya Anayasası Dersim Katliamı'nı kim yaptı? AKP lideri Başbakan Erdoğan ve CHP lideri Kılıçdaroğlu arasında son bir haftadır yaşanan "Dersim katliamı emrini kim verdi" tartışması 12 Eylül tarihinde yapılacak Anayasa referandumu için mitinglerde tartışılıyor. Katliam kararını iktidardaki CHP'nin verdiği AKP tarafından dillendirilirken, CHP'liler de Başbakan Erdoğan'ın dedesinin eskiden CHP'li olduğunu ve katliamda yer alabileceğini ileri sürdüler. GENELKURM...
GENELKURMAY BELGELERÄ°NDEKÄ° KATLÄ°AM

Genelkurmay belgelerinde ise Dersim katliamının ayrıntılarında katliama nasıl karar verildiği, kimlerin yer aldığı ve Atatürk'ün 'manevi kızı' Sabiha Gökçen'in nasıl uçağıyla "Şakileri bombaladığı" ayrıntılarıyla anlatılıyor.

Dersim katliamının 20-21 Mart 1937 gecesi Harçik deresi üzerinde bulunan tahta köprünün yakılması sonrasında isyanların başladığı resmi kayıtlarda yer almasına rağmen, Dersim'e "yapılacaklar" 1926 yılından itibaren Cumhuriyet Hükümeti'nin ana planları arasındaydı.

Devletin resmi kayıtlarında, 2 Şubat 1926 tarihinde Dersim'e müfettişlerce yapılan gezinin ardından İçişleri Bakanlığı'na çeşitli raporlar sunulur. Müfettişlerden Diyarbakır Valisi Cemil Paşa tarafından hazırlanan raporda, Dersim halkının kazanılması gerektiği, buralara ıslahata girişilmesi, okul, yol, hastane yapılması gerektiği, tarım ve yerel endüstrinin geliştirilmesi için önlemler alınmasının şart olduğu belirtilmesine rağmen, Mülkiye Müfettişi Hamdi Bey tarafından hazırlanan raporda işe şunlara yer veriliyordu:

"Yaptığım temasların bende hasıl ettiği izlenime göre, Dersim gittikçe Kürtleşiyor, ülküleşiyor ve dolayısıyla tehlike büyüyor. Hükümeti senelerden beri meşgul etmekte bulunan Dersim meselesi eski idarenin seyyiat mirasından başka bir şey değildir. Yeni hükümetin bazen adil davranış, bazen zayıf ve bazen de sebepsiz ve neticesiz şiddet gösterme gibi dengesiz ve faydasız politikası Dersim'i daimi bir hercümerç yuvası haline getirmiştir. Sivil ve asker büyüklerin ıslahat ve tedibat gibi zıd fikir ve düşünceleri, mütereddit ve tehdit etmek istidarında olmayan eski idare merkezlerini devamlı suretle işgal etmiştir.

Dersim, Cumhuriyet Hükümeti için bir çıbanbaşıdır. Bu çıban üzerinde kesin bir ameliye yapmak ve elim ihtimalleri önlemek, memleket selameti bakımından mutlaka lazımdır.

Okul açmak, yol yapmak, refah sebeplerini sağlayacak fabrikalar kurmak, kendilerini meşgul etmeye yarayan çeşitli sanayi işleri sağlamak, özet olarak yurt sahibi yapmak veya uygarlaştırmak suretiyle ıshalata alınmak hayalden başka bir şey değildir. Teenni ve idare-i maslahat politikası bir süre daha devam ederse gelecekte daha büyük karışıklık ve kaynaşmalar beklemek lazımdır. Geçen yıl kararlaştırılan ıslahat, bazı siyasi sebeplerle elverişli ve uygun bir zemine ertelenmişti. Bu siyasi düşünceleri esası Musul meselesi idi ki, o da kesin bir sonuca bağlanmamış olduğuna göre, daha fazla geciktirilmeye tahammülü kalmayan Dersim meselesinin bir an önce halli uygun bir ileri görüşlülük olur..."

Hazırlanan bu rapor, "yeri ve zamanı geldiğinde" değerlendirilmek üzere bekletilir.

1929 Tendürek harekatı ile 1930'larda Savur, Zilan, 3. Ağrı Harekatı, Pülümür harekatı, Menemen Olayı gibi isyanlar ile meşgul olan CHP hükümeti, bu isyanları bastırmasından sonra Dersim'e yapılacak sefer için gerekli yasaları hazırlar. Takrir-i Sükun, Tebdil ve Tenkil yasaları dışında "Tunceli Kanunu" olarak bilinen yasa devreye girer.

"TUNCELÄ° KANUNU"

Mevcut yasalarla Dersim'de bir harekat yapılamayacağını anlayan hükümet, adına "Tunceli Kanunu" verdiği bir yasa çıkartır. Bu yasa ile vali ve komutanlara bakan yetkisi verilir. Vali ve komutanların dilediği hakimi, savcıyı, kaymakamı, belediye başkanını görevden alma, yerine atama yapma, köy boşaltma, sürgün etme, idam kararını onama, affetme yetkisi verilir.

"İdari", "Adli" ve "Çeşitli Yetkiler" başlığı altında hazırlanan yasa metni şöyle:

"25 Aralık 1935'te çıkartılan 2884 sayılı Tunceli İlinin İdaresi Hakkındaki Kanuna göre; Tunceli iline Korgeneral rütbesinde bir zat vali ve komutan seçilir ve kendisi aynı zamanda teşkil edilen 4. Genel Müfettişliğin de Genel Müfettişidir.

Ä°dari Yetkiler:

Vali ve komutan, bakanların haiz oldukları bütün yetkilere haizdir. Vali ve komutan, lüzum gördüğü takdirde ili teşkil eden ilçe ve bucakların hudut ve merkezlerini değiştirir.

Vali ve komutanın inhası üzerine, ilin ilçe kaymakamlıkları ve bucak müdürlüklerine muvazzaf subay atanabilir.

Vali ve komutan, adliye memur ve katipleri hakkında Hakimler Kanunu'nun hükümlerine göre bunların amirleri tarafından verilebilecek cezaları dahi uygulamaya yetkilidir.

Adli Hükümler:

Cumhuriyet savcıları hazırlık tahkikatında hakimlerin haiz oldukları yetkileri kullanırlar.

Cumhuriyet savcıları ilk tahkikata lüzum görmedikleri işleri iddianame ile doğruca mahkemeye verebilirler. İlk tahkikat icrası kanunen mecburi olan suçlarda dahi savcılar bu yetkili kullanabilirler.

Dava açılması izne bağlı olan işlerde izin verme yetkisi vali ve komutanındır. Hakimin reddine dair dileğin kabul edilmemesine dair kararlar kesindir. Hazırlık tahkikatında yapılan tahkik işleri, ilk tahkikatta tekrarlanmaz. İlk tahkikatın açılması kararına itiraz edilemez.

Cumhuriyet savcısının iddianamesi sanığa tebliğ edilmez. İlk tahkikat sırasında verilen tutuklama kararlarına sanık tarafından itiraz edilemez Duruşmada Cumhuriyet Savcısı'nın muvafakatı ile şahitlerin hazırlık veya ilk tahkikatta tespit edilen ifadelerinin okunması ile yetinilebilir. Vilayet içindeki ceza mahkemelerinden verilen hükümler temyize tabi olmayıp kesindir.

Çeşitli Yetkiler:

Vali ve komutan, emniyet ve asayiş bakımından lüzum görürse il halkından olan fertleri ve aileleri il içinde bir yerden diğer bir yere nakletmeye ve bu gibilerin il içinde oturmalarını men etmeye yetkilidir.

Vali ve komutan, herhangi bir şahıs hakkında takibatın ertelenmesine ve cezaların teciline yetkilidir. Bu erteleme ve tecil zaman aşımı işlemine mani olmaz.

İdam hükümlerinin vali ve komutan tarafından teciline lüzum görülmediği takdirde infazı emrolunur. Bu kanunun hükümleri muhabiline şamildir. Bu kanun neşri tarihinden 1 Ocak 1940 tarihine kadar geçerli olacaktır."

KATLÄ°AM KARARI

Ve katliam kararı alınır. 31 Aralık 1935 tarihinde yürürlüğe giren ve 1 Ocak 1940'a kadar geçerli olacağı ilan edilen kanun, çok partili rejime geçilen 1946 yılı sonuna kadar yürürlükte kalır.

YASANIN ARDINDAN, KATLÄ°AM EMRÄ° BAKANLAR KURULUNCA VERÄ°LÄ°R

Çıkarılan "Tunceli Kanunu"nun ardından, askeri yığınak yapılır ve Dersim'e yapılacaklar için Bakanlar Kurulu kararı alınır. 4 Mayıs 1937 yılında alınan kararlarda şunlar vardır:

"Son günlerde Tunceli'de vukua gelen hadiselere dair raporlar 4-5-1937 tarihinde Atatürk'ün ve Mareşal'in huzurları ile tetkik ve mütalaa edilerek aşağıdaki sonuca varılmıştır.

1- Toplanan kuvvetlerle Nazimiye, Keçikezen (Aşağı Bor), Sin, Karaoğlun hattına kadar şedit ve müessir bir taarruz hareketi ile varılacaktır.

2- Bu defa isyan etmiş olan mıntıkadaki halk toplanıp başka yere nakil olunacaktır. Ve bu toplanma ameliyesi de köylere baskın edilerek hem silah toplanacak, hem de bu suretle elde edilenler nakledilecektir. Şimdilik (2000) kişinin nakli tertibatı hükümetçe ele alınmıştır.

Mülahaza:

Sadece taarruz hareketiyle ilerlemekle iktifa ettikçe isyan ocakları daimi olarak yerinde bırakılmış olur. Bunun içindir ki, silah kullanmış olanları ve kullananları yerinde ve sonuna kadar zarar veremeyecek hali getirmek, köyleri kamilen tahrip etmek ve aileleri uzaklaştırmak lüzumlu görülmüştür.

Not: Malatya'dan ve Ankara'dan gönderilen kuvvetlerin cepheye varsıl olmaları ve cephedeki kuvvetlerin ufak tefek talimleri ve istirahatları ve bundan başka Diyarbakır'dan gelecek taburun tevzihi, butün bunlar düşünülerek bir hafta sonra yani 12 Mayıs'ta ileri harekete başlanabileceği anlaşılmaktadır.

Not: Paraya acımaksızın içlerinden çok adam kazanıp kullanmaya çalışmak lazımdır.

SALDIRI ÖNCESİNDE BÖLGEYE KARAKOLLAR YAPILIR

Genelkurmay belgelerine göre, çıkarılan yasalar ve Bakanlar Kurulu'nun kararı ardından, Dersim, Elazığ, Diyarbakır, Malatya, Erzincan, Bingöl ve Erzurum'daki birliklere ve valilere bu kararlar tebliğ edilir. Dersim'e çevre illerden askeri birlikler sevk edilir, yeni karakollar yapılır, jandarma taburları takviye edilir. 20-21 Mart 1937 gecesi Harçik deresi üzerinde bulunan tahta köprünün yakılması sonrasında bölgeye Pülümür ve Mazgirt'ten, Hozat Seyyar Jandarma Alayı'ndan askeri birlikler sevk edilmeye başlanır.

Genelkurmay raporlarında, askeri personel, cephane, araçların yanısıra içlerinde Atatürk'ün manevi kızı Sabiha Gökçen'in de bulunduğu 2. Tayyare Alayı'ndan 7 uçaklı bir filonun da Dersim harekatına katılmak için, yer kademesi ile birlikte hazırlanarak Elazığ'a gönderilmesi emredilir.

Korgeneral Abdullah Alpdoğan'ın başında bulunduğu Genel Müfettişliğin hazırladığı rapor doğrultusunda asker, silah ve cephane eksiklikleri tespit edilir. Çevre illerin yanısıra, Çanakkale ve Ankara'dan da trenle askerler Dersim harekatına katılmak için Elazığ'a getirilir.

VE KATLÄ°AM BAÅžLAR

Dersim harekatı, yer yer Hozat, Nazimiye, Munzur bölgelerinde küçük çaplı saldırılar halinde başlarken, köylerin bombalanması emri önceden verilir.

Genelkurmay belgelerinde Dersim'de uçakların kullanıldığı şöyle anlatılır: "3 Mayıs 1937 günü alınan bir istihbarat üzerine, Demenanlı aşiret reisleri nezninde toplantı halinde bulunan diğer aşiret reislerinin havadan bombardıman edilmek suretiyle toplantıyı dağıtmak ve aşiretler üzerinde moral kırıcı bir etki sağlamak lüzumu üzerine, Tayyare Alay Komutanı komutasında 15 uçaklı bir filo, Kırklar dağı-Dağboğaz, Dere yolu-Zel dağı-Kırmızı ve Kosur dağları kuzeyindeki Keçikezen köyünü havadan bombaladı. Bu hava taarruzunda özellikle Sabiha Gökçen hanımın attığı 50 kiloluk bir bomba, Keçikezen köyünden kuzeye doğru kaçan asi grubuna oldukça ağır zayiat verdirdiği yapılan gözetlemeden anlaşılıyordu."

"CUMHURÄ°YETÄ°N KAHREDÄ°CÄ° ORDULARI TARAFINDAN MAHVEDÄ°LECEKSÄ°NÄ°Z"

Henüz asıl karadan harekat başlamadan önce köyleri bombalamaya başlayan uçaklar, aynı zamanda psikolojik savaş için de kullanılıyordu. Hazırlıklar sürerken, Genelkurmay Başkanlığı'nın emri ile 4. Genel Müfettişlik'ten 4 Mayıs 1937 tarihinde Türkçe, Osmanlıca ve "mahalli lisana göre" bildiriler hazırlanır.

Uçaklarla ilçelere, köylere, dağlara atılan bildirilerde şunlar vardır: "Cumhuriyet Hükümeti sizi şefkat ve merhamet kucağına almak, sizi mesut etmek istiyor. İçinizde bunu anlamayanlar çoktur ki, ona hürmetsizlik ediyor veyahut içinizde bazıları şahsi menfaatlar için sizi kurban vermek istiyor. Cumhuriyet Hükümeti bu gereği bildiği içindir ki, sizlere son ihtarını yapıyor.

Onun size son şartları şudur:

Sizi ayaklandırmaya çlışan zavallıları Cumhuriyet Hükümetine teslim ediniz veyahut onlar kendileri teslim olmalılar. Bu takdirde cümleniz masum malacaksınız. Teslim edilenler veya kendiliğinden teslim olanlar dahi Cumhuriyetin adil muamelesinden başka hiçbir şey görmeyeceklerdir. Bu suretle siz kıymetli vatandaşlarımızdan hiçbirinin burnu kanamayacaktır. Aksi takdirde yani dediklerimizi yapmazsanız her tarafını sarmış bulunuyoruz. Cumhuriyetin kahredici orduları tarafından mahvedileceksiniz. Cumhuriyet Hükümetinin bu son şefkat ve merhametini bildiren bu bildirisini 24 saat çoluk ve çocuğunuzla beraber okuyun, düşünün ve çabuk cevap verin. Yoksa hiç istemediğimiz halde sizi mahfedecek olan kuvvetler harekete geçeceklerdir. Devlete itaat gerekir..."

HAREKAT 12 MAYIS'TA BAÅžLIYOR

Genelkurmay Başkanlığı 5 Mayıs tarihli emrinde, 63. Alay 2. Taburunun acemi erlerini Diyarbakır'da bırakarak kalanının trenle Elazığ'a sevki ve Pertek köprüsünün bu kuvvetle korunması belirtilmekte ve aynı gün gönderilen emirde de, Tunceli bölgesinde bulunan seyyar ve sabit jandarma kıtaları, Mahafız Alayı, Elazığ ve Malatya'daki piyade alayları ile topçu taburları; Elazığ cephane depoları ile Pertek köprüsünü muhafaza etmek üzere Diyarbakır'dan gönderilecek bir piyade tuburu ile takviye edilmiş olacağından, harekata bu kuvvetlerin de katılacağı belirtilir.

Gönderilen emirde, Malatya'dan ve Ankara'dan gönderilen kuvvetler cepheye vardıktan ve cephedeki kuvvetlerin ufak tefek tertip noksanlıkları giderildikten ve Diyarbakr'dan gelecek tabur da taşınıp gereken tertibat alındıktan sonra, 12 Mayıs'ta asıl kara harekatının başlayacağı kaydedilir.

Genelkurmay belgelerinde 6 Mayıs itibariyle 4. Genel Müfettişliğin emrine giren birliklerin durumu ise şöyleydi: 310 subay, 8 bin 313 muharip ve gayri muharip er, bin 422 hayvan, 16 at arabası, 63 kamyon, 14 zırhlı keşif aracı, 6 bin 705 piyade tüfeği.

9 Mayıs tarihinde beraberinde 2. Başkan ve Jandarma Genel Komutanı olduğu halde Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak Elazığa'a gelerek Pertek'e geçer. 4. Genel Müfettişlik Karargahı'nda yapılacak harekatın esasları kararlaştırıldıktan sonra, Genel Müfettişlik kıtalara 1 numararalı harekat emrini yayınlar.

12 Mayıs tarihinde uçakların da destek verdiği kara harekatının ardından, ağırlıklı olarak Pertek, Munzur, Hozat, Mazgirt, Nazimiye, Ovacık, Çemişgezek, Mameki, Havikpah, Külünk, Zeranik, Xurtmuri, Kansark, Leşkan, Balikan, Bilgeç, Vasil, Ximkös, Kırmızıdağ, Cindo, Sin, Sansark, Şogayik, Beyazdağ, Türüşmek, Kandilbaba, Xaçik, Pokir, Kirenko, Kanisor, Laç, bölgelerinde katliamlara girişilir.

Karadan ulaşılabilen köyler yakılırken, Diyarbakır'dan Elazığ'a getirilen uçaklarla köyler bombalanır. Ele geçirilen köyler askerlerce bir daha yerleşime açılmasın diye yakılır. Hayvanlara el konulur. Kurtulmak için yüksek tepe ve dağlarda mağaralara saklanan ve aralarında kadın-çocukların bulunduğu yüzlerce kişi, mağaralarda ateşe verilir, yada girilemeyen mağaraların önü betonla kapatılır. Yakalanan ve aralarında kadın ve çocukların olduğu binlerce kişi önce Dersim merkezde toplanır. Daha sonra sürgüne gönderilir.

BAŞBAKAN İNÖNÜ HAREKÂTI YERİNDE İZLER

18 Haziran tarihinde özel trenle Elazığ'a gelen Başbakan İsmet İnönü, birkaç gün bölgede incelemeler yaptıktan sonra, 21 Haziran günü beraberinde Sağlık Bakanı Refik Saydam, 3. Ordu Müfettişi Orgeneral Kazım Orbay, 4. Genel Müfettiş Korgeneral Abdullah Alpdoğan ve 7. Kolordu Komutanı Korgeneral Galip Deniz olduğu halde özel bir toplantı yaparak yapılmakta olan harekat hakkında görüşür.

Genelkurmay belgelerine göre, Başbakan İsmet İnönü'nün ziyaretinin ardından, 22 Haziran tarihinde verilen yeni emirlere göre, kıtalar yeni yerlerine konuşlandırılır. Genelkurmay belgelerinde, 24 Haziran 1937 sabahından itibaren tüm birliklerin bölgelerinde arama ve tarama faaliyetlerine başladığı belirtilerek şunlara yer veriliyor:

"Devam eden tarama faaliyetinde birçok asi köyleri yakılıyor, sıkıştırılan eşkiya grupları ile yapılan müsademelerde oldukça ağır zayiat verdiriliyor ve çok sayıda büyükbaş hayvan, koyun ve keçileri toplanarak mahalli kaymakamlıklara teslim ediliyordu. Bir yandan birliklerden çıkarılan müfrezelerle bölgenin asilerden temizlenmesi işi ile uğraşılırken, diğer yandan hükümete muhalif aşiretlerin olumsuz propagandalarını çürütmek ve bölge halkını lehte tutmak için kontr propaganda faaliyetine önem veriliyordu.

Günlerce devam eden bu faaliyetler sırasında kadınlı erkekli birçok aşiret mensupları, bölgelerindeki birliklere dehalet etmekte ve her gün biraz daha artan sayıda silahlarını teslim etmekte idiler. 16-17 Ağustos gecesi harekete geçen birliklerle gün ağarırken Titenik-Tokmakbaba Tepesi-Sarıoğlan üçgeni aranmaya başlandı ve Birdo ile Sarıoğlan arasında saklanan Seyit Rıza ve avenesi sarılarak müsademeye başlandı ve şakilerden 30 kadarı öldürüldü... Tarama harekatı 18 Ağustosa kadar devam edildi ve Seyit Rıza ile avenesinin doğu veya kuzeye kaçmasına mani olmak için, 4. Genel Müfettişlikçe yeni tedbirler alındı...

Takip müfrezelerinin 26 Ağustos'ta yaptıkları baskında Şahin ile amcası Alişan saklandıkları yerlerde ayrı ayrı imha edildiler. Tabiidir ki, bundan sonraki hedef Seyit Rıza ve avenesinin yakalanması idi... Seyit Rıza'nın 10 Eylül günü saat 22:00'de silahsız olarak iki arkadaşı ile birlikte Erzincan jandarmasına teslim olduğu, 5. Jandarma Bölük Komutanlığı'ndan, Genel Müfettişliğe bildirildi ve bunun üzerine bu maksatla tertiplenen harekattan vazgeçildi ve şimdiye kadar olduğu üzere tarama harekatına devam edildi..."

12 Eylül tarihinde. 3. Ordu Müfettişi Kazım Orbay, 4. Genel Müfettiş Korgeneral Abdullah Alpdoğn'a geçtiği telgrafta şunları yazıyordu. "Seyit Rıza'nın beklenen akıbeti sabık Dersim'in en ileri ve fakat son serdergesinin de cumhuriyet kuvvet ve adaletinden başka güvenilecek bir sığınak kalmadığına inandığını göstermektedir. Yüce başarılarını yürekten sevgi ve saygı ile kutlarım..."

Yakalanan Seyit Rıza ve arkadaşları 14 Eylül'de bir subay ve 30 kişilik bir müfreze nezaretinde Elazığ'a gönderilir. Genelkurmay Başkanlığı 19 Ekim tarihinde harekatın sonucunu yeterli görerek, kış mevsiminin de başlangıcını dikkate alarak 22 Ekim 1937'den itibaren askerlerin garnizonlarına dönmelerini emreder. Tedip harekatı sona ermiştir.

Sıra, tenkil harekatına, kaçakların aranmasına, köylerin boşaltılmasına ve sürgüne gelmiştir.

SEYÄ°T RIZA Ä°DAM EDÄ°LÄ°R

Dersim'e yapılan ilk harekat Genelkurmay belgelerine göre Şeyit Rıza ve arkadaşlarının idamı ile sona ermişti. Erzincan'dan Elazığ'a getirilen Seyit Rıza, yapılan duruşmaların ardından idam kararına çarptırılır.

18 Kasım 1937 akşamı, aralarında oğlu ve kardeşinin de bulunduğu 11 kişi ile birlikte idam edilir. Önce oğlu idam edilir ve idamı ona seyrettirilir. Cellat tarafından ip boynuna geçirildiğinde Seyit Rıza boşluğa seslenir, "Evladi Kerbelayimi, Be gunayimi, Ayibo Zulimo, Cinayeto" der ve sandalyeye tekme vurur...

İdamdan sonre cenazeler darağaçlarından indirilerek Elazığ sokaklarında halka teşhir edilir ve sonra yakılarak bilinmeyen bir yerde gömülür. İdamlardan sonra harekat durmaz. Bu kez, "kanun kaçakları", "asker kaçakları"nın peşine düşülmesi ve sürgün dönemi başlamıştır.

Ovacık adliyesi ve asker alma şubesinin aradığı bin 149 kişinin takibi ve yakalanması için köyler taranır. Genelkurmay belgelerine göre, takibe alınanlardan 998'i için "kanuni icap" yapılır. 2 Ocak 1938 günü yine kaçakları aramaya çıkan jandarma müfrezesine dağlarda saklanan bir grup tarafından Kaçkerek köyünde saldırı yapılır ve 7 asker öldürülür.

Bu olayın ardında, 4. Genel Müfettişliğin 6 Ocak 1938 tarihinde Genelkurmay ve Başbakanlığa sunduğu raporun ardından bölgeye yeniden askeri yığınak yapılır.

TEYYARE FÄ°LOLARI VE TANKLAR KULLANILIR

Bu kez Dersim'e yapılacak harekat daha farklı boyuttadır. Elazığ'a onlarca uçak gönderilir ve tanklar ilk kez burada kullanılır. Genelkurmay belgelerinde, harekat katılacak birliklerin ihtiyacı olan silah, cephane ve araç ihtiyacı sıralanır.

Genelkurmay'ın da bu talebi kabul etmesi ardından, Bakanlar Kurulu'nca karar alınır ve harekat için bütçe ayrılır. Dersim'e yapılacak ikinci harekat için, hakatın hazırlık devresi için 552 bin 407 lira, bir aylık harcama için 128 bin 180 lira, yüz günlük harcama için 426 bin 600 liraya ihtiyaç duyulduğu belirtilir. Yüz günlük bir harekat için 1937-1937 bütçelerinden toplam 979 bin lira ayrılır.

Askeri eksiklikler için yeniden planlama yapılır. Genelkurmay Başkanlığı 21 Mart tarihinde birliklere gönderdiği yazıda, askeri hazırlığı şöyle belirtir: "Bu yıl Haziran'dan itibaren Tunceli'de geri kalan tenkil ve silah toplama herakatı yapılması için 7. Kolordudan 17. Tümen ve Tugay Karargahları, 25. ve 57. Dağ Alayları ile 62. Piyade Alayı, 17. Topçu Alayı, 7. Istihkam Taburu, 7. Muhabere Taburu, 7. Nakliye Taburu, 9. Kolordudan 3. Piyade Tugay Karargahı, 11. Piyade Alayı, 7. Piyade Alayı, 3. Topçu Alayının 2. Dağ Taburu, Istihkam Bölüğü, Muhabere müfrezesi, Sıhhiye Bölüğü, Nakliye Taburu, 2. Teyyare Alayından Bir Teyyare Taburu (18 Teyyare), Jandarma'dan 2.3.9'uncu Seyyar Jandarma Taburları, 28 oto, Piyade Atış Okulundan iki hafif tank."

Gönderilen yazıda ayrıca Nakliye Taburları için silah ve cephane taşımada kullanılmak için çevre ilçe ve köylerden mekkare (katır)ların sahipleri ile birlikte kiralanması emredilir.

DERSÄ°M'E Ä°KÄ°NCÄ° HAREKAT BAÅžLAR

Tenkil harekatı başlar. Harekatta kullanılacak uçaklar yer takımlarıyla birlikte Elazığ'a sevk edilir. 8 Haziran tarihinde Genel Kurmay'a yazı gönderen 4. Genel müfettişlik, harekatın Mercan deresinin birinci, Merho deresinin ikinci, Kalan deresinin de üçüncü temizleme safhası olarak cereyan edeceğini ve Ağustos ayının sonuna kadar bitirilmeye çalışacağını bildirir. Ve 10 Haziran'da harekat emri emri yayınlanır.

Emre göre, Mameki Dağı, Zel Dağı Temnos Köyü, Aziz Abdal, Dolubama, Kafar, Mercan, Tujikbaba, Mansul Uşağı, Hezerik Uşağı köyleri, Koçgölbaşı hattı, Karacakale, Zeyni gediği, Sebilbaba, Keller, Birman operasyon alanına dahil edilir.

11 Haziran gecesinden itibaren harekat başlar. Mameki, Mercan, Danzik, Tayran, Çat bölelerinde ilk çatışmalar yaşanır. Ilk başta Aşağı ve Yukarı Rostan köyü, Dergever köyleri yakılır. Ardından, Hormik, Diztaş, Hemzik Uşağı hattının batısında 15 kadar köy yakılır.

İlk katliamdan sağ kurtulan ve dağlara sığınan silahlı gruplar üzerlerine gelen askerlere çatışmaya girerler. 16 Haziran tarihinde 57. Alay tarafından 4 köy ve bir mezra yakılır. Harekata Elazığ'a getirilen uçaklarda kullanılır. Ve köylerin bir çoğu havadan atılan petrol bombaları ile yakılır. Tagar, Bozan, Reçute. Briki, Meraş, Ali, Midrik, Mitgel, Lotar, Ariki, Tenkali, Mezra Hiko köyleri bombalanır ve ardından askerlerce yakılır. Köylülerin hayvan sürüleri makinalı tüfeklerle taranır.

Genelkurmay belgelerine göre, 29 Haziran tarihine kadar süren çatışmalarda ordu birliğinden 33 ölü, 60 yaralı, "haydutlardan" 163 ölü ve yaralı, yakılan köy sayısı ise 60 olarak rapor edilir.

Genelkurmay belgelerinde, 1 Temmuz'da 17. Tümen bölgesindeki durum şöyle özetlenir: "Akşama doğru saat 19:30'da 2570 rakımlı tepe, saat 20:30'da da Tujikbaba sivrisi çok çetin bir muharebeden sonra zapt ve işgal edildi. Yapılan bu harekat bir teyyare filosu tarafından desteklendi ve bu yerler bombalandı. Bugünkü taarruzda 4 şehit, 17 er, 1 subay yaralı verilmişti. Haydutların zayiatı 40'tan fazla idi. Üç haydut da kendilerini uçurumdan atarak parçalandı."

Ordu ilerler ve önüne gelen köy ve mezralar yakılır, hayvanlar ele geçirilir, ele geçirilemeyen hayvan sürüleri makinalı tüfek ateşiyle telef edilir.

MAÄžARALARA SIÄžINANLAR YAKILIR

Genelkurmay belgelerinde mağaraya sığınanların nasıl yakıldığı ise şöyle anlatılıyor: "21 Temmuz'da Laç deresi mansabındaki haydutlara karşı Erzincan Tugayı ile kuzeyden, Mameki Tugayı ile güneyden, Laç Dere Müfrezesi ile de doğudan yapılan taarruz sonucunda haydutların şimdiye kadar olan inatlı direnmeleri kırılmış, şaşkınlık içerisinde mağaralara, kayalıklara ve ağaç diplerine sığınmışlardı. Haydutların sığındığı, ağızları mazgallı taş duvarlarla kapatılmış mağaralar, cesur askerlerimiz tarafından kuşatılmış, top ve makinali tüfek ateşinden başka 25. Alaydan gönderilen istihkam müfrezesi tarafından, tahrip kalıpları atılmak suretiyle mağaralar tahrip edilerek içindekiler öldürülmüş, can havli ile dışarıya fırlayanlar da ateşle imha edilmişti. Böylece tarama sahası içindeki mağaralarda toplam olarak 216 haydut imha edilmiş, ayrıca 12 haydut cesedi Manzur suyu üzerinde görülmüştü."

DERSÄ°M ASKERÄ° BÄ°RLÄ°KLERÄ°N TALÄ°MGAHIDIR ARTIK

Harekatın 1. devresi 8 Ağustos'ta durdurulur ve 10 Ağustos tarihinde bu kez harekat 3. Ordu tarafından yürütülür. Dersim bir anlamda artık talimgahdır ordular için. Karşılarında sadece tüfekleri olan ve sayıları yüzleri geçmeyen gruplara karşı ordu tüm birliklerini devre devre görevlendirir.

10-17 Ağustos tarihleri arasında 3. Ordu tarafından sürdürülen tarama, tedip harekatıda 7 ayrı bölgeye ayrılır ve bu bölgelerin ikisi Süvari Tümeni, diğerleri de normal Tümenler tarafından yürütülür. Bölge karış karış taranır. Ve her Taburun günde 20 kilometrelik bir bölgeyi tarayabileceği hesaplanır. 7 bin 200 kilometare büyüklüğündeki bir alanın taranması için toplam 43 tabur ve altı süvari alayı görevlendirilir.

41. Tümen tarafından Deşt bölgesinde Zımbık mezrası, Halvari, Mezra Sor yakılır. 93. Alay, 17. Tümen, 3. Tümen, 12. Tümen . 57. Alay, 14. Süvari alayı tarafından köyler yakılır. Kaçmak isteyen insanlar öldürülür ve "haydut" diye kayıtlara geçilir.

KÖYLER, KOMLAR, FUNDALIKLAR VE TARLALAR YAKILIR

17 Ağustos tarihinde harekat sona erer. Genelkurmay belgelerinde sona eren harekatın bu bölümü için şunlar yazılır: "10 Ağustos 1938'den beri ordu marevrasının birinci safhası içinde yasak bölgeyi tarayarak geçen birlikler bu harekat sırasında, isimleri daha önce 4. Genel Müfettişlikçe tespit edilmiş binlerce insanı yakalayarak kafileler halinde emredilen bölgelere sevk etmişler, haydutlarla yer yer yapılan müsademelerde keza binlercesini imha etmişler, bu şerirlerin sığındıkları köyleri, komları ve hatta fundalık ve tarlaları yakılmıştır...

Toplanma bölgesine yürüyüş halinde bulunan 8. Kolordu birliklerinden de, 12 Tümen, 12 Eğustostan beri yasak bölge içinde ve dışında yaptığı arama ve taramada yer yer birçok haydutları imha etmiş olmakla beraber son direnen 170 kişi daha imha etmiş ve o bölgedeki köy ve tarlaları yakmıştı. 15. Tümen de aynı şekilde bölgesindeki birçok köylerde yaptığı arama sonunda 150 haydudu daha imha etmiş, köy ve tarlaları yakmıştı. Bu arada 63. Alay ile Seyyar Jandarma Alayı da son olarak 6-7 köy aradı ve bu köyleri yaktı.

14. Süvari Tümeni de bölgesinde yaptığı son temizlik hareketinde 69 kişi daha imha etmiş, erkek, kadın ve çocuktan ibaret 381 kişilik bir kafileyi batıya naklettirilmek üzere Elazığ'a sevk etmişti..."

Binlerce kişi batıya sürgün edilmek için yaya olarak Elazığ'a götürülür ve yolda kafileden geri kalan yada kaçmak isteyenler vurularak öldürülür. Ağustos ayının sonuna kadar, askeri birlikler sürgünlerle uğraşır ve 6 Eylül tarihinde ikinci bir harekat emri verilir. Bu kez harekat 8. ve 9. Kolordu tarafından yürütülür.

"HİÇBİR EV, KOM, BARINAK SAĞLAM BIRAKILMAYACAK"

31 Ağustos 1938 tarihinde Ordu müfettişliğince verilen emirde şunlar yazılıdır: "Hudutları evvelce bildirilen yasak bölgeler içinde bulunan halk batıya nakledilmek üzere toplanarak bu bölgeler halktan tamamen tecrit edilecek ve bu bölgeler içinde iskana yarayacak hiçbir ev, kom ve bu gibi binalar bırakılmayacaktır.

Yasak bölge dışında oturan ve fakat yerlerinde bırakılması caiz olmayan ve birinci taramada ele geçirilemeyen aşiret reisleri, kolbaşılar, seyitler ve şerirler ile aileleri ve yakınları da batıya nakle tabi tutulacaktır."

1937 yılında yapılan harekatta teslim olan aşiretler ve köylerde bu harekat kapsamına alınır ve teslim olanlar da sürgüne gönderilir.

Genelkurmay belgelerinde 6 Eylül'de başlayan son manevraya ilişkin ise şunlar yazılı:

"Ordunun 15 Eylül akşamı hedefleri için verdiği emre göre birlikler, o tarihe kadar kendilerine ayrılan bölgelerdeki mağaraları, taş kovuklarını ve bir insanın saklanabileceği her noktayı adım adım aradılar. Istihkam müfrezesi birçok mağarayı tahrip etmek suretiyle yardımda bulundu ve bu suretle topçu ve piyade ağır silahları yakın desteğinde yapılan tarama harekatında birçok mağara ve civarlarında yapılan mademelerde, içlerinde bazı aşiret reislerinin de bulunduğu yüzlerce haydut imha edildi. Ve bir o kadar da kadın ve çocuk grupları yakalandı. Bu arada yine yüzlerce hayvan, silah ve cephane ele geçirildi. Haydutların direndikleri köyler, münferit evler, komlar ve hatta tarla ve meşelikler yakıldı. Böylelikle manevranın bu son safhası sona ermiş oldu."

3. Ordu Müfettişliğinin Dersim'de yapılan tedip harekatına dair verdiği raporda belirttiğine göre, Ordu tarafından Dersim'de iki defada toplam olarak 17 günde yapılan tarama hareketinde elde edilen sonuç şöyledir:

"Tarama bölgesi içinden ölü ve diri 7 bin 954 kişi çıkarılmıştır. 4. Genel Müfettişlikten isimleri verilen 101 kişiden 73'ü ele geçirilmiştir. bin 19 silah toplanmıştır."

Ve Dersim'de 10 Haziran 1938 tarihinde başlayan ikinci katliam, 16 Eylül tarihinde sona erer.

SÃœRGÃœNLER BAÅžLAR

Harekatın bastırılması ardından, iki yılda yapılan operasyonların ardından yakılmayan ve insansızlaştırılan köy ve mezraların da yakılması kararı alınır. Amaç kırsal alanları insansızlaştırmaktır. Dersim merkez ve ilçelerdeki yerli halktan olan memurlar başka illere tayin edilir. Amaç şudur: "Yerli memurlar Dersimlilerin casusudur. Onların Dersimden behemehal uzaklaştırılması iktiza eder."

Ardından, Dersim'de teslim olan da olmayan da sürgüne tabi tutulur. Sürgünler önce yaya olarak Elazığ'a, oradan da trenlerle batı illerine gönderilir. Dersim'de 90 Aşiretten 347 önde gelen aile Ege illerine ve Trakya'ya sürgün edilir. 72 aile Tekirdağ'a, 38 aile Edirne'ye, 56 aile Kırklareli'ne, 65 aile Balıkesir'e, 73 aile Manisa'ya ve 34 aile de İzmir'e mecburi iskan'a tabi tutulur.

Tekirdağ merkez kazasına toplam 16 aile, Hayrabolu kazasına 14, Malkara kazasına 8, Saray ilçesine 19, Çorlu ilçesine de 15 aile sürülür. Edirne ili Uzunköprü ilçesine 17, Keşan ilçesine 21 aile, Kırklareli ili il merkezine 11 aile, Pınarhisar ilçesine 6 aile, Vize ilçesine 9 aile, Babaeski ilçesine 11 aile, Lüleburgaz ilçesine ise 18 aile mecburi iskana tabi tutulur, Yine Balıkesir ili merkezine 17 aile, Susurluk ilçesine 9 aile, Balya ilçesine 12 aile, Bandırma ilçesine 17 aile, Bigadiç ilçesine ise 8 aile mecburi iskana tabi tutulur. Ege bölgesinde ise Manisa merkezine 14, Akhisar ilçesine 18, Turgutlu ilçesine 6, Salihli ilçesine 13, Kula ilçesine 8, Alaşehir ilçesine 11 aile, İzmir ili merkezine 13 aile, Ödemiş'e 8 aile, Bergama'ya 13 aile, Bayındır ilçesine 9 aile mecburi iskana tabi tutulur.

1938 yılının ikinci yarısından sonra Dersim insansızlaştırılır ve yıllarca Dersim köylerinde insan yaşamaz. İnsansız bir coğrafyadır artık Dersim...
]]> http://www.keditor.org/yazilar_789.html http://www.keditor.org/yazilar_789.html Dersim Katliamı'nı kim yaptı? Yerelin merkez karşısında yeniden düzenlenmesi MERKEZDEN YÖNETİM VE YERİNDEN YÖNETİM Bilindiği gibi, YÖNETİM olayı toplumsal yaşamın vazgeçilmez bir gereği olarak şekillenen sosyal ve siyasal bir kavramdır. Toplumsal yeniden üretimin devamı için gereken tüm ilişki, denetim, planlama ve işleyişi içeren YÖNETİM kavramı; özünde bir yön verme ve düzenleme işidir. Geniş anlamda yönetim olgusu, merkezi şekliyle devlet erkinde somutlaşır. Tarihten günümüze her... MERKEZDEN YÖNETİM VE YERİNDEN YÖNETİM

Bilindiği gibi, YÖNETİM olayı toplumsal yaşamın vazgeçilmez bir gereği olarak şekillenen sosyal ve siyasal bir kavramdır. Toplumsal yeniden üretimin devamı için gereken tüm ilişki, denetim, planlama ve işleyişi içeren YÖNETİM kavramı; özünde bir yön verme ve düzenleme işidir. Geniş anlamda yönetim olgusu, merkezi şekliyle devlet erkinde somutlaşır. Tarihten günümüze her devlet oluşumu, biçimi ne olursa olsun bir yürütme kurulu işlevini görmüştür. Değişen toplumsal koşullara göre birçok değişim geçiren yönetim olgusu, günümüzde de bu değişimini sürdürmektedir. Ne var ki özünde siyasal bir içerik taşıyan yönetim olgusunun tarihsel gelişimi, genel olarak merkezileşme yönünde olmuştur.

Başlangıçtan günümüze kendi öz çıkarlarını düşünsel olarak en iyi sistematize eden, onu politik çizgiye dönüştürüp, örgütlü zor gücüne kavuşturan, yönetimin de sahibi olmuştur. Egemenlerin tarih içinde bunu en iyi yapanlar olduğu biliniyor. Bu nedenle toplumsal yaşamın idare edilmesi, düzenlenmesi ve yeniden üretilmesi, adeta egemenlerin doğuştan gelen hakkı gibi algılanmıştır. Daha da kötüsü, bu durum günümüzde de bilinçaltına hükmedecek derecede etkisini sürdürmektedir. Kendi öz çıkarlarını sağlam bir düşünsel zemine, politik çizgiye, örgüt ve eylem gücüne kavuşturamayan; kavuşturduğunda ise sürekli kılamayan ya da yozlaşıp zıttına dönüşmesini engelleyemeyen, ulusal, sınıfsal veya cinsel anlamda ezilenler, tarih boyunca yönetim nesnesi olmanın ötesine geçememişlerdir.

Bu tarihsel temel üzerinde şekillenen ve günümüzde de geçerli olan yönetim biçim ve anlayışları, her toplumun yapısı, çelişkileri ve özgünlüklerine göre değişiklikler içerse de, temelde iki başlık altında toplanabilecek niteliktedir: Tüm yönetim gücünün tek bir merkezde toplandığı ve yürütüldüğü 'Merkezden Yönetim' sistemi bunun birincisi olmaktadır. Diğeri ise yönetim erkinin çeşitli merkezler arasında paylaşılması ve ayrı kurumlarca yürütülmesini sağlayan 'Yerinden Yönetim' sistemidir.

Bir ülkenin tek bir yasama organı ve tek bir yargı sisteminin bulunması ve yasaların her yerde tek biçimde uygulanması durumunda siyasal bir 'Merkezden Yönetim' söz konusudur. Bu tekçi, üniter bir sistemdir. Öte yandan, yine bir ülkenin ayrı bölgelerinde yasalar ve yargı uygulaması bakımından farklılık varsa, o ülkede siyasal anlamda bir 'Yerinden Yönetim', başka bir ifadeyle 'Özerk Yönetim' ya da Federal Sistem yürürlüktedir.

KİTLELERİN ÖZ YÖNETİM GÜCÜ

Bilindiği gibi, feodal dönemde derebeylikler ve beylikler, nispi anlamda bir ÖZERK yönetim gücü olmuşlardır. Bunların ÖZERK konumu, belli yönleriyle yerel yönetim örgütlenmelerine benzemektedir. Çünkü merkezle olan ilişkileri oldukça sınırlıdır ve özünde merkezi otoriteye asker ve vergi vererek kendisini korumaya, himaye altına almaya dayanan bir sistemdi. Ne var ki demokratik değildi ve halk tebaa durumundaydı.

Günümüzdeki demokratik, özerk yerel yönetim kavramının doğuşu ise halk kitlelerinin iktidarı paylaşma mücadelelerinin ürünüdür. Zaten yerel yönetimlere meşruiyet kazandıran, onu tercih edilen yönetim tarzı olarak gündemleştiren de, temeldeki bu özelliğidir. Bu nedenle demokratik, özerk yerel veya bölgesel yönetimler, kitlelerin öz yönetim gücünü açığa çıkarabildikleri, demokrasinin beşiği ve okulu olabildikleri ölçüde gerçek tanımlarına ulaşırlar. Bu yönetimlerin dünyadaki uygulamalarından çıkan olumlu sonuçları şöyle sıralayabiliriz:

* Yönetime yabancılaşmayı ortadan kaldırır, halkın siyasi iradesini geliştirir.

* Bürokratik, hantal, masraflı, anti-demokratik işleyişin aşılmasını sağlar.

* Dengeli gelir ve kaynak kullanımına yol açarak, daha verimli bir hizmete olanak sunar.

* Etnik, kültürel, dini çok renkliliğin korunup geliştirilmesine imkan verir.

* Militarist, ırkçı, baskıcı merkezi yapıların ortaya çıkmasını engeller.

Bu olumlu sonuçlarından dolayı, günümüzde tüm dünyada ağırlıklı olarak uygulanan yönetim modeli, yerel yönetimle bağdaştırılmış merkezi yönetim modelleridir. Her ülkenin kendi koşullarına göre bu iki sistemin değişik ölçülerde sentezlenmesinden oluşan yönetim modelleri mevcuttur. Dünyadaki eğilim, bu sentezlemede demokratik, özerk yerel veya bölgesel yönetimlerin ağırlığının giderek artırılması yönündedir. Türkiye gibi katı üniter devlet yapıları ise hızla çözülmeye devam etmektedirler.

Açıktır ki hiçbir toplum homojen değildir. Değişik kimliklerin birleşiminden oluşmuştur. Böylesi bir topluma tek bir ulusal kimlik, değer ve normları temelinde bir yaşam dayatılamaz, dayatılmamalıdır. Sosyal, siyasal yaşam tek renge mahkûm edilemez, edilmemelidir. Nihayet farklılıkları reddeden, yok sayan, imha ve asimilasyona tabi tutan yönetimlerin tümü de katı üniter devletler olmaktadır. Bu zihniyetleriyle, bırakalım farklı kimlik ve kültürleri eritmeyi ve daha üst bir senteze ulaştırmayı, tam tersine toplumsal çelişki ve çatışmaları körükleyici bir işlev görmektedir. Bu ve daha birçok nedenden dolayı, katı üniter devlet yapısı, günümüzde çağın gerisinde kalan ve miadını doldurmuş bir yönetim modeli durumundadır.

MERKEZ VE ÇEVRE DENKLEMİ

Bilindiği gibi akademik çevreler, günümüzdeki mevcut devletleri ve siyasal örgütlenmeleri; Üniter devlet, federal devlet, konfederasyon ve üniter devlet ile federal devletten izler taşıyan ama özünde üniter devlet biçimine yakın duran Bölgesel Devlet şeklinde sınıflandırmaktadırlar. Hatta birçok akademisyen, özellikleri nedeniyle Bölgesel Devletleri de üniter devlet kapsamında incelemektedirler. Bütün bu devlet biçimleri esas olarak merkez ile çevre bağlamında değerlendirilmelidir. Federal devlet, değişik merkezlerin kendileri dışında ve belirli bir anlamda kendilerinin de tabi olduğu bir merkez oluşturmaları yönündeki ortak iradenin ürünüdür. ABD, Almanya, Kanada, Hindistan ve Rusya'da olduğu gibi... Oysa üniter veya Bölgesel devletlerde önce merkez vardır. Bu nedenle hukuk planında ilk olan tek anayasanın varlığıdır. Bu anayasa bütün ülke için geçerlidir ve bütün ülkede kurulan iktidarların temel çerçevesini gösterir. Türkiye'de tekil devlet diye de anılır ve 'devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü' formülü ile tanımlanır. Bölgeselleşme ya da ÖZERK BÖLGELER ise, merkezi yönetimin altında ama illerin üstünde yeni bir idari-siyasal birimin yönetim aygıtına monte edilmesidir. Başka bir anlatımla yerelin merkez karşısında yeniden düzenlenmesidir.

ÖZERKLİK VE KİMİ ÖRNEKLERİ

ÖZERKLİK, esas olarak Arapça Muhtariyet, Yunanca Otonomi kavramlarının Türkçesi'dir ve kendi kendini idare etme durumunu anlatır. Üniter devletlerde geçerli Özerklik ilkesi ile Federasyonlarda geçerli Özerklik ilkesi arasında temel bir fark vardır: Üniter devletlerde, egemen merkez kendi altındaki birimleri özerkleştirir; Federasyonlarda ise egemen siyasi otoriteler özerkliklerini koruyarak bütünleşirler. Esas olarak günümüzde ÖZERKLİK kavramı, üniter devletin ulusaltı bir bölgeye, kendi organlarıyla kendi işlerini yönetme yetkisini tanımasıdır.

Genel çizgileriyle öğreti, idari bölgelere sahip Portekiz ve Fransa gibi, Siyasi Bölgelere sahip İtalya ve İspanya'yı da Üniter Devlet içinde görme eğilimindedir. Kimileri Bölgesel Devlet adını vererek İtalya ve İspanya modelini yine de Üniter devlet kapsamında incelemektedirler. Kimileri ise bu devletleri üniter devlet içinde Yerinden Yönetimin üst bir aşamada gerçekleşmesi biçiminde değerlendirmektedir. Hem İtalya, hem de İspanya'da siyasal merkeziyetçilik, Siyasal Yerinden Yönetim ilkesiyle yumuşatılmıştır. Danimarka, Fransa, Finlandiya ve Portekiz'de siyasal bölgeselleşme istisnaidir; Fransa'da idari bölgeselleşme yaygındır; İtalya ve İspanya'da ise siyasal bölgeselleşme... Birleşik Krallıkta daha zayıf bir Siyasal Özerklik vardır. İskoçya, Kuzey İrlanda, Galler özerkliğe sahip olan bölgelerdir. Ülkede yasama organı tektir. Ama geleneksel hukuktan doğan yarı-idari, yarı-siyasi özerklik söz konusudur. İspanya Anayasa Mahkemesi, İspanya'yı 'Özerklikler Devleti' olarak tanımlamaktadır. İtalya'da ise 'Bölgesel Devlet' tanımı geçerlidir.

OSMANLI'DA AYRICALIKLI EYALETLER

Bölgesel Devletlerin günümüz dışındaki tarihsel örnekleri, çokuluslu imparatorluklardaki ÖZERK memleket yönetimleridir. Bu anlamda Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Ayrıcalıklı Eyaletlerle, Bölgesel Devletlerin statüleri önemli benzerlikler gösterirler. Bu nedenle Osmanlı'nın bu yapısına genel hatlarıyla da olsa bir göz atmak gerekir. Esas olarak Osmanlı bir üniter devlet değildi. Ayrıcalıklı Eyaletler adı verilen ve yasama yetkileri de olan 'Siyasal Bölgeler' ile dinsel temelde kurulu 'Millet' örgütlenmeleri vardı. Hatta 1876 Anayasası ile Ayrıcalıklı Eyaletler anayasal bir statüye kavuşmuşlardır. Bu eyaletler, idari yerinden yönetim birimleri olmaktan çok, siyasal yerinden yönetim birimlerine yakındırlar. Çoğunun kendi güvenlik güçleri vardır.

1906 tarihli resmi yıllığa göre; bunlardan Mısır ve Sisam, idari muhtariyet olarak adlandırılan bir statüye sahiptir. Kimileri ise siyasal yerinden yönetime yakındır: Girit, Cebeli Lübnan, Tunus, Doğu Rumeli Vilayeti gibi... Bulgaristan ise adeta ayrı bir devlet gibidir. Örneğin Osmanlı döneminde Kürdistan adı verilen coğrafyada bazı sancaklarda yurtluk-ocaklık ve hükümet adı altında ÖZERK yönetim biçimleri vardır. Bu birimlerin merkeze bağlılığı daha gevşekti. Yıllık vergi ve savaş zamanında asker göndermenin dışında içişlerinde tamamen ÖZERK idiler. Ama bunlar federe devletlere benzemez. Zira bu ÖZERK statüyü onlara Osmanlı Devleti bahşetmiştir.

İmparatorluktaki 'Millet Sistemi' adı verilen dinsel topluluk örgütlenmesinin kökeni ise İslam hukukuna dayanmaktadır. Geçmişteki anlamında 'Rum' sözcüğü bir etninin adı değil, Ortodoks kilisesine bağlı değişik etnik grupları ifade eder. Bunlar kendilerini yönetirler, Osmanlı'ya cizye adlı vergiyi öderler. Sınırlı hukuki ve idari özerklikleri vardır. Daha sonra Musevi ve Ermeni milletleri de oluşturulmuştur. Bütün bu tespitlerden sonra Osmanlı Devleti'nin üniter bir devlet biçimine sahip olmadığı, Bölgesel Devlete benzediği söylenebilir. Ne var ki Osmanlı dinamikleri, bu yapıyı modern bir çokulusluluk modeline taşıyamamış, federal bir oluşumu gerçekleştirememiştir. Örnek olarak 1908 - 2. Meşrutiyet dönemi partilerinden Hürriyet ve İtilaf Fırkası Programı, Osmanlı'nın bu tarihsel özelliklerinden esinlenerek, siyasal yerinden yönetime yakın yönleriyle ilginç bir belgedir. Ayrıca programında yerel dillere tamamen serbestlik tanımaktadır. Diğer parti İttihat ve Terakki Cemiyeti ise katı merkeziyetçi bir eğilimi benimsemiştir ki, bu zihniyet daha sonra Türkiye Cumhuriyeti 1924 Anayasası'nın da ruhunu oluşturmuştur.

BÄ°N YILLIK TÃœRK-KÃœRT Ä°LÄ°ÅžKÄ°LERÄ°

Kürt sorununun tarihsel temellerini kavramak ve demokratik çözüm çerçevesinde önerdiğimiz 'Demokratik Özerklik' projemizin tarihten gelen köklerine dikkat çekmek amacıyla, genel hatlarıyla da olsa bin yıllık Türk-Kürt ilişkilerine bir göz atmak gerektiğini düşünüyorum.

Kürtler, bugün Ortadoğu'nun bir realitesidir. Türkler, Farslar ve Araplarla birlikte Ortadoğu'nun büyük halklarındandır. Dünyada en büyük nüfusa sahip devletsiz bir halk olmalarından dolayı, nüfusları halen kesin sayılarla ifade edilemese de; Türkiye'de 15-20 milyon, İran'da 7-8 milyon, Irak'ta 5 milyon ve Suriye'de 1,5 milyona varan bir nüfusa sahip oldukları sanılmaktadır. Toplu yaşadıkları coğrafya, Büyük Selçuklu Sultanı Sencer'in isimlendirmesinden bu yana 'Kürdistan' adıyla anılmaktadır. Yine önemle altını çizmeliyim ki Kürtler, Ortadoğu'nun yerli halkıdır. Son 50 yılda antropoloji, arkeoloji, etimoloji ve etnoloji alanında yapılan bilimsel çalışmalar, Mezopotamya'nın kadim halklarından olan Kürtlerin ataları ve analarının, en azından 14 bin yıldır, bugün yaşadıkları Kürdistan coğrafyasında kök saldıklarını kanıtlamaktadır.

UZUN UZLAŞI DÖNEMİ

Tarihte Türk-Kürt ilişkilerinin başlangıcı bin yıl öncesine dayanmaktadır. Orta Asya'dan göç ederek İslamiyeti kabul eden ve bugünkü İran topraklarında Büyük Selçuklu Devletini kuran Türk Oğuz boylarının o dönemdeki temel politikası, yine bir islami halk olan Kürtlerle uzlaşarak, batılarındaki Rum diyarına yönelmek ve Bizans topraklarını kendine yurt edinmedir. Denilebilir ki bu uzlaşı politikası 19.yy'a kadar, temelde geçerliliğini korumuştur. Esas olarak Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey ile başkentleri bugünkü Diyarbakır'ın Silvan ilçesi olan Mervani Kürt Devleti tarafından temelleri atılan bu uzlaşma,1071'deki Malazgirt savaşıyla, Türklere Anadolu'nun kapısını açmış ve Anadolu topraklarında Bizans'ın yenilgi sürecini başlatmıştır. Anadolu'ya girişle birlikte Türk ve Kürt beylikleri, karşılıklı olarak birbirlerinin hukukuna saygı göstermiş ve birbirlerinin varlıklarını tanımışlardır.

Anadolu'nun batısına doğru Bizans'ı gerileten Türkler, önce 1080 yılında Başkenti Konya olan Anadolu Selçuklu Devletini, arkasından da 1299 yılında Osmanlı Devletini kurup,14. YY ve 15. YY boyunca Batıya, Avrupa içlerine doğru ilerlemeye devam ettiler. Fakat bu dönemde Avrupa'da kapitalizmin gelişmesi, Osmanlı Ordusunun güçlü bir dirençle karşı karşıya kalması ve İran Safevileri'nin nüfuz alanlarını Orta Anadolu'ya kadar genişletmesi nedeniyle, dikkatlerini tekrar doğuya çevirmek zorunda kaldılar. Öncelikle Kürt beylikleriyle yeniden uzlaşmak zorundaydılar. Nitekim öyle de oldu.

Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim döneminde, Sünni Kürt feodalitesi ile sağlanan ittifak temelinde, Kafkasya'dan tüm Arabistan ve Kuzey Afrika'ya kadar yolları açan 1514 Çaldıran ve 1517 Mercidabık savaşlarıyla, Ortadoğu'nun en güçlü imparatorluğuna dönüştüler. Üstelik bu sefer sırasında 'halifelik' hırkasını Abbasilerden alarak, bundan sonraki tüm Osmanlı sultanlarının 'Müslümanların Önderi' unvanını da kazanmasını sağladılar. İşte bu yeni uzlaşı döneminde Kürt beylikleri; hükümetler, yurtluklar biçiminde babadan oğula geçen bir ÖZERK yerel iktidar biçimine sahip oldular. Kürt dili ve kültürel varlıkları gelişmelerini özgürce sürdürdüler. Kürt beyleri Osmanlıya karşı yılda bir kez vergi ve savaş dönemlerinde asker göndermekle yükümlüydüler. Kürtlerin Osmanlı İmparatorluğu bünyesinde ÖZERK Kürt beylikleri halinde, bağımsızlığa yakın bir siyasi statüde yaşamaları 19. YY başlarına kadar 300 yıl devam etti. Peki, acaba ne değişti de, bu siyasal statü sona erip, yerini Osmanlıya karşı Kürt isyanlarına bıraktı? Aslında bu can alıcı bir sorudur. Ve bu sorunun doğru ve bilimsel yanıtını vermeden, günümüzde de halen devam eden Kürt sorununun kaynaklarını kavramak da mümkün değildir.

Ä°SYANLARA DOÄžRU GÄ°DEN YOL

Bir kere 17. YY'da Osmanlının önünün Avrupa'da kesinlikle kesilmesi gerçeği vardır. İmparatorluk esas olarak bu dönemden itibaren, Anadolu üzerindeki ağır vergi ve haraçlar yoluyla ekonomik sömürüyü derinleştirme ve 15 yıla kadar varan uzun askerlik sürelerini dayatma ihtiyacını duymuştur. 18. YY'ın başları, Osmanlıda iç talan politikasının adeta zirvesidir ve 19. YY'a da bu bozulma ve çürümeyle girilmiştir. Ayrıca bu dönemde, 1789 Fransız Devrimi'nin ulus-devlet ve milliyetçilik bayrağının, dalga dalga Osmanlı egemenliğindeki halkları etkisi altına alma gerçeği de vardır. Osmanlı yönetiminin tüm bu gelişmelere yanıtı ise, 19 yy başlarında yerel ÖZERKLİKLERİ yok ederek katı bir merkezi otoriteyi güçlendirmeye yönelmesidir. Tabii ki ilk hedefleri de, Kürdistan'da Osmanlı egemenliğinde 300 yıldır bağımsızlığa yakın ÖZERK bir statüde bulunan Kürt beylikleridir. Bu politikanın ise, Kürdistan'da neredeyse 19. YY boyunca devam eden kanlı bir çatışmayı tetikleyeceği besbelliydi. Nitekim öyle de oldu. İlk Kürt isyanı, 1806 yılında Süleymaniye yöresinde Babanzade aşireti tarafından başlatıldı ve bunu diğer bölgelerdeki isyanlar izledi. Bu önemli tarihsel nedene, bir de Ortadoğu'yu işgale yönelen başta İngilizler olmak üzere Batı emperyalizminin 'tavşana kaç, tazıya tut' oyunlarını da eklerseniz; Ortadoğu'da 1806'dan günümüze kadar 200 yıldır süren Kürt sorunu ve Kürt isyanlarının tarihsel nedenleri de, sanıyorum kavranılmış olur.

21 ANAYASASI'NIN DEMOKRATİK ÖZÜ

Kanımca bu tarihsel süreci iyice bilince çıkaran Mustafa Kemal, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş aşamasında uluslararası konjonktür ve içteki dengeleri iyi hesaplayarak, Lozan Antlaşmasıyla yeni devleti güvenceye almadan önce, Kürtlere karşı çok dikkatli bir politika izledi. Amasya Tamimi, Erzurum ve Sivas Kongresi kararları Kürtlerin beklentilerini dikkate alan içerikteydi.1919-1924 yılları arasında sürekli olarak, Türklerle Kürtlerin eşit haklarından, bu iki asli unsurun devletin ortakları olduğundan ve Kürdistan'ın siyasal statüsünden çokça söz etti. Hatta 27 Haziran 1920 tarihli 'BMM Vekiller Heyeti'nin Kürdistan Hakkında Elcezire Cephesi Kumandanlığı'na Talimatı'nda, bugünkü anlaşılır Türkçeyle şöyle denmektedir:''Milletlerin kendi kaderlerini bizzat idare etmeleri hakkı, bütün dünyada kabul olunmuş bir prensiptir. Biz de bu prensibi kabul etmişizdir. Tahmin olunduğuna göre Kürtlerin bu zamana kadar yerel idareye ait teşkilatlarını tamamlamış, reis ve nüfuzlu kimseleri bu amaç doğrultusunda bizim tarafımızdan kazanılmış olduğu dikkate alındığında, reylerini ortaya koyduklarında zaten kendi kaderlerini de belirleyeceklerinden, BMM idaresinde yaşamaya talip olduklarını ilan etmelidirler. Kürdistan'daki bütün mesainin bu amaca dayalı siyasete yönlendirilmesi Elcezire Cephesi Kumandanlığı'na aittir.'' (TBMM Gizli Celse Zabıtları Cilt:3 sa:550-551 İş Bank. Yay.)

Zaten 23 Nisan 1920'de kurulan ilk Büyük Millet Meclisi'nin, devleti kurmaya başlarken iki temel siyasi yönelişi vardı: Birincisi, Meclis Hükümeti rejimi ile bütün yetkiler BMM'de toplanmıştı. İkinci olarak ÖZERKLİK ilkesine büyük önem verilmiş, yerel temsile ve ÖZERK organlaşmaya olanak tanınarak, demokratik bir yöneliş ortaya konulmuştu. Nitekim 1921 Anayasası'nın yerel yönetim alanındaki temel ilkesi ÖZERKLİK'ti. Örgütlenme ilkesi bakımından VİLAYET ŞURALARI küçük bir BMM gibiydi. İdari yerinden yönetim ilkesine bağlı olarak, ÖZERKLİKleri mahalli işlerle sınırlıydı. Bu Vilayet Şuralarına hiçbir biçimde yasama yetkisi verilmemiş, ancak 'tanzim ve idare' yetkisi verilmişti.1921 Anayasasına göre Eğitim, sağlık, vakıf, ekonomi, tarım, bayındırlık, toplumsal yardım işlerinin düzenlenmesi ve idare edilmesi Vilayet Şuralarına bırakılmıştır. Bu organlar seçimle oluşur ve kendi içinden bir Başkan ve bir İdare Heyeti seçer.

Bu üçlü kurumlaşma, 1921 Anayasası'nın Meclis Hükümeti rejiminin öngördüğü kurumlaşmanın minyatürüydü. Buna göre Vilayet, hem bir mülki birimdir, hem de bir yerel yönetim birimidir. Vali, sadece merkezin vilayetteki temsilcisidir; vilayet yerel yönetiminin yürütme organı ve vilayet halkının temsilcisi değildir. Anayasaya göre, Vilayet Şurası'nın icra yani Yürütme Amiri, seçimle gelmiş Vilayet Şurası Başkanı'dır. O halde bu Başkan, vilayet halkını temsil eder ve Vilayet Şurası'nın yürütme organıdır.1921 Anayasası'nın bu ÖZERKLİK ilkesi, Anglo-sakson ÖZERK yönetim anlayışına benzemekte ve demokratik bir öz taşımaktadır. Ancak Cumhuriyetin ilanından sonra yürürlüğe giren 1924 Anayasası bu demokratik özü terk ederek, tamamen katı merkeziyetçi bir idare anlayışını benimsemiştir ki, ondan sonra çıkan Kürt isyanları dahil tüm siyasi sorunların da kaynağını teşkil etmiştir.

'KÜRDİSTAN'IN ÖZERKLİĞİ YASASI'

Mustafa Kemal ve arkadaşlarının, devletin kuruluş sürecinde Kürtlere ve Kürt sorununa yaklaşımlarına dikkat çekmek amacıyla, bir önemli tarihi belgeye daha, izninizle değinmek durumundayım. Texas Üniversitesi Ortadoğu uzmanlarından Robert Olson'un İngiliz Gizli belgelerinden derlediğine göre BMM, 10 Şubat 1922 tarihli gizli oturumunda, Kürdistan'ın ÖZERKLİĞİ Yasası'nı 64'e karşı 373 oyla kabul etmişti. İngiliz Yüksek Komiseri Horace Rumbold, Dışişleri Bakanı Lord Curzon'a yazdığı yazıda, Meclisçe onaylanan bu 18 maddelik yasayı rapor eder. Bu yasa maddelerinden dikkat çekici olanları şöyle sıralanabilir;

''Madde 1: BMM (Büyük Millet Meclisi), Türk Milletinin medeniyetin gerekleri doğrultusunda ilerlemesini sağlamak amacıyla, Kürt milleti için kendi milli gelenekleriyle uyum içinde bir ÖZERK YÖNETİM kurmayı taahhüt eder.

Madde 3: BMM, tüm Kürt Milleti tarafından benimsenen ve onurlu bir geçmişe sahip deneyimli bir yöneticiyi Genel Vali olarak seçecektir.

Madde 4: Genel Vali üç yıl için atanacaktır. Bu dönemin bitiminde eğer Kürt Milletinin çoğunluğu, önceki Genel Valinin görevine devam etmesini istemiyorsa, yeni bir Genel Vali Kürt Milli Meclisi tarafından seçilecektir.

Madde 6: Kürt Milli Meclisi, Doğu vilayetlerinde genel oya dayalı seçimle oluşturulacak ve her Meclis üç yıl için seçilmiş olacaktır. Meclis oturumları 1 Martta başlayacak ve 4 ay süreyle görev yapacaktır. Eğer Meclis bu süre içersinde işlerini tamamlayamazsa süre, üyelerinin çoğunluğunun isteği ve Genel Valinin onayıyla uzatılabilir.

Madde 9: ÖZERK BÖLGE sınırları karma bir komisyon tarafından belirleninceye kadar, KÜRDİSTAN İDARİ BÖLGESİ Van, Bitlis, Diyarbakır Vilayetleri, Dersim sancağı ve kimi kaza ve nahiyeleri içerecektir.

Madde 10: Kürdistan'ın yönetimine ilişkin olarak, bazı yerlerde yerel duruma uygun olarak bir yargı örgütü oluşturulacaktır. Bu örgüt şu an için yarısı Türk, diğer yarısı Kürt olmak üzere yetkin elemanlardan oluşacaktır. Emeklileri durumunda Türk görevliler Kürt görevlilerce değiştirilecektir.

Madde 12: Doğu Vilayetlerinde düzeni korumak amacıyla bir Jandarma Kolordusu oluşturulacaktır. Kürt Meclisi bu kolordunun oluşturulmasına ilişkin yasayı inceleyecek, ancak jandarmanın üst komutası hizmetleri gerekli görüldüğü sürece yüksek rütbeli Türk görevlilerin elinde olacaktır.

Madde 15: Türk dili sadece Kürt Milli Meclisi'nde idari işlerde ve hükümet idaresinde kullanılacaktır. Bununla birlikte Kürt dili okullarda öğretilebilir ve yönetim, Kürt dilinin gelecekte hükümetin resmi dili olma talebine temel teşkil etmeyecek şekilde, bu dilin kullanılmasını teşvik edebilir.

Madde 16: Hukuk ve Tıp fakültelerini içeren bir üniversitenin kurulması, Kürt Milli Meclisi'nin öncelikli görevi olacaktır.

Madde 17: Genel Valinin onayı alınmadan ve BMM bilgilendirilmeden Kürt Milli Meclisi hiçbir vergi uygulamasına girişemez.

Madde 18: İlke olarak BMM ile görüşülmedikçe ve onayı alınmadıkça, Kürt Milli Meclisine hiçbir imtiyaz tanınamaz.

Horace Rumbold-Yüksek Komiser ''

(Ahmet Mesut, İngiliz Gizli Belgelerinde Kürdistan 1918-1958, DOZ Yayınları)

DeÄŸerli okurlar

Bu proje esas olarak kaynağını, günümüzün çağdaş demokratik özyönetim anlayışından, Türk ve Kürt halklarının bin yıllık ilişkilenme tarihinden ve Cumhuriyetin kuruluş sürecindeki demokratik yaklaşımlarından almaktadır. Amacı 1920'lerde Anadolu halklarının birlikte yürüttüğü mücadele sonucunda kazanılan bağımsızlığın ardından ilan edilen ve 84. yılını dolduran Cumhuriyetin, demokratik bir niteliğe kavuşturulması ve 1924 Anayasasından günümüze, giderek kangren hale dönüşen Kürt sorununun demokratik çözümüne katkı sağlamaktır.
]]> http://www.keditor.org/yazilar_788.html http://www.keditor.org/yazilar_788.html Yerelin merkez karşısında yeniden düzenlenmesi Generallerin ve İslamcı cemaatlerin ortak ürünü: 12 Eylül faşist anayasası 12 Eylül 1980'de Amerika'nın çocukları tarafından yapılan darbeyle, Anadolu'da ve Mezopotamya'da karanlıklar dönemine girildi. İnsanlığa dair ne varsa yok edilmek istendi, toplumun bütün muhalif kesimlerine yönelik saldırılar en üst boyuta çıkartıldı. Resmi rakamlara göre 3 milyon insan hakkında soruşturma açıldı, 750 bin insan işkencelerden geçirildi, yüzlerce insan işkenceli sorgulardan katledildi, yüz binlerce i...
12 Eylül 1980'de gerçekleştirilen darbe, bu topraklarda yaşayan devrimcileri, ilericileri, demokratları hedefliyordu, Kürtleri yok etmek için özel bir plan hazırlanmıştı, darbe öncesi Alevilere yönelik uygulanan saldırılar, askeri güçlerin denetiminde kesintisizce devam etti. Yani gerçek anlamda Türk egemen sınıfların rejimine karşı olanlar hedef tahtasına oturtulmuştu.

CIA tarafından çok önceden hazırlanan darbe planında, sol adına ne varsa yok edilmesi talimatı verildi. Tersine, İslamcılar da büyük bir müttefik olarak görüldü. Onların desteklenmesi için hazırlanan projeler çok kapsamlı olarak uygulanmaya konulmuştu. Darbe lideri Kenan Evren, Diyanet İşleri Başkanı gibi vaazlar vermeye başlamıştı. İslam onlar için bir kurtuluştu. Devrimci güçlerin etkisini silmek için toplumsal yaşam İslam'a göre düzenlenecekti. Böylece Türkiye'nin politik İslamcı güçleriyle 12 Eylül darbecileri arasında tam bir ittifak oluşturuldu.

12 Eylül 1980 askeri darbecileri iktidarlarını süreklileştirmek için çok kapsamlı yasal değişiklikler yaptılar. Sistemi 100 yıl yönetecek bir anayasa çıkarmaya karar vermişlerdi. İki kesimin gündeminde demokrasi, insan hakları, özgürlükler kesinlikle yoktu. Bunların düşünülmesi dahi yasaklanmıştı. Ama tersten anayasanın ruhunu oluşturan Türk-İslam Sentezi üzerinde tam bir düşünce birliği oluşturulmuştu. Böylece darbeci generallerle İslamcı cemaatler arasındaki ittifak, aynı zamanda 12 Eylül Faşist Anayasanın ruhunu oluşturdu.

Cemaat lideri gibi davranan ve darbeciler adına 'dini tebliğ'ler sunan Kenan Evren 12 Eylül anayasasına 'evet' oyu almak için cemaatlerle pazarlık yaptı ve şu teminatı verdi: "Siz bizim aleyhimize çalışmaz ve yardımcı olursanız, biz de size zorluk çıkarmayız, hatta işinizi kolaylaştırırız..." Bu, ittifakta iki kesim arasında stratejik ilişkilerin ana temasını oluşturdu. Cemaatler, faşist darbeci anayasaya 'evet' demek için çalıştılar. Darbeciler de vermiş oldukları sözü tutarak, sitemi bütünlüklü olarak İslamcı cemaatlere teslim etmeye başladılar. İslamcılığın bugünkü politik gücü, generallerin eseridir.

Atatürkçülüğü ve laikliği elden bırakmayan 12 Eylül 1980 askeri darbe lideri Kenan Evren ve 4'lü generaller, Aydınlar Ocağı tarafından geliştirilen 'dinci olmayan dindar devlet' anlayışını devlet politikası haline getirerek sistemin bütün alanlarında uyguladılar. Bu politika ekseninde devletin bütün stratejik kurumlarına 'Türk-İslam Sentezcileri' atandı.

Dönemin Diyanet İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanlığına atanan emekli bir general olan Mehmet Özgüneş 1982'de, devlet dairesindeki memurlar için yaptığı açıklamada, 'dini eğitim gören erkeklerin sakal bırakabileceklerini, kadınların görev yerlerinde başlarını bağlayabileceklerini' belirtiyordu. Bugün İslamcıların uğruna en çok mücadele verdikleri konulardan biri de bu karardır.

12 Eylül 1980 askeri darbe döneminde 'Aydınlar Ocağı' Yönetim Kurulu Üyesi ve Milli Güvenlik Konseyi' sözcüsü Muharrem Ergin, şunları söylüyor: "Hazırlayacağımız anayasa gelecek 100 yıla cevap verecektir. İçeriği bunun için önemlidir. Bir huzur ve sükûn müessesesi olarak dinin cemiyet hayatındaki yeri büyüktür ve İslâm, Türklüğü koruyan çok önemli bir manevi silahtır."

9-10 Mayıs 1981'de 'Milli Eğitim ve Din Eğitimi' adı altında yapılan seminerlerde, "Devletin zorunlu din eğitimi vermesi ve laikliğin zorunlu din eğitimi ile çelişen yönünün bulunmadığı" savunulur. 1981 yılında, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı Em. General Suat İlhan, devletin resmi görüşü haline getirtilen Türk-İslâm sentezine ilişkin olarak şunları yazmaktadır: "Türk ve İslam medeniyetlerinin sentezini gerçekleştirmiş ve bu sentez medeniyete dayalı dünyanın en uzun ömürlü ve en büyük imparatorluklarından birisinin kurucusu olmuştur. Bu imparatorluğun devlet düzenini ve yapısının üstünlüğü, büyüklüğü her yeni incelemede biraz daha su yüzüne çıkmaktır. İstiklal Harbi, Türk-İslam sentez medeniyetinin yücelttiği Osmanlı İmparatorluğu'nda bu sentez medeniyetin kendi kendisini yenileme gücünü yitirip yenik düştüğü noktadaki savaştır. İstiklal Harbi ve inkılâplar, Türk-İslam sentez medeniyetinin batı medeniyeti ile yeni bir senteze ulaşması amacına yöneliktir..."[1]

Milli Güvenlik Konseyi, hazırlanan Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nu onaylayarak, Din Kültürü ve Ahlak derslerinin 'zorunlu' hale getirilmesine karar verir: "Her şeyden önce dinin sadece bir vicdan meselesi olduğu ve vicdanlarda hapsedilerek ferdi davranışlarda ve toplum hayatın da hiçbir yankısının olmadığı fikri isabetli değildir... Birtakım dini emir ve kuralların canlı bir şekilde yaşanmakta olması, dinin toplumdan ayrı tutulamayacağını göstermektedir."[2] Bütün bu verilerin ortaya koyduğu gerçek şu; toplumun İslamlaştırılması politikası ve faaliyeti, sadece İslamcı partilere ya da cemaatlere ait bir fikir değil, aynı zamanda laiklik adına darbeler yapan generallerin savunduğu ve uyguladıkları temel bir politika olmuştur.

İslamcı hareketin bugünkü toplumsal gücünün oluşması esasen generallerin izlemiş olduğu politikalarla doğrudan ilişkilidir. Onun altyapısını bizzat generaller oluşturdu. Toplumun İslamlaştırılması politikası özellikle çocuklar ve gençler üzerinde uygulanmaya konuldu. Amaç, yeni bir İslamcı kuşak yaratmaktı. Generallerin hazırlamış olduğu anayasa ile Türkiye'de din eğitimi ilkokul-ortaokul ve liselerde zorunlu hale getirildi. Darbe lideri Kenan Evren, devlet denetimine alınan Kuran kurslarında çocukların dini eğitim alınması için çıkarttıkları yasaları savunurken şunları belirtiyor: "Din eğitimi çocuklara aile tarafından verilmez. Aslında aile bu eğitimi vermeye çalışsa bile, yanlış, eksik veya kendi bakış açısından öğretebilir; dolayısıyla bu uygunsuzdur... Size çocuklarınızı yasadışı Kuran kurslarına göndermemenizi daha önce de söylemiştim. Şimdi bunu anayasa hükmü haline getirdik. Artık din, devlet tarafından devlet okullarında öğretilecek. Şimdi biz laikliği çiğniyor muyuz, yoksa ona hizmet mi ediyoruz? Tabii ki hizmet ediyoruz. Laiklik Türk insanını dini eğitimden mahrum bırakıp, onu din istismarcılarının eline teslim etmek değildir..."[3] İslamcılar, generallerin bu politik yönelimini bildikleri halde çok bilinçli olarak gizlemeye çalışmaktadırlar. Generallerin 'laik' devleti, toplumun İslamcılaştırılması için yürüttüğü dinsel faaliyeti, anayasal güvenceye alarak, tarikatlara veya cemaatlere önemli bir güvence vermiş oldu.

Hatta, generallerle İslamcı liderler arasındaki ittifak öyle bir boyutta gelmişti ki, okul kitaplarında çocuklara 'Allah için cihat' verilmesi anlatılıyordu.. Örneğin lise 2. sınıf kitaplarında şunlar yazılıydı: "İnancımıza göre vatanımızda hür ve huzur içinde yaşamak için gerektiğinde savaşmak da Allah'ın emridir. Bunun dinimizdeki adı cihat"tır. Bu nedenle "...Allah yolunda ölmekle devlet yolunda ölmek bir tutulmuştur..."[4] Bu konuşmadan hemen sonra "din yolunda cihat etmeyen vatanını sevmez"[5] olarak ifade edilen düşüncelerle öğrencilerin İslam'a yönelmesi sağlanıyordu. İslam'ın ideolojik-politik temellerini oluşturan bu görüşler devletin stratejik eğitim kurumlarında ders olarak verilmesi, 12 Eylül darbeci generallerinin almış olduğu bir karardı.

Bir başka önemli bir nokta, ordu karargâhlarında da şeriat propagandası kesintisizce devam etmiştir. Ankara Mamak Tümen Camisi İmamı'nın verdiği vaazda şunları söylüyor: "Bir müminin birinci vazifesi, şeriat-ı garrayı Muhammediyeyi ihya etmek, diriltmektir. Eğer o şeriat yürürlülükten kaldırılmışsa, onu yürürlüğe koymak için cihat etmektir. Kuran nizamını tekrar yürürlüğe koymak için fiilen mücadele etmek zorundayız. Bunu hapis ya da idam korkusuyla yapmaktan kaçınanlar, Allah katında büyük cezaya çarptırılacaklardır."[6] İslamcılara devletin ve hattan ordu karargâhlarının bütün kapıları sonuna kadar açılmıştı. Askeri kışlalar cemaatlerin önemli bir örgütlenme alanı olmuştu. İslamcılarla generaller arasındaki ittifak, hemen her alanda uygulanmaya konulmuştu. Özellikle sisteme muhalif olanların yok edilmesinde tam bir irade birliği oluşmuştu.

Bu bakımdan Türkiye'de generaller tarafından yapılan gerçekleştirilen 3 askeri darbe özgürlükten, demokrasiden, insan haklarından yana olan herkesi hedeflerken, İslamcı hareketin gelişmesine temel bir zemin oluşturdu. Darbeci generaller, hemen her fırsatta İslamcılara açık destek verdi. Aynı şekilde her üç darbe de, İslamcı cemaatler tarafından doğrudan veya dolaylı olarak desteklendi.

1960'ta gerçekleştirilen askeri darbeden sonra oluşturulan Milli Birlik Komitesi Başkanı ve daha sonra Cumhurbaşkanı olan Genelkurmay Başkanı Cemal Gürsel, "İslâm çalışmamızı ve mükemmele ulaşmamızı emreder" cümlesini kullanır. Erzurum'da ise şöyle der: "Geriliğimizden dini sorumlu tutanlar yanılıyorlar. Hayır, geriliğimizin nedeni dinimiz değil, dinimizi bize yanlış tanıtanlardır. İslâm dünyadaki en kutsal, en yapıcı, en dinamik ve en güçlü dindir..."[7] 1966-1973 yılları arasında dönemin Genelkurmay Başkanı ve daha sonra Cumhurbaşkanı olan Cevdet Sunay, "...milliyetçi-mukaddesatçı, Türkçü-İslamcı örgütlenmelere bağlı, şiddet eylemcilerine karışmayan İmam -Hatip okullarının yaygınlaştırılmasına destek"[8] vermek gerektiğini belirtir. Bir başka konuşmasında ise şunları söyler: "Bugünkü (1968-1969) -laik- okullar birer anarşi yuvası haline geldi. Bu -laik- okullardan yetişen gençlere memleket idaresi teslim edilemez. On yıl sonra bunların hepsi işbaşına geçecekler. Onlara nasıl güvenebiliriz? Hem biz laik okullara karşı İmam-Hatip Okullarını bir alternatif olarak düşünüyoruz. Devletin kilit mevkilerine yerleştireceğimiz kişileri bu -İmam Hatip- okullarda yetiştireceğiz."[9] Kürt Coğrafyasında Özel Kontra savaşını örgütleyen Genelkurmay Başkanı Doğan Güreş, "1.Din Şurası'nı toplama başarısını gösteren Diyanet İşleri Başkanlığına" gönderdiği kutlama mesajında, "Bizden laik olmamızı isteyen Batılılar önce kendileri laik olsunlar" diyor.[10]

Peki, Erdoğan, bu gerçekleri bilmiyor mu? Yapılan üç askeri darbenin de İslamcı cemaatlerin ihtiyacına yanıt verdiğini, onlarla ittifak içinde hareket ettiğini gayet iyi biliyor. Kendisinin bizzat bağlı olduğu İskender Paşa Dergâhı'nın, darbeci generallerinin hazırlamış olduğu anayasayı desteklediğini işine gelmediği için açıklamıyor.

Bugün mazlum rolüne bürünen AKP liderlerinin bildiği ama sürekli gizlemeye çalıştıkları gerçek budur: İslamcı cemaatler, sadece 12 Eylül 1980 askeri darbesini değil, ordu tarafından gerçekleştirilen bütün askeri darbeleri desteklediler. Birkaç örnekle bunu somutlaştıralım. Örneğin Said Nursi'nin avukatlarından ve cemaat içindeki etkinliği ile tanınan Bekir Bek, Yeni Asya gazetesinin 10 Şubat 1971 tarihli sayısında, ordunun verdiği muhtıra üzerine yaptığı değerlendirmede şunları belirtir: "Bu ses tarihimizin sesidir. Bu ses sanki Mohaç'tan gelen sestir. Bu ses Malazgirt'ten yükselen bir sestir. Bu ses hürriyet ve istiklalimizin, bu ses din ve imanımızın, şerefimizin ve hasiyetimizin bekçileri şerefli paşalarımızın, erlerimizin tek kelimeyle Mehmetçiğimizin sesidir... Bu ses, sağa da sola da gelişi güzel yumruk sallayanların değil, tehlikenin nereden geldiğini bilen, gören ve onun üstüne yürüyen ve onlara son defa 'Hizaya gel' komutunu verenlerin sesidir..."[11] 12 Mart 1971 askeri darbesini, bu kadar içten ve coşkulu karşılayan, destekleyen başka bir siyasal çevre bulmak her halde zordur.

12 Eylül 1980 Askeri darbesini destekleyen Gülen, şöyle diyor: "Onun süngüsü, yüz defa iniltimizi dindirdi ve ateşimize su serpti. Yakın tarihimizde dahi kaç defa onda mazinin tebessüm eden çehresini ve yıldırımlaşan celadetini gördük... Eğer, atik davranıp da yıllardan beri hazırlanan karanlık emellerin önüne geçilmeseydi, bütün bir millet olarak inkisar içinde ağlamadan başka çaremiz kalmayacaktı. Tuğa selam, sancağa selam ve ölçülerimiz içinde onu tutan yüce başa binlerce selam..."[12] Camide vermiş olduğu bir vaaz da ise "Kenan Evren'e laf söyleyenin dişlerini kırarım" diye insanları tehdit ediyordu.

Aynı şekilde 12 Eylül darbecilerinin Kürt bölgelerinde yaptığı bütün saldırıları ve katliamları desteklerken de şu cümleleri kullanıyor: "Devlet kesinlikle orada hakim olmalı. Dişlerini kırmalı" diyor. Gülen'in her söylediğini doğru gören ve her sözünü kabul ettiğini söyleyen Bülent Arınç'ın yanıt vermesi gereken bir soru var. Gülen, hem askeri darbeyi destekledi, hem de faşist anayasaya 'evet' için kampanya yürüttü. Peki, her şeyine doğru yaptı, bir bildiği vardır dediği Gülen için ne diyecek? Aslında Arınç birazcık dürüst davransa, 12 Eylül 1982 Anayasasına, kendisinin de 'Evet' oyu verdiğini söyler.

Kadirilik Cemaati'nin lideri Haydar Baş: "...1982 Anayasasını savunuyoruz. Devleti savunuyoruz... 'soğuk savaş' dönemlerinden kalma bir antikomünist çizgiyi savunuyoruz... Demokratik mücadele, demokrasinin kural ve kurumlarını çiğneyerek yapılamazdı. Oysa daha ilk günden izinsiz yürünmüştü ve demokrasinin temel kurumlarına başkaldırılmıştı."[13]

Bir kez daha AKP'ye hatırlatmakta yarar var. Erdoğan'ın ve AKP'li kadroların çok önemli bir kesimimin bağımlı olduğu Zahit Kotku'nun yönettiği İskender Paşa Dergâhı ve Erbakan'ın liderliğini yaptığı Milli Görüş geleneği ile askeri darbeciler arasında her zaman bir işbirliği olmuştur. Her iki gelenek de darbecilerle sürekli kalıcı ilişkiler içinde oldular. Örneğin, 1971'lerin darbeci generallerinden Muhsir Batur ve Özel Harp Dairesi Başkanı General Turgut Sunalp, kapatılan MNP Genel Başkanı Erbakan'ın tekrar İslami bir parti kurması için İsviçre'de özel olarak ziyaret edip ikna ettiler. Erbakan geldi ve MSP'yi kurdu. Erdoğan ve Arınç da, darbecilerin istemiyle kurulan MSP'de yıllarca çalıştılar, yöneticilik yaptılar. Erdoğan hiç merak edip de, İsviçre'de kendisini ziyaret eden generallerle neler konuşulduğunu, doğal lideri Erbakan'a sordu mu? Nasıl gizli bir işbirliği içinde olduklarını öğrenmeyi denemiş midir? Denemediği kesindir. Çünkü kendisi de, 27 Nisan Muhtırasını veren eski Genelkurmay Başkanı Yaşar Büyükanıt ile ünlü Dolmabahçe'de 'yaptığı gizli pazarlık görüşmesini' halen kamuoyuna açıklamadı. Generallerle gizli ilişkiler içinde olmak, İslamcı politikacıların ve cemaatlerin önemli özelliklerinden birisidir.

Bir başka örnek, İskender Paşa Dergahı'nın lideri Zahit Kotku. Hem 12 Eylül 1980 askeri darbecilerini çok açık olarak destekledi ve anayasaya 'evet' oyu verilmesi için vaazlar verdi. Özal, Kotku'dan feyz ve talimat alan biridir. Askeri cunta, Özal'a Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcılığını önerdiğinde, Özal iki kişinin fikirlerine başvurdu. Birincisi Kotku, diğeri ise Demirel oldu. İkisi de onay verdi ve "şimdiye kadar herkes İslam'ı, toplumda yaygınlaştırmak istiyordu. Oysa asıl sorun, devleti İslamlaştırmaktır..."[14] diyen Özal'a ekonomimin bütünü teslim edildi. Sadece Özal değil, Eyüp Aşık, Ekrem Pakdemirli gibi cemaatlerle ilişkili yüzlerce bürokrat devletin üst kurumlarında görevlendirildiler. Bir başka tipik ama önemli bir örnek vermek istiyorum. Darbeci generaller, demokrasi ve özgürlük adına ne varsa yok ederlerken, binlerce kitap yakarlarken, filmleri imha ederlerken, 1402 sayılı darbeci yasa ile ilerici-demokrat binlerce öğretim üyesinin görevine son verilirken, Erdoğan'ın da kişisel olarak çok iyi tanıdığı ve yakınlığı olduğu, İskender Paşa Dergâhı'nın ölmeden önceki lideri ve aynı zamanda Kotku'nun damadı olan Esat Coşan, 12 Eylül generalleri tarafından Ankara üniversitesinde görevlendirildi. Bunları çoğaltmak mümkün.

Özellikle 12 Mart 1971 ve 12 Eylül 1980 askeri darbelerine bakıldığında askerlerin devlet stratejik kurumlarında görevlendirdikleri bürokratların çok önemli bir kısmı İslamcı kadrolardır. Darbeci generaller hazırladıkları yasalar ve anayasalar, Türkiye'nin İslamcılaştırılmasına esasta bir zemin oluşturdu. Aynı şekilde, hemen her zaman generallere bağlılıklarını göstermiş olan politikacılar, başbakanlar, cumhurbaşkanları da, toplumun İslamcılaştırılması gerektiğini belirtmişlerdir.

Bunların hiçbirinin, demokrasiyle, insan haklarıyla, laiklikle, özgürlüklerle, milletin egemenliğiyle ilişkisi olmamıştır. Tersine, çok açık olarak ifade ettikleri gibi, demokrasiyi istememişlerdir, özgürlüklere karşı çıkmışlardır. Halkın iradesine hiç güvenmemişlerdir. Bütün değişiklikleri kendi politik çıkarları için yapışlardır.

İSLAMCI AKP ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ YAPMIYOR İKTİDARINI GÜÇLENDİRİYOR

Türkiye gerçekten demokratikleşiyor mu? Buna dair ne tür veriler var? AKP gerçekten demokratik bir anayasa mı istiyor? Bu sorulara verilecek yanıt sorunun kavranmasında ana halkayı oluşturacaktır.

Türkiye hala, 12 Eylül 1980 darbeci generaller tarafından konulmuş ve topluma zorla dikte ettirilmiş bir anayasa ile yönetilmektedir. 1983'ten günümüze kadar kurulan bütün sistem partileri, generaller anayasasının temel ilkelerini olduğu gibi benimsediler. Anayasaya özünü veren, onun politik içeriğini açıklayan başlangıç bölümü ve ilk dört maddedir. Peki, bu dört maddenin özü nedir?

Tam 16 kez değiştirilmesine rağmen, başlangıç bölümü ile ilk 3 madde üzerinde hiçbir değişiklik yapılmış değil. AKP'nin hazırladığı ve referanduma sunulacak olan 'Anayasa Değişikliği' paketinde de bu maddeler bulunmuyor.

Başlangıç bölümünde şunlar yazılı; "Türk Vatanı ve Milletinin ebedî varlığını ve Yüce Türk Devletinin bölünmez bütünlüğünü belirleyen bu Anayasa, Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu, ölümsüz önder ve eşsiz kahraman Atatürk'ün belirlediği milliyetçilik anlayışı ve O'nun inkılâp ve ilkeleri doğrultusunda... Hiçbir faaliyetin Türk millî menfaatlerinin, Türk varlığının, Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının, Türklüğün tarihî ve manevî değerlerinin, Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılâpları ve medeniyetçiliğinin karşısında korunma göremeyeceği ve lâiklik ilkesinin gereği olarak kutsal din duygularının, Devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı..."
Madde 1.- Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
Madde 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.
Madde 3.- Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Millî marşı "İstiklal Marşı"dır. Başkenti Ankara'dır.
Madde 4.- Anayasanın 1'inci maddesindeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile 2'nci maddesindeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez."

Darbeci generaller ve İslamcı cemaatler tarafından oluşturulan 'askeri faşist anayasa'nın ruhunu veren yukarıdaki inkârcı asimilasyoncu temel maddelerdir. Bu maddelere dair herhangi bir değişiklik yapılmadığı sürece, Türkiye'de demokratikleşmesi, özgürlüklerin geliştirilmesi ve darbecilerin anayasasının özünde hiçbir değişiklik söz konusu olmayacaktır.

Sistemin temel unsurları haline gelen Kemalistler, İslamcılar, generaller ve faşistler her türlü demokratikleşmeye kapalı olan ırkçı ve şovenist anayasayı savunmakta ve desteklemektedirler. Sistem bakımından en önemli halkayı oluşturan bu maddeler üzerinde ortak hareket etmektedirler.

12 Eylül 1980'de askeri darbeler yapan generallerin politik yönelimleriyle cemaatlerin ve İslamcı AKP lideri Erdoğan'ın söylemleri yüzde yüz örtüşmektedir. Darbeci General Evren'in 'Asmayalım da besleyelim mi' sözüne benzerini Erdoğan binlerce kez kullandı. Örneğin Kürt gerillalarının cenazelerine yapılanları insanlık dışı uygulamaları yeterli görmemekte, hatta daha fazlasını istemektedir. AKP döneminde cezaevinde bulunan politik çocuk sayısı, 12 Eylül'de darbesi döneminde cezaevinde bulunan çocuklardan 4-5 kat daha fazladır.

Darbeci generaller her yere 'ne mutlu Türküm diyene' yazdırıyordu, Erdoğan bunu daha ileri götürerek, 'tek bayrak, tek millet, tek vatan' demeyenleri ülkeden kovacaklarını söyledi. Kenan Evren, '1961 Anayasası bize bol gelmişti, 12 Eylül anayasası ile bunu daralttık' dedi. Erdoğan, daralan ve artık her yeri yamalı bohça haline gelen anayasayı, sadece kendisine giydirecek bir tarzda düzenlemek istiyor.

İslamcı AKP hemen hiçbir dönem, demokrasiden yana olmadı. Tersine Erdoğan, demokrasiye karşı olduğunu söyledi. Milletin iradesinin koca bir yalan olduğunu belirtti. Şunları söylüyor: "Demokrasi amaç mı araç mı? Ha burada bizim kesin bir ayrılığımız var. Biz diyoruz ki, demokrasi amaç değil, araçtır... Türkiye'de demokrasiyi biz yazmadık. Bize karşı olduklarını söyleyenler yazdı. Bizim için demokrasi bir amaç değil, tramvay gibi bir araçtır."[15] Demokrasi 'küfür düzenidir' diyen Humeyni ile Erdoğan'ın ortak buluşma noktası demokrasiye karşı olmalarıdır. İkisi de demokrasiyi esasen düşman olarak görmektedirler. Erdoğan, demokrasiyi esas hedefe yani şeriat düzenine varmak için bir araç olarak görmektedir. Yaptığı bir başka konuşmada şöyle diyor: "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir demek koca bir yalan." Erdoğan özünde ne 'milletin hâkimiyetine', ne de anayasal değişikliklere inanıyor. Çünkü demokrasiye karşıdır.

Bir başka nokta; AKP yeni kurulmuş bir parti değildir. Esas koca yalan budur. 40 yıllık Milli Görüş geleneğinin devamcısıdır. 12 Eylül darbecilerin anayasasına açık destek veren bir gelenekten geliyor. Başbakan Erdoğan, Bülent Arınç, Cemil Çiçek, Ali Şahin, Abdulkadir Aksu gibi yöneticileri İslamcı kadrolar olarak kesintisizce politik sürecin içerisinde yer almış olup, darbeci, ırkçı ve şovenist anayasayı sürekli savunmuşlardır. Kendisini yeni bir politikacı gibi göstererek işin içinde sıyrılmak isteyen Erdoğan, Milli Nizam Partisi, Milli Selamet Partisi, Refah ve Fazilet Partisinde çalışmış, il başkanlığı ve belediye başkanlığı yapmış biridir. Özellikle 1980 yılları öncesinde Akıncı gençler liderliğini yaparken, sopalarla grevlere saldıran biridir. CIA tarafından örgütlendirilen 'komünizmle mücadele stratejisi' içerisinde görev almıştır.

Peki, İslamcı AKP ve kadroları, bu kadar gürültüyü neden koparıyor. Yanıtlanması gereken soru budur. AKP'nin, anayasanın bazı maddelerine ilişkin yapmak istediği değişiklikler için 'Evet' oyu istemesinin ülkenin demokratikleşmesiyle hiçbir ilişkisi yoktur. Çünkü referanduma sunulan maddelerin hiçbirinde, sistemin demokratikleştirilmesi, toplumun hak ve özgürlüklerinin geliştirilmesi bulunmuyor.

Ekonomik ve politik olarak bir güç haline gelen, çok ciddi bir toplumsal taban oluşturan İslamcı politik hareket, 1980'den itibaren sistem kurumları içerisinde örgütlenerek önemli bir güç haline geldi. 2002 yılı seçimlerinden sonra iki seçim kazanan ve mecliste tek başına iktidar olan İslamcı AKP, ABD ve AB'nin desteğiyle de, iktidar gücünü pekiştirdi. Devletin stratejik kurumlarını bütünlüklü olarak ele geçirdi. Cumhurbaşkanlığı, Milli Güvenlik Genel Sekreterliği, MİT Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, İl Valileri ve Emniyet Müdürlerinin tamamı, Eğitim ve Sağlık Merkezleri, YÖK, DPT, Bakanlıkların Genel ve İl Müdürlükleri, Devlet denetimindeki Bankalar gibi kurumların tamamı İslamcı güçlerin eline geçti ve 200 bine yakın İslamcı kadro, devlet kurumlarına yerleştirilmiş bulunuyor.

AKP bakımından sorun olabilecek ordu ise ABD tarafından susturuldu. Özellikle ABD'nin Genelkurmaya vermiş olduğu desteği çekmesi, AB'nin AKP'yi ekonomik olarak desteklemesi, generallerin darbe yapmasını engellediği gibi aynı zamanda gücünü önemli oranda kırdı. 8 yıl içerisinde AKP, sistem içerisindeki iktidar gücünü pekiştirdi.

87 yıllık Kemalist rejim etki gücünü kaybederken, İslamcı güçler tersten güçlenmeye başladı ve sistem içerisinde ikili bir iktidar durumu oluştu. Bir yanda 87 yıllıdır tek başına iktidar olan ancak şu aşamada savunmaya geçen Kemalist sistemin geleneksel iktidar gücü ile son yıllarda sistem kurumlarını önemli oranda ele geçiren ve artık her yönüyle bir güç olan İslamcı hareket. Bu iki güç sistem içerisindeki güç ilişkilerini dengelemiş durumdadırlar. Mevcut sistem kurumlarında özellikle yargı çok önemli bir işleve sahiptir. İktidar dengesinin oluşmasında yargı kilit bir rol oynamaktadır. İslamcı AKP, iktidar gücünün etkinleşmesinin önündeki en büyük engel olarak, rejimin klasik statükocu yapısının korunmasından yana olan Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Sayıştay ve Hâkim Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) gibi kurumları ele geçirmek istiyor. Özellikle anayasanın bunlara ilişkin maddelerin değişmesini esas almaktadır. Bu maddelerin referandumla değişmesi demek, İslamcı iktidarın gücünün fiilen resmileşmesi anlamına gelmektedir. Bunun için Anayasa referandumundan 'Evet' çıkması AKP bakımından son derece önemlidir. Erdoğan'ın esas amacı budur. Bu gerçeğin çok iyi bilince çıkması gerekir.

Buna karşılık 'Hayır' cephesinin başını çeken iki güç ise CHP ve MHP'dir. Bunlar ise Kemalist sistemin geleneksel yapısının devamından yana tutum almaktadırlar. Dahası sistemin ikili iktidar ilişkilerinde özellikle yargının mevcut yapısının korunarak, İslamcıların iktidar gücünü frenlemeye, Kemalist yapının devamını sağlamaya çalışmaktadırlar. CHP ve MHP arasında küçük bazı farklılıklar olmakla birlikte, esasta ikisi de aynı noktada buluşmaktadır: klasik faşist rejimin sürekliliğiniden yana tutum almaktadırlar. Her iki parti de, toplumsal demokratikleşmeyle ve özgürleşmeyle hiç şekilde ilgilenmemektedirler. Tersine, ırkçı, şovenist ve milliyetçi politikaları ön planda tutarak, toplumun farklı kesimleri arasında çelişkileri derinleştirmeye çalışmaktadırlar. Bu nedenle referandumda 'Hayır' oy kullanılması, esas olarak statükocu güç dengelerinin korunmasına yöneliktir.

'Evet' ve 'Hayır' kampanyası tamamen sistem içi politik çelişki ve çatışmalarla ilgilidir. Mevcut tabloyu özetleyecek olursak:
• Referanduma sunulan yeni bir anayasa söz konusu deÄŸildir. Sadece darbeci-inkârcı anayasasının birkaç maddesidir.
• 7 Kasım 1982 yılında yürürlüğe giren faÅŸist darbeci Anayasa, sistem güçlerini temsil eden hem Evet hem de Hayır Cephesi tarafından savunulmaktadır.
• Anayasanın esas deÄŸiÅŸtirilmesi gereken maddelerin hiçbiri gündeme alınmadı.
• Referanduma sunulan maddelerin hiçbirinde ülkenin demokratikleÅŸmesi, hak ve özgürlüklerin geliÅŸtirilmesi söz konusu deÄŸildir.
• Kürtleri ve diÄŸer azınlıkları ilgilendiren anayasal düzenlemelerin yakın gelecekte dahi gündeme alınmasına dair bir çalışmanın olmadığı çok açık olarak ifade edildi. AKP-CHP-MHP bu konuda tam bir irade birliÄŸi oluÅŸturmuÅŸ buluyorlar.
• Referanduma sunulan maddeler, rejimin iki farklı gücünün iktidarını dengelemeye yönelik bir amaç taşımaktadır. BaÅŸkada hiçbir özelliÄŸi bulunmamaktadır.
• Evet-Hayır oylaması madalyonun iki yüzüdür. Ä°kisi de aynı özelliÄŸe sahiptir. Aralarında bir fark söz konusu deÄŸildir. Ä°kisine verilecek oy, asimilasyoncu, inkârcı, anti demokratik politikanın devamından yana oy kullanmaktır.
• 'Evet- Hayır' biçiminde oy kullanmak, çok açık olarak, Kemalist generallerle, Ä°slamcı cemaatlerin ortak ürünü olan ırkçı, ÅŸovenist içerikli 12 Eylül Anayasasını doÄŸrudan veya dolaylı olarak onaylamaktır.

DOÄžRU POLÄ°TÄ°K TAVIR: NE EVET, NE HAYIR, BOYKOT'TUR

17. kez değiştirilmesi için referanduma sunulan anayasanın politik niteliğinde herhangi bir değişiklik olmadığına göre, rejimin farklı politik kurumları arasındaki çıkar çatışmasına hiçbir şekilde ortak olmamak gerekiyor.

Söz konusu maddeler toplumsal değişim ihtiyacına yanıt vermediği için kendimizi 'Evet-Hayır' ikilemi içerisinde tutmak zorunda değiliz. Mevcut değişikliğin toplumun farklı kesimlerinin taleplerine yanıt vermediği çok açıktır. Bu nedenle toplumsal demokratikleşmeye hizmet etmeyen bir referandumda oy kullanmak anlamsızdır. 'Evet-Hayır' biçimindeki oy, toplumda bilinç bulanıklığı yaratacaktır. Bu bakımdan en doğru politik tutum BOYKOT'TUR.

Peki, boykot politik olarak neyi ifade eder. Boykot, sistem içi rekabetin dışında kalan, toplumsal demokratikleşmeyi ve özgürleşmeyi esas alan, üçüncü bir alternatifin var olduğunu ortaya koyar. Bu bakımdan Türkiye'nin gerçek anlamda ilerici, demokrat, sosyalist, insanlıktan, barıştan yana olup savaşa karşı çıkan, Anadolu'da ve Mezopotamya'da yaşayan halkların özgürce bir arada yaşamasını destekleyen, özgürlüklerden, demokrasiden yana olan herkesin, üçüncü bir alternatif olduğunu göstermeleri bakımından, referandumu BOYKOT etmelidirler. Boykot'un güçlü olması demek, toplumsal değişimin çok hızlı bir şekilde örgütlenmesi ve demokrasi güçlerinin yürüttüğü mücadelenin bir üst boyuta çıkması anlamına gelir. Boykot'un güçlü çıkması, önümüzdeki dönemde Tekel işçilerinin direnişlerinin yarattığı bilinç sıçramasının Türkiye'nin her yanına yayılması demektir. Açlığa, yoksulluğa karşı üçüncü alternatifin yani demokrasi güçlerinin çok daha büyük bir umutla toplumun ihtiyacına cevap verebilecek gerçek bir muhalefetin örgütlenmesi demektir.

Boykot, özellikle Kürt toplumsal mücadelesi bakımından çok özel ve kritik bir dengeyi oluşturmaktadır. Kürtler, bu toplumun en önemli demokratik güçleridirler. Demokrasinin gelişmesi, toplumun demokratikleşmesi için bütün olanaklarını kullanmaktadırlar. Ezilen, inkâr edilen bir ulus olarak kendi varlığını ortaya koymak için yıllardır mücadele ediyorlar. Önemli bedeller ödeyerek bugünkü örgütlü bilinçli toplumsal güce ulaştılar. Generallerle- İslamcı cemaatlerin ortak ürünü olan bugünkü anayasa, Kürtlerin varlığını tamamen inkâr eden, Kürtleri Türk olarak gören, ırkçı ve inkârcı bir anayasa olma özelliğini korumaktadır. Kürtlerin verdiği mücadelenin en önemli halkalarından biri, Türklerle eşit anayasal olanaklara ve güvenceye sahip olmaktır. Bu çok doğal insani bir taleptir. Türk siyasal rejimi, Kürtlerin en sıradan politik talebini dahi kabul etmemekte ve buna dair en küçük bir adım atmamaktadır. Referanduma sunulan söz konusu maddelerinin hiçbirinde Kürtlere dair tek bir talep söz konusu değildir. Kürtlerin parlamentodaki temsilcisi olan DTP-BDP'nin önerdiği hiçbir madde, gündeme alınmadı. Hatta Erdoğan, ırkçı, şovenist, inkârcı politikaları kararlılıkla savunduğunu göstermek için BDP ile görüşmüyor. Savaşı derinleştirmek için asker mevzilerine gidip çok açık destek veriyor. Yani, her koşulda tasfiye, imha, inkâr, yok etme ve öldürmeyi esas alıyor.

İslamcı AKP yürüttüğü kirli savaşa, bir kez daha Kürtleri alet etmek istiyor. Yani Kürtleri kendi tasfiye planlarının içine çekmek istiyor. Bunu 29 Mart 2009 seçimlerinde denedi başarısız oldu. DTP-BDP yüz belediye başkanlığını kazanarak oyunu bozdu. Sonra 'Kürt açılımı' dendi, arkasında tasfiye planı çıktı. Gelen barış elçilerini milyonların sahiplenmesiyle bu oyun da bozuldu. Tasfiye ve imhadan vazgeçmeyen İslamcı Erdoğan ve AKP, bu kez referandum oyununu kullanmak istiyor. Kürtlerin hiçbir talebine yanıt vermemesine rağmen sanki Kürtler için önemli değişiklikler varmış gibi yansıtarak, BDP'nin almış olduğu boykot kararını kırmaya ve zayıflatmaya çalışmaktadır.

AKP bir bakıma 29 Mart 2009 belediye seçimlerinde almış olduğu yenilginin rövanşını almak istiyor. Kürt toplumunun mevcut gerçeği çok iyi görmesi ve uygulanmaya konulan yeni tasfiye planını kesinlikle boşa çıkarması gerekir.

Kürtler, demokratik özerkliği yaşama geçirme kararı aldılar. Bunun bir başka politik anlamı da, artık Kürtler kendi kararlarını kendileri verecekler, kendi gündemlerini kendileri oluşturacaklar ve en önemlisi de, bundan böyle Kürt toplumunun muhatabı da, demokratik özerklik temelinde kurulacak olan Kürt kurumları olacaktır. Yani Ankara ile fiilen ilişkilerinin kesilmesi, Diyarbakır'dan yönetilmeleri gündeme gelecektir. Bu bakımdan referandumda BOYKOT kararının güçlü çıkmasını, politik olarak birkaç boyutta yorumlamak mümkündür. Birincisi, Kürtler kendi irade beyanlarını ve temsil yetkilerinin kimde olduğunu bir kez daha tescil etmiş olacaklar. İkincisi Kürtler politik gündeminin değiştiğini, bundan sonra kendi gündemleri ekseninde politik karalarını alacaklarını açıklamış olacaklar. Üçüncüsü, Kürtlerin kendi politik kurumlarıyla yönetilme sürecine gireceklerinin ilk adımı olarak değerlendirilecektir. Dördüncüsü, ayrılmayı veya birlikte yaşamayı Kürtler kendileri belirleyecektir. Beşincisi, silahların susması ve demokratik çözümün esas alması konusunda Ankara'ya güçlü bir mesaj verecektir. Sorunu muhataplarıyla görüşmeleri için bir kararlılık ortaya konulmuş olacaktır.

Devlet, Kürt illerinde Boykot'un güçlü çıkmasının politik sonuçlarının ne olacağını çok iyi okuyor, biliyor. Bunun için, Kürtlerin sandık başına gitmesi için bütün gücünü kullanıyor. Bölgede başta AKP ve askerler olmak üzere, 'gidin oyunuzu kullanın kime kullanırsanız kullanın' diyor. Çünkü 'Evet' oyu da 'Hayır' oyu da devletin hanesine yazılacaktır. Kendileri için fark etmiyor. Ama BOYKOT ise tersten, devletle kopuşun politik sürecinin ilk adımı olacaktır. Kürt illerinde referandumda boykotun güçlü çıkması, fiilen ikili bir iktidar durumunu ortaya çıkaracaktır. Bir yanda devletin yıllardır sürdürdüğü iktidar yapısı, diğer yandan Kürtlerin oluşturmaya başladığı ve gelişme eğilimi içerisinde olan 'Demokratik Özerklik' yapısı. İkili iktidar durumu arasındaki ilişki toplumsal sürecin en önemli halkasını oluşturacaktır. Bu bakımdan, Batı illerindeki propagandaların içeriği ile Kürt illerindeki içeriği nitelik ve içerik bakımın çok farklı olacaktır. Devlet, Doğuda ve Batıda ortaya çıkacak referandum sonucunu farklı okuyacaktır. Bunun çok net olarak görülmesi ve anlaşılması gerekir.

Ayrıca Kürtlerin uygulamak istedikleri 'Demokratik Özerklik Projesi' esasen Türk toplumunun da özgürleşmesinin çok önemli bir halkasını oluşturacaktır. Bu modelin Türk toplumu tarafından benimsenmesi, aynı zamanda kendi kendini yönetmeleri bakımından çok önemli bir halkayı oluşturacaktır. Bunun bütünlüklü uygulanma şansı olmamakla birlikte, küçük belediyeler düzeyinde dahi pratik bir model olarak uygulanma şansları olabilir.

Boykot kararı, toplumsal değişimi ve sistemden politik kopuşu sağlamak bakımından önemli bir halkayı oluşturmaktadır. Mevcut sistemin ikiyüzlü madalyonunu temsil eden 'Evet-Hayır' cephesine verilecek her oy, sistemin devamına oy vermektir. Bu gerçeğin bilincinden olarak hareket etmek gerekiyor.

dipnotlar:

[1] Resmi İstikamet Türk-İslam Sentezi, 2000.'e Doğru Dergisi, 25.01,1987.
[2] PARLAR Suat, Silahlı Bürokrasinin Ekonomi Politiği, İstanbul, Biblioteque yay., 1996, syf:184
[3] EVREN Kenan Kenan Evren'in Anılar, Cilt-4, M İstanbul, illiyet yay., 1991, syf: 309.
[4] Türkiye'de Ders Kitapları ve Tarih Ders Programı, Ankara, eğitim sendikası yay., syf: 88-90.
[5] age, syf: 90.
[6] POYRAZ Ergün, Milli Nizam Partisi'nden Fazilet Partisi'ne İhanet Belgeleri, M Ankara, K yay., 1998, syf:74.
[7] Modern Türkiye'de Siyasal Düşünce, İslamcılık, Cilt :6, İstanbul, İletişim yay., 2004, syf: 658.
[8] BORAN Tanıl-CAN Kemal, Devlet-Ocak-Dergah, İstanbul, İletişim yay., 1994, syf: 59.,
[9] Aktaran ÖZAKINCI Cengiz, İblisin Kıblesi, İstanbul, Otopsi yay., 2005, syf: 17-18.
[10] Aktaran ÖZAKINCI Cengiz, İrtica 1945-1999, İstanbul, Otopsi yay., 1999, syf: 169.
[11] Yeni asya gazetesi, 10 Åžubat 1971.
[12] ÇAKIR R., age, syf: 100.
[13] Aktaran ÇAKIR R., age, syf: 75.
[14] KONGAR Emre, 21. yüzyılda Türkiye, İstanbul, Remzi yay., 1998, syf: 620-621.
[15] Milliyet gazetesi,14.07.1996.
]]> http://www.keditor.org/yazilar_786.html http://www.keditor.org/yazilar_786.html Generallerin ve İslamcı cemaatlerin ortak ürünü: 12 Eylül faşist anayasası Yerel yönetimlerin özerkliği ve Fransa örneği Türkiye'de yerel yönetimlere özerklik verilmesi konusu gündeme geldiği zaman sürekli olarak Fransa örneği verilerek buna karşı çıkılmaktadır. Türkiye idari yapısının Fransa ulus (üniter) devlet modelini esas aldığından hareketle yerel yönetimlerin özerkliği konusunda yalan yanlış bilgilerle kamuoyu yanıltılmaya çalışılmaktadır. Ancak Fransa 18. ve 19. yüzyıllarındaki Fransa değildir. Çağın gerektirdiği de...
Yanlış sonuca ulaşılmaması bakımından Fransa uygulamasına bakmakta fayda vardır. Özellikle yerinden yönetim ve özerkliği devletin nitelikleri arasında sayan Fransız Anayasası'nı görmezlikten gelemeyiz. Anayasa değişikliğinin tartışıldığı bir dönemde bu konuda da düzenleme yapmanın zamanı da çoktan geçmiştir.

1958 Tarihli Fransız Anayasası'nın 78. maddesi yerel yönetimlerin kendilerini serbestçe yönetmesi anlamına gelen 'desantralizasyon' ilkesini kabul etmiştir. Fransız Anayasası'nın 72. maddesine göre yerel yönetimlerin seçilmiş meclisler tarafından kanunun öngördüğü koşullarda serbestçe yönetileceği de hüküm altına alınmıştır. Gerek 72. gerekse 78. maddelerindeki düzenlemeler konusunda farklı yorumlara neden olabilecekleri sebebiyle eleştirilmeye başlanmaları üzerine 1982 yılında reform niteliğinde düzenlemeler yapılarak yerel yönetimler üzerindeki merkezi idarenin vesayet yetkileri istisnai duruma getirilmiştir. Türkiye'de de 2004 ve 2005 yıllarında buna benzer yerel yönetimler konusunda düzenlemeler yapılmıştır. Anayasa hükümleri gerekçesiyle bu düzenlemeler çok sınırlı kalmıştır. Yapılan düzenlemelerin önemli bir kısmı ise anayasada bulunan merkezi idarenin vesayetini zayıflattığı gerekçesiyle iptal etmiştir. Demek ki, mevcut Anayasa yerel yönetimlerin özerkliği konusunda kendi içinde önemli yasaklar barındırmaktadır. Bu yasaklar kaldırılmadan yerel yönetimlerin özerkliği konusunda bir adım atılmayacağı ortaya çıkmıştır.

Fransa'da yerel yönetimler konusunda asıl büyük reform 28 Mart 2003 tarihinde Anayasa'da değişiklik yapılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Bu Anayasa değişikliği ile, Cumhuriyetin bölünmezliği ve yerindenlik ilkelerinden vazgeçilmeden, 'Cumhuriyetin ademi merkeziyetçi niteliği' anayasa hükmü haline getirilmiştir. Fransız Anayasası'nın devletin temel niteliklerini düzenleyen 1. maddesine göre 'Devletin teşkilatlanması, ademi merkeziyet esasına dayanmaktadır' Böylece 2003 değişiklikleriyle 'desantralizasyon' önündeki Anayasal engeller kaldırılmıştır. Böylece cumhuriyet halka yakınlaştırılmış, halkın gerçek anlamda yönetime katılımı önünde önemli engeller aşılmıştır.

Bu değişikliğin dikkat çeken en önemli yönlerinden biri 'özel statülü yeni yerel yönetim birimleri' oluşturma yetkisinin yasama organına verilmiş olmasıdır. 2003 yılında ayrıca Anayasa'nın 37. maddesi de değiştirilerek yerel yönetimlere, kanun ve diğer düzenleyici işlemlere aykırı düzenleme yapma yetkisi tanınmıştır. Bir anlamda yerel yönetimlere kanun yapmaya benzer yetkiler getirilmiştir. 37/1. maddeye göre 'Yasaların ve düzenleyici işlemlerin belli bir konuda ve belli bir süre için deneysel hükümler içerebileceği' hükmü getirilmiştir.

Fransız Anayasası'nın 72. maddenin 4 fıkrasına göre kanunla öngörülen koşullarda, yerel yönetim kuruluşları ve toplulukları yürürlükteki kanunlara ve düzenleyici işlemlere aykırı düzenleme yapma yetkisine sahip kılınabilirler. Ancak bu yetki anayasayla garanti altına alınmış temel hak ve özgürlüklerin kullanılma koşullarını tehlikeye atacak bir konuda tanınamaz. İkinci olarak bu yetki ancak yerel yönetimlerin kendi yetki ve görevleriyle ilgili konularda olabilir ve son olarak da belli bir süre ve konu ile sınırlandırılmış olarak kullanılabilir. Bu deneme yetkisini kullanmak isteyen yerel yönetim kuruluşları hükümete başvurmak suretiyle bu yetkiyi kullanmak istediklerini beyan ederler. Hükümet, şartları taşıdıklarını düşündükleri yerel yönetimleri liste halinde yayınlar ve listede geçen yerel yönetim kuruluşları bu deneme yetkisini kullanabilirler.

Bu düzenlemeler, 28 Mart 2003 tarihli Kanunla Anayasa'nın 72. maddesinin değiştirilmesiyle de Anayasa'da açıkça zikredilmiştir. Yine aynı tarihli Anayasa değişikliği ile özel statüye sahip yerel yönetimlerin kurulması yetkisi tanınmıştır. Buna göre hem Korsika örneğinde olduğu gibi özerk yerel yönetimler, hem de iki veya daha çok ili içine alan özerk yerel yönetim birimleri oluşturulmuştur. 2003 yılı değişikliğinden önce bile Korsika gibi bazı yerlerde özel statülü yerel yönetimler oluşturulmaya çalışılmıştır ve bu oluşum Anayasa Konseyi tarafından Anayasa'ya aykırı bulunmamıştır. 2003 değişikliğinden sonra özel statülü yerel yönetimler devletin temel ilkesi anlamında anayasal güvenceye kavuşmuştur.

Özel statülü yerel yönetimlere kısaca bilgi verecek olursak: Bölgenin karar organı olan bölge meclisi beş yıl için seçilmektedir. Bölgelerin yürütme organı bölge başkanıdır ve oluşturulan daimi komisyon tarafından desteklenmektedir. Bölge meclis başkanının yetkileriyle ilgili 7 Mart 1998 tarihli Kanunla önemli yenilikler getirilmiştir. Bu kanuna göre bölge meclisi, bütçeyi oylamadan da bölge başkanına, bütçeyi kullanabilme yetkisi tanınmıştır.

Fransa'da hem Korsika gibi özel statülü yerel bölgelerde, hem de iki veya daha çok ili içine alan özerk yerel yönetim birimi üzerinde merkezin idari ve mali vesayet denetimi bulunmamaktadır.

Kısa bir yazı kapsamında ele almaya çalıştığımız Fransa örneği, Fransa'yı olumsuz örnek olarak medyada dile getirenlere önemle ithaf olunur. ]]> http://www.keditor.org/yazilar_766.html http://www.keditor.org/yazilar_766.html Yerel yönetimlerin özerkliği ve Fransa örneği 28 bin cocuğu vurdular! 9'u çocuk 14 kişinin katledildiği 28 Mart 2006 Diyarbakır olaylarından sonra değiştirilen TMK'den bugüne kadar 28 bin çocuk yargılandı ÇOCUK DA OLSA KADIN DA OLSA Diyarbakır'da başlayan ve Bölge'ye yayılan 28 Mart olayları üzerinden tam 4 yıl geçti. Başbakan Erdoğan 'Çocuk da olsa kadın da olsa gereği yapılsın' dedi, 9'u çocuk 14 kişi ateşli silahlarla vurularak öldürüldü. ÇOCUKLAR İÇERİDE ÖLDÜREN DIŞAR...
ÇOCUK DA OLSA KADIN DA OLSA

Diyarbakır'da başlayan ve Bölge'ye yayılan 28 Mart olayları üzerinden tam 4 yıl geçti. Başbakan Erdoğan 'Çocuk da olsa kadın da olsa gereği yapılsın' dedi, 9'u çocuk 14 kişi ateşli silahlarla vurularak öldürüldü.

ÇOCUKLAR İÇERİDE ÖLDÜREN DIŞARDA

Olayları bahane eden hükümet bir haftada TMK'yi değiştirdi. Dört yılda 28 bin çocuk bu kanunun kurbanı oldu. Çocuklar onlarca yıl cezaya çarptırılırken, 14 kişiyi vuran polisler soruşturmaya bile alınmadı.

ÇOCUKLAR AYNI CEZAYI ALIR

Meclis Adalet Komisyonu'nda görüşülen TMK mağduru çocuklarla ilgili tasarıya insan hakları örgütleri tepki gösterdi. Tasarıyı yetersiz bulan hukukçular, çocukların aynı cezayı alacağında hemfikir.

'Çocuk da olsa kadın da olsa'nın gereği 28 bin çocuğun yargılanması oldu

Diyarbakır'da 2006'da yaşananların üzerinde 4 yıl geçti. 14 kişinin yaşamını yitirdiği, 300'e yakın kişinin de yaralandığı olaylar sırasında Başbakan Erdoğan'ın 'Kadında olsa çocuk da olsa gereği yapılacaktır' sözlerinin ardından Terörle Mücadele Kanunu'nda (TMK) bir haftada değişiklik yapılarak çocuklara ağır ceza mahkemelerinin yolu açıldı. Kolluk kuvvetlerinin neden olduğu ölümlere ilişkin hiçbir cezai işlem yapılmazken 4 yıllık sürede 28 bin çocuk yargılandı. Toplumun baskısı ile karşılaşan hükümet ise, bir haftada değiştirdiği TMK'yı gündemine almasının rağmen 1 yıldır Meclis gündemine getirmedi.

Muş'un Şenyayla bölgesinde kimyasal silah kullanılarak öldürüldükleri ileri sürülen 14 PKK'liden 4'ünün cenazesinin Diyarbakır'a getirilmesinden sonra başlayan ve 14 kişinin yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan olayların üzerinden 4 yıl geçti. Diyarbakır'da başlayıp çevre illere sıçrayan ve 4 gün süren olaylarda 14 kişi yaşamını yitirdi, 300 kişi yaralandı, 563 kişi ise gözaltına alındı. Olayların ardından 14 kişinin ölümüne ve yüzlerce kişinin yaralanmasına sebebiyet veren güvenlik güçleri hakkında insan hakları örgütleri, ölenlerin yakınları ve mağdurlar tarafından birçok defa suç duyurusu yapılmasına rağmen yargı makamları nezdinde herhangi bir sonuç elde edilemedi. Diyarbakır Barosu verilerine göre gözaltına alınanlardan 199'unu 18 yaşından küçük çocuklar oluşturdu. Verilere göre gözaltına alınan 199 çocuktan 91'i, 344 kişiden ise 278'i tutuklanarak cezaevine gönderildi. Baro, gözaltına alınan çocukların tümünün sistematik bir şekilde işkenceden geçirildiği tespitinde bulundu. İHD Diyarbakır Şubesi'nin verilerine göre ise, kentte yaşanan olaylarda 300 kişi yaralandı.

14 KİŞİYİ KATLEDENLER DEĞİL ÇOCUKLAR YARGILANDI

Baro ve İHD'nin yaşanan ölüm, yaralanma ve gözaltında işkenceye ilişkin aileler ve mağdurlar aracılığı ile Cumhuriyet Savcılığı'na defalarca suç duyurusunda bulunarak, dava açılmasını talep etti. İdari soruşturma başlatılması için ise Diyarbakır Valiliği'ne başvuru yapıldı. Savcılığın ve valiliğin başlattığı soruşturmalar kapsamında aradan 4 yıl geçmesine rağmen hiç bir kolluk görevlisi hakkında herhangi bir dava açılmazken, cezai yaptırım da uygulanmadı. Olaylar sonrasında harekete geçen hükümet Terörle Mücadele Kanunu'nda (TMK) değişiklik yaptı ve 28 bin çocuk, çeşitli dönemlerde çıkan olaylara karıştıkları gerekçesiyle, çeşitli iddialardan yargılandı. 2010 yılı rakamlarına göre cezaevlerinde halen 2 bin 721 çocuk tutuklu bulunuyor.

MAÄžDURLARA DAVA

Olaylardan yaşamını yitiren 14 kişinin ateşli silahlar veya darp edilerek öldürüldükleri tespit edilmesine rağmen kolluk kuvvetleri hakkında idari ve hukuki soruşturma açılmasına izin verilmezken, olaylara karıştıkları iddiasıyla ile onlarca kişiye, 'Örgüt propagandası yapmak', '2911 Sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet etmek', 'Devlet malına zarar vermek' gibi birçok maddeden ceza yağdırıldı. Olaylarda meydana gelen maddi zararın faturası yargılanan 463 kişiye çıkarıldı. Hazine, olaylarda ortaya çıkan 262 bin YTL'lik zararın tamamının, olaylarla ilgili yargılanan ve aralarında işkence gören 70 çocuğun da bulunduğu sanıkların tamamından faiziyle birlikte tahsil edilmesi istemiyle Diyarbakır Asliye Ceza Mahkemesi'nde açtığı dava ise devam ediyor.

'FİŞEĞİ ATAN EĞİTİMLİ KİŞİLERDİR DAVA AÇMAYA GEREK YOK'

Diyarbakır'da baÅŸlayıp bölge illerine sıçrayan olaylarda yaÅŸamını yitiren Mahsum Mızrak'ın ölüme sebebiyet verdikleri gerekçesi ile Diyarbakır Cumhuriyet BaÅŸsavcılığı polis memurları B.Ö., H.A. ve N.Ö. hakkında Diyarbakır ValiliÄŸi'nden soruÅŸturma izni istedi. Valilik SoruÅŸturma izni verilmemesini ise 'Şüphelilerin kullanmış oldukları gaz fiÅŸeÄŸini gaz kullanma talimatına göre ÅŸahısların üzerine deÄŸil, rüzg‰rın esintisi göz önünde bulundurularak isyan eden grubun ön ve arka taraf boÅŸluÄŸuna kullandıkları, adı geçen görevlilerin bu konuda eÄŸitimli oldukları suçu iÅŸlediklerine dair bir belge, iz, emare ve delile rastlanılmadığı' gerekçesine dayandırdı. Valilik, soruÅŸturma izni vermeyince Mızrak'ın avukatı Barış Yavuz davayı Bölge Ä°dare Mahkemesi'ne taşıdı. Bölge Ä°dare Mahkemesi'nin Mızrak'ın ölümünden dolayı görevli polislerin yargılanması gerektiÄŸi yönündeki kararının ardından Özel Hareket Åžube Müdürlüğü'nde görevli polisler H.A., B.Ö. ve N.Ö. hakkında Diyarbakır 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nde dava açılabildi. Ancak aradan 5 yıl geçmesine raÄŸmen davada hala bir ilerleme kaydedilemedi.

ÇOCUKLAR HEDEF TAHTASINA KONULDU

Ancak döneme damgasını vuran Başbakan R. Tayyip Erdoğan'ın, 'Çocukta olsa kadın da olsa güvenlik güçlerimiz gerekeni yapacaktır' açıklaması oldu. Açıklamanın ardından açılan ateş sonucu çoğunluğu çocuk olan 14 kişinin yaşamını yitirmesi ile yetinmeyen iktidar, çocukları hedef tahtasına oturttu. Diyarbakır'da başlayan olaylarda gözaltına alınan 563 kişiden 200'ün çocuk olması Erdoğan'ın açıklamasının hemen ardından geldi. Hükümet çok geçmeden çözüm olarak çocukların büyükler gibi yargılanmasını ve ağır cezalara çarptırılmasının yasal kılıfını oluşturan Terörle Mücadele Kanunu'nu (TMK) hemen değiştirerek, Meclis'ten geçirdi. Daha olaylarda yaşanan ölüm ve işkencenin yaraları sarılmadan TMK değişikliğinden sonra çocuklara ağır cezalar yağdırılmaya başlandı. 2006'dan sonra yargılanan 28 bin çocuktan binlercesine TMK'da yapılan değişiklik nedeni ile ağır suçlamalarla yargılanarak onlarca yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı.

YARGILANAN ÇOCUK SAYISI ARTARAK DEVAM ETTİ

BDP'li Sevahir Bayındır'ın verdiği soru önergesini yanıtlayan Adalet Bakanı Sadullah Ergin, verdiği rakamlar çocuklarla ilgili tablonun vahametini de gözler önüne serdi. 2010 yılı itibarı ile cezaevlerinde 2 bin 721 çocuk bulunduğunu belirten Ergin, mahkemeler tarafından 2006 yılında 3 bin 773, 2007 yılından 7 bin 453, 2008 yılında 8 bin 80, 2009 yılının ilk 11 ayında ise 9 bin 22 çocuk hakkında denetimli serbestlik kararı verildiğini kaydetti. Yapılan tüm başvuru ve suç duyurularına rağmen ölüme sebebiyet veren kolluk kuvvetleri hakkında herhangi bir hukuki işlem yapılmazken, olaylarda gözaltına alınanların çocuğuna yargılanarak cezalara çarptırıldı. 2006 Diyarbakır'da meydana gelen olaylarda bahane edilerek AKP hükümeti tarafından Terörle Mücadele Kanunu'nda (TMK) yapılan değişiklik kapsamında toplam 28 binin üzerinde çocuk kanunlarla ihtilafa düştü, binlercesine on yıllara varan cezalarla yargılandı, yüzlercesi cezaevlerine atılarak yıllarca ceza kesildi. Adalet Bakanı Sadullah Ergin'in açıkladığı rakamlara göre, hala toplumda 'TMK'a mağduru çocuklar' olanak bilinen 2 bin 721 çocuk zor koşullarda tutuluyor. Hükümet, 14 insanın öldürülmesiyle başlayan 28 bin çocuğun yargılanmasıyla sonuçlanan TMK'yı 1 hafta içinde meclisten geçiren hükümet, toplumun baskısıyla gündemine almasının rağmen 1 yıldır daha Meclis gündemine getirmedi.

DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK

Çocuklarla ilgili yasa değişikliğiyle ilgili tasarıyı değerlendiren İHD Diyarbakır Şubesi Çocuk Komisyonu'nda yer alan Avukat Kezban Yılmaz, çocuklara ilişkin yasal düzenlemenin 2003 yılında AB'ye uyum süreci kapsamında yapılan yasal değişikliklerle 18 yaşın altında olan tüm bireylerin çocuk olarak kabul edildiğini ifade etti. 28 Mart olaylarından sonra TMK'da yapılan değişiklikle 15 yaşındaki çocukların Ağır Ceza Mahkemeleri'nde yargılanmaya başlandığını hatırlatan Yılmaz, çocukların, yetişkinler gibi yargılandığı bu mahkemelerin eski DGM'lerin devamı olduğunu kaydetti. Yılmaz, 2006'dan sonra çocuklara verilen ağır cezaların toplumun büyük bir kesimini rahatsız ettiğini belirtti. Yaşanan rahatsızlıktan dolayı birçok kesimin baskısı sonucu hükümetin bir değişikliğe gitmek zorunda kaldığını dile getiren Yılmaz, hükümetin yasa tasarısının çocukların durumunda bir değişiklik yaratmayacağını söyledi.

'BATIDA FARKLI BÖLGE'DE FARKLI'

Yapılan değişiklikle çocukların Ağır Ceza Mahkemeleri'nde yargılanmalarının önünü alınamayacağını belirten

Yılmaz, verilen cezanın de seçenek yaptırımlar uygulama yönünde herhangi bir düzenleme içermediğini ifade etti. Tasarının yasallaşması durumda çocukların mağduriyetinin devam edeceğini belirten Yılmaz, 'Çocukların örgüt üyeliğinden, 'Örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüt adına eylem ve fillerde bulunma' fillerinden dolayı cezalandırılamayacağı fikrini kanun düzenleyicileri hala benimsememişlerdir. Çocukların, yapmış olduğu eylemin sonucunu anlayabilme kavrayabilme yetisine henüz kazanamamış olmasından dolayı bu tür eylemlerle yargılanması doğru değildir' dedi. Yılmaz, çocukların mağduriyetinin giderilmesi için TMK'nın 'Örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüt adına eylem ve fillerde bulunma', 'Örgüt üyeliği' ve 'Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet etmek' fillerini düzenleyen ilgili maddelerin değiştirilmesi gerektiğini belirtti.

TAMAMI KÜRT ÇOCUKLARI

Yılmaz, kanunların Türkiye'nin batısında farklı doğusunda farklı uygulandığı belirlemesinde bulunarak,

'Batıda yapılan eylemlerde bir çocuk en çok 'Toplantı ve gösteri yasasına muhalefet etmek' suçlaması ile yargılanırken, Kürt coğrafyasında aynı eylemlerde bulunan çocuklar, 'Örgüt üyeliği', 'Örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüt adına eylem ve fiillerde bulunmak' suçlamaları ile yargı karşısına çıkarılıyor' diye konuştu. Yılmaz, hukukun işletilmesinde çifte standart uygulandığını belirterek 'Yani şöyle bir tablo karşımıza çıkmakta kanunlar batıdan doğuya doğru gelirken ağırlaşmakta genişlemekte ve farklı yorumlanmaktadır. Bu da tümü ile bir yerde Kürt çocuklarına yönelik yapılmış olan bir uygulamadır sorusunu akla getiriyor. Bu şekilde bir yargılanma sürecine maruz bırakılan çocukların tamamına yakını Kürt çocuklardır. Açıkçası bu da düşündürücü bir durum' dedi.
]]> http://www.keditor.org/yazilar_763.html http://www.keditor.org/yazilar_763.html 28 bin cocuğu vurdular! Küreselleşme ve göçmen kadınlar Dünya genelinde göçmenlerin yarısını oluşturan kadın nüfusu özellikle ABD, Kanada ve AB ülkelerinde sürekli bir artma eğilimi içerisindedir. İkinci Dünya Savaşı'nın yıkıntılarından sonra kendilerini yeniden yapılandıran Almanya, Fransa, İngiltere, Hollanda ve Belçika gibi Avrupa ülkelerinin göçmenlere zorunlu olarak ihtiyaç duymasına paralel olarak göçmen kadınların oranında ciddi bir artış yaşandı. Kadın...
Tablo: Dünya genelindeki göçmen kadın sayısı

Küreselleşme ve göçmen kadınlar konulu istatistik - 1

2005 yılı verilerine göre, dünya genelinde bulunan göçmen kadınların sayısı yaklaşık olarak 94,5 milyon olup, genel göçmen kitlesinin yüzde 49,6'sını oluşturuyor. Bu oranlar Avrupa'da yüzde 52,8; Asya'da yüzde 45,2; Güney Amerika'da (ABD-Kanada) yüzde 51; Latin Amerika'da yüzde 49,7; Afrika'da yüzde 45,9 ve Okyanus bölgesinde yüzde 51,3 olarak belirlenmiş. Bu veriler kadının toplumsal üretim içerisinde artan rolü bakımından bize somut bir fikir verdiği gibi küresel kapitalist güçler tarafından ucuz iş gücü olarak değerlendirilen göçmen kadınların üretim içerisindeki etki gücünü de ortaya koyuyor.

Göçmen kadın emeğinin kullanılmasında Amerika, Kanada, Almanya, İngiltere, Fransa, İtalya gibi gelişmiş belli başlı ülkeler, öncelikli olarak ön plana çıktılar. Örneğin göç alan Avrupa ülkelerinde ilk yıllarda göçmen kadın nüfusu yüzde 10-15 civarındaydı. Özellikle çıkartılan 'Aile Birleşim Yasası' ile kısa sürede erkelerin eşlerini ve çocuklarını getirmeleri, kadınların üretim faaliyetinde daha aktif olması, ailenin ekonomik sorunlarının çözümünü üstlenmesi gibi faktörlerin etkisiyle kadın ve erkeklerin nüfus oranı birbirine eşitlenmeye başladı.

Verilerden anlaşıldığı gibi küreselleşme ile göçmen kadın nüfusunda çok ciddi bir artış yaşanmaktadır. Özellikle Güneydoğu Asya ülkelerinde Filipinler, Tayland, Singapur; Latin Amerika ülkelerinden Brezilya; eski Sovyetler Birliği sınırları içerisindeki ülkelerde Ukrayna, Moldova; Balkanlar'da Bulgaristan, Doğu Avrupa ülkelerinden Romanya, Polonya gibi ülkelerden yoğunluklu olarak dünyanın başka ülkelerine yayılan kadın göçü, esas olarak, hizmet sektörü, ev hizmetçiliği ve seks ticareti olarak ön plana çıkmaktadır.

Taylan'da bir fabrikada 11-12 saat çalışan genç bir göçmen kadının günlük ücreti yaklaşık olarak 3,5 dolardır. Henüz 10-14 yaşında olup eğitimine ara vermek zorunda kalan yoksul aile kızları, Asya'nın ve Güney Amerika'nın bazı ülkelerine götürülüp günlük 3-4 dolara çalıştırılmaya zorlanmaktadırlar. Genellikle yoksul ailelerin kız çocukları, en düşük ücretlerle en ağır iş kollarında günde 11-12 saat çalışmaya zorlanmaktadırlar. Özellikle henüz çocuk yaşta olan işçiler her türlü haklardan yoksun olup, aşırı bir sömürü sistemi ile karşı karşıyadırlar. Çalıştırıldıkları ortamlarda şiddet, taciz ve tecavüz gibi insani değerlerle bağdaşmayan davranışlar günlük yaşamın bir parçası haline getirilmiş. Birçok genç kız, aileleri tarafından, uluslararası mafya örgütlerine 3-6-12 aylığına kiralanmakta veya satılmaktadırlar. Başka kıtalara veya komşu ülkelere götürülen kız çocuklarının çalışma süreleri sınırsız olup, bir köle gibi kullanılmakta ve aynı zamanda cinsel ilişkiye de zorlanmaktadırlar.

Son yıllarda özellikle, Filipinler, Endonezya, Tayvan, Malezya gibi Doğu Asya ülkelerinden Japonya, Güney Kore, ABD, Kanada. Suudi Arabistan, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelere çok sayıda göçmen kadın farklı sektörlerde çalıştırılmaya gönderilmektedir. Örneğin 2005 yılı verilerine göre, Filipinler'de, günlük olarak her gün 3000 kadın komşu ülkelere gidip çalışmaktadır. 2003'de Endonezya'da başka ülkeye gidip çalışanların yüzde 79'unu kadınlar oluşturuyor. 1990'lı yıllarda Asya ülkelerinden Ortadoğu'ya gelip, ev işlerinde çalışan kadınların sayısı 800.000 civarıyken, 2003 yılında bu oran 1,2 milyona çıkmış.

ÖrneÄŸin Filipinli kadınların en çok çalıştığı 20 ülke¬den 15'i Merkez ülkeleridir. (ABD, Japonya, Hong-Kong/Çin, Ä°ngiltere, Tayvan, Ä°talya, Kanada, Almanya, Güney Kore, Yunanistan, Guam, Ä°sviçre, Hollanda, Avusturya ve Avustralya). Geriye kalanlar zengin Körfez ülkeleri ve Malezya ile Singapur gibi boÅŸlukta bulunup Merkez'e en yakın olan ülkelerdir. Küresel dolaşımı, düşük uçuÅŸ ücretleri ve telekomünikasyon teknolojisindeki yeni ilerlemeler mümkün kılmaktadır. Bu iler¬lemeler arasında, yurtdışında çalışan ve üçte ikisi kadın olan işçilerin hem geliÅŸmiÅŸ ülkelerin hem Filipin ekonomisinin ucuz iÅŸ gücünü oluÅŸturan "yeni kahramanları" olarak görülmektedirler.

2005 yılı verilerine göre, Afrika'dan başka ülkelere giden göçmelerin yüzde 47'si yani 8 milyonu kadınlardan oluşuyor. Afrikalı kadın göçmenlerin yüzde 80'i Avrupa ve Güney Amerika'ya giderken, erkek göçmenlerin daha ezici bir çoğunluğu, Suudi Arabistan, Gana, Nijerya, Kuzey Afrika, Zimbavya, Kanada, İngiltere gibi ülkelere gitmektedirler. Arap toplumunun sosyo-kültürel yapısı gereği, kadın göçmenlerin sanayi endüstrisi gibi dışa açık işlerde çalıştırılması pek tercih edilmemektedir. Dışarıdan getirilen kadınların yüzde 80'i ev işlerinde, geri kalanı da daha çok hastane ve eğitim işlerinde çalıştırılmaktadırlar.

Göçmen kadınların çok yönlü sömürülmeleri, en zor ve kalitesiz işlerde çalıştırılmaları, hemen her gün yoğunluklu olarak şiddete, tacize ve tecavüze maruz kalmaları, hatta kadının kendisini pazarlamaya zorlanması gibi nedenlerden dolayı, birçok uluslararası kurum tarafından '21.Yüzyılın Köleleri' olarak adlandırılmaktadırlar. En ağır iş kollarında ve çoğunlukla günde 3-5 dolara çalıştırılmaları, özellikle ev işlerinde çalışan kadınların taciz ve tecavüze uğramaları nedeniyle göçmen kökenli kadınların günlük yaşamları, 'modern köle' olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle, kadınların karşı karşıya kaldığı sorunları gündemlerine alıp tartışan yüzlerce kurumun yaptığı çalışmalar sonucunda, 2004 yılında, Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi, "özel iş yerlerinde ve ev işlerinde çalışmak zorunda kalan kadınların çoğunlukla ev kölesi olarak görüldüğü, bu nedenle binlerce kadının taciz ve tecavüze uğradığını" belirterek yasal önlemler alınması gerektiğine dair bir kararı kabul etmek zorunda kaldı.

Kadınlar ve hatta henüz çalışabilir durumda olmayan ama çalışmak zorunda olan genç kızlar iki alanda çalışmaya zorlanmaktadırlar. OİT verilerine göre dünya genelinde 12,3 milyon genç kız ve kadından her hangi bir iş ortamında çalışmak zorunda kalanların yüzde 72'si, hem çok yoğun olarak sömürülmekteler hem de ciddi bir şekilde fiziki şiddet ve tacizle karşı karşıya kalmaktalar. Ayrıca, seks sektöründe çalışanların yüzde 90'ı hemen her gün fiziki şiddet ve tecavüzle karşılaşmaktadırlar. Örneğin, Moldova, Ukrayna gibi ülkelerden Türkiye'ye gelen kadınların yüzde 60'ı 18 ile 24 yaş grubu arasındadır. Mafya grupları tarafından pazarlanan kadınların tamamı tecavüze uğramakta, bir kısmı da öldürülmektedir. Kadın ticareti şebekesinin, eski Sovyetler Birliği sınırları içerisinde bulunan kadınların Türkiye'ye getirtilmesi ve buradan da Ortadoğu ülkelerine pazarlanması için diğer ülkelerin kadın pazarlama şebekelerine ödedikleri para yaklaşık olarak 3,5 milyar dolardır. Brezilya kökenli 70.000 göçmen kökenli kadın, Güney Amerika, Japonya ve İspanya'da kendi vücudunu pazarlamaktadır. Bu kadınların pazarlanması uluslararası mafya örgütleri tarafından organize edilmekte olup, genç yaşta olan bu kızların büyük bir çoğunluğu, bir veya iki yıllığına ailelerinden kiralanmaktadırlar. Yapılan araştırmalarda, Japonya'daki Filipinli göçmenlerin yüzde 58'i, Hong Kong'dakilerin yüzde 97'si, Singapur'dakilerin yüzde 88'i ve Malezya'dakilerin yüzde 65'i kadındır. Özellikle Hong-Kong ve Singapur'daki Filipinli göçmen kadınların yüzde 80'i seks sektöründe çalıştırılmaktadırlar.

Örneğin, Asya Kalkınma Bankası verilerine göre, her yıl yaklaşık olarak 200.000 kadın ve genç kız, Hindistan'da ev işlerinde veya şehir merkezlerindeki iş merkezlerinde çalıştırılmaya zorlanmaktadırlar. Genç kızların yüzde 25'i 8 yaşından küçük olup çok önemli bir kesimi okuma yazma bilmemektedir. Bankanın verilerine göre, Nepal kökenli genç kadınların yüzde 80'i, uluslararası kadın ticareti organizasyonlarının denetiminde götürülüp pazarlanmaktadır.

Güney Doğu Asya ülkelerinde gelişmiş veya gelişmekte olan kapitalist ülkelere giden 2,2 milyon göçmen kadının yaklaşık olarak yarısı Filipinlidir. Özellikle Japonya, Malezya, Singapur, Hong Kong'da çalışan göçmen kadınların aylık ücretleri ortalama olarak 300 dolarken, söz konusu ülkelerdeki yerli kadınları ücretleri ise 1500 dolara kadar çıkmaktadır. Göçmen kökenli kadınlar çok yönlü işlerde çalıştırılmakla birlikte, hizmet sektörü, ev hizmetçiliği gibi sektörler ön plana çıkmasına rağmen özellikle Filipinli göçmen kadınların çok önemli bir kısmı seks ticaretinde kullanılmaktadırlar.

Asya Kalkınma Bankasının verilerine göre, en zorlu koşullarda en düşük ücretlerle çalışmak zorunda kalan Güney Doğu Asya kökenli göçmen kadınlar, ülke ekonomilerine önemli bir katkı sunmaktadırlar. Ülkelerine gönderdikleri para miktarı 3,3 milyar dolardır. Filipinli kadınlar 2,3 milyar dolar, Endonezyalı kadınlar 700 milyon dolar, Malezyalı kadınlar ise 300 milyon dolar olmak üzere her yıl 3,3 milyar dolarlık bir miktarı kendi ülkelerine göndermektedirler.

Avrupa'da özellikle Almanya'da Türk ve Kürt kökenli göçmen kadınlar ön plana çıkmaktadır. 1980'lı yıllara kadar daha çok evde kalan ve çocuklarına bakan göçmen kadınlar, giderek ev içi yaşamdan koparak üretim faaliyetine katılmaya başladılar. Anadolu kökenli göçmen kadının toplumsal değişim sürecine girmesinde Avrupa'nın değişik ülkelerinde doğmuş yeni genç kadın kuşağının yetişmeye başlamasının çok önemli bir rolü bulunuyor. Doğup büyüdükleri ülkenin kültürüne ve yaşam tarzına adapte olmuş genç kuşağın eğitim, sosyal-kültürel farklılaşma, iş ve evlilik gibi geçirdikleri farklı evreler, göçmen kadınların toplumsal etki gücünü çok ciddi oranda arttırdı. Sosyal ve kültürel farklılaşma aynı zamanda klasik göçmen aile yapısında bir kırılmaya yol açtığı gibi içi çatışmayı derinleştirdi. Bu çatışmanın hiç şüphesiz ki, en sert ve çatışmalı sürecin bir tarafını 'genç' göçmen kadınlar oluşturdu. Göçmen kadınlar, Anadolu aile tipinin içe kapalı geleneksel yapısı ile doğup büyüdükleri ve toplusal yaşantısına adapte oldukları ülkelerin sosyal değerleri arasında, yani iki farklı kültür arasında sıkışıp kaldılar. Birinci kuşak bakımından çok ciddi sorunlar oluşmadı. Çünkü klasik aile ilişkileri eksenli yürüyen bir yaşam tarzı egemendi. Yetişme sürecinde olan 'yeni' kuşak, henüz bu geleneksel yapıyı değiştirecek bir toplumsal ilişki içinde değildi. Ancak daha sonraki kuşaklar arasında önemli sosyo-psikolojik sorunlar gündeme geldi. Göçmen kökenli kuşaklar arasında oluşan ve bugün aslında fiili bir olgunluğa erişen farklılaşma; çatışma, uzlaşma ve gelişme biçiminde gelişti. Gelişme sürecinin halen bir kısım sorunları bulunsa da, bunların önemli oranda aşıldığı söylenebilir.

Tablo: Bazı Avrupa Birliği ülkelerinde Türk ve Kürt kökenli kadın göçmen nüfusu oranı / 2005

Küreselleşme ve göçmen kadınlar konulu istatistik - 2

1950-1973 yılları arasında, Kürt ve Türk kökenli göçmen işçilerin yüzde 85'ini erkekler yüzde 15'ini kadınlar oluşturuyordu. 1967 dönemlerinde Almanya ve Fransa başta olmak üzere birçok Avrupa ülkesinde baş gösteren ekonomik kriz gerekçe gösterilerek dış göç alımına bir kısım sınırlamalar getirildi. Ancak aile birleşimleri yoluyla göçmen kadın sayısında çok ciddi bir artış yaşandı. Daha önce gelen erkek göçmenler, eşini ve çocuklarını yanına alarak, hem göçün sürekliliğini sağladılar hem de göçmenlerin kalıcılaşmasında önemli bir rol oynadılar.

Anadolu'nun kırsal bölgelerinden gelen kadınlar, tamamen yabancı oldukları bir toplumsal kültürle karşılaşınca kendilerini koruma psikolojisiyle içe kapandılar. Ancak içe kapanmayı en erken kıran kesimler de kadınlar oldu. Henüz istenilen düzeyde olmasa da ikinci ve üçüncü nesli temsil eden kadınlar, toplumsal yaşama daha aktif katılmada önemli başarılar gösterdiler. Anadolu'nun bozkırlarından kopup, Avrupa'da özellikle Almanya'da üretim sürecinde aktifleşmeleri, hatta birçok sektörde yöneticilik yapabilecek düzeye gelmiş olmalarını önemli bir başarı olarak görmek gerekir. Tabloda görüldüğü 13 AB ülkesinde yaşayan göçmen kökenli nüfusun yüzde 47,1'i kadınlardan oluşmaktadır. Türkiyeli göçmen nüfusunun yarısından fazlasının yaşadığı Almanya'da kadınlar, AB ülkelerindeki göçmen kadınların yüzde 55,4'ünü temsil etmektedir.

Avrupa'daki "Türk ve Kürt kökenli "Kadınların YaÅŸam KoÅŸullarına Dair Bir Analiz' baÅŸlıklı yapılan bir araÅŸtırmada ÅŸu tespitler yapılıyor: "Göçün ilk yıllarında, göçmenlerin yüzde 80´ine yakın bölümü erkeklerden oluÅŸurken, aile birleÅŸimleri ve yeni doÄŸumlar ile kadın erkek nüfus oranı dengelenme sürecine girmiÅŸ bulunuyor. Bugün Avrupa´da yaÅŸayan 4,1 milyon Türkiye kökenli Türk göçmenin yüzde 47´si kadınlardan meydana geliyor. Avrupa'daki kadın nüfusun yüzde 42´sini aile birleÅŸimi ile gelenler oluÅŸtururken, yüzde 3´lük dilimini Almanya'ya doÄŸrudan çalışma amaçlı gelen kadınlar oluÅŸturuyor. Avrupa´da dünyaya gelenlerin oranı ise yüzde 55." Kadınların sayısal olarak erkeklerle eÅŸitlenmesi ve özelliklede yüzde 55'nin Avrupa'nın her hangi bir ülkesinde doÄŸmuÅŸ olması, onların adaptasyon sürecinde daha pozitif bir konuma getirmektedir. Bu bakımdan göçmen kadınların toplumsal yaÅŸamın hemen her alanında aÅŸamalı olarak etkinliklerinin artması tesadüfü bir durum deÄŸildir.

Tablo: Türk ve Kürt kökenli çalışan kadın ve erkek göçmen nüfusu oranı / 2005

Küreselleşme ve göçmen kadınlar konulu istatistik - 3

"Özellikle ikinci ve üçüncü nesil kadınlar gayet modern ve bilinçli bir biçimde toplumsal yaÅŸamın her alanında varlıklarını" gösterdiÄŸini belirten TAM Direktör Yardımcısı Gülay Kızılocak, Avrupa BirliÄŸi sınırları içersinde yaÅŸayan "1,3 milyonluk çalışabilir Türk nüfus"unun olduÄŸunu belirtmektedir. Çalışır durumdaki Türk ve Kürt kökenli göçmen nüfusunun yaklaşık olarak 429 binini kadınlar oluÅŸturmaktadır. Çalışır nüfusun yüzde 76,6'sı 12 AB ülkesinde bulunuyor. Bunların yüzde 33'ü yani 340 bini yine kadınlardır. Bu veriler göçmenlerin hem üretim faaliyeti içerisinde yer aldıklarını hem de toplumun baÅŸka alanlarında etkinlik göstermeye baÅŸladıklarını ortaya koymaktadır. Kadınların sosyal yaÅŸama katılmaları onların toplumsal alandaki etkinliklerini çok ciddi oranda artırmaktadır. Hatta birçok alanda erkeklerden çok daha etkili olmaya baÅŸladıkları gözlemleniyor. Kadınlar üzerine yapılan araÅŸtırmalar da bu verileri doÄŸrulayacak niteliktedir. Türk ve Kürt "giriÅŸimciler arasında yüzde 24´lük pay kadınlara ait." "Almanya´da faaliyet gösteren 120 üniversitede 36 binin üzerinde Türk öğrenci öğrenim görüyor. Yüzde 95'i Almanya´da doÄŸmuÅŸ veya üniversite öncesi eÄŸitimini Almanya´da yapmış öğrencilerin yüzde 44'ünü kızlar oluÅŸturuyor yani kadınlarla erkeklerin oranı hemen hemen birbirine eÅŸit." Ayrıca, TAM Direktörü ÅžEN'in verdiÄŸi bilgilere göre "Almanya'da 1050 Türk avukat var ve bunların yüzde 58'i kadın. Almanya federal ve eyalet parlamentosundaki 12 Türk milletvekilinin ise 8'i kadın." Bu veriler Türk ve Kürt kökenli göçmen kadınların Avrupa'nın sosyal yapısına adapte olmaya baÅŸladıklarını ve deÄŸiÅŸik sektörlerde ağırlıklarını hissettirdiklerini ortaya koymaktadır. Yüzde oran bakımından halen istenilenin çok gerisinde olmakla birlikte geliÅŸme evrimleri bakımından erkeklere kıyasla çok daha hızlı geliÅŸtiklerini ve kendi yaÅŸamlarını, eÅŸine/erkeÄŸe baÄŸlı olmaksızın özellikle ekonomik olarak finanse ettikleri görülüyor.

Göçmen kadınların üretime katılma oranları istenilen düzeyde olmasa da gelişme eğilimi bakımından bize önemli veriler sunmaktadır. AB ülkeleri içerisinde ve özellikle Türkiye kökenli göçmenlerin yoğunluklu olarak yaşadığı Almanya'da yaşayan göçmen kadınların ağırlıklı olarak çalıştıkları iş kollarında bazıları şunlar: "Sekreterlik, turizm şirketi, reklamcılık, restoran/lokanta, imbis(büfe), otel, kahvehane, cafe, bistro, düğün salonu, çiçekçilik, elektronik eşya satımı, sigortacılık, temizlik şirketleri, hasta bakıcılığı, grafik, dizgi vb., Pastane ve tatlıcılık, tekstil, video-kaset, müzik stüdyo işletmesi, kuaför, mobilya imalatı-satışı, muhasebecilik, tercümanlık, telefon bilgi servisleri, hemşirelik, sosyal danışmanlık, hukuk, adalet..."

Türk ve Kürt kökenli göçmen kadınlarda Restoran, temizlik şirketleri, cafe-bar, hasta bakıcılığı gibi işlerde çalışanların oranı yaklaşık olarak yüzde 43'tür. Yukarda söz konusu olan iş alanlarından çalışanların oranı ise yüzde 82 civarındadır. Özellikle genç kadınların son yıllarda kamu hizmeti, bankacılık, adalet, hukuk, akademik alan gibi sektörlerde faaliyet göstermesinde ciddi bir artış yaşanmaktadır. Bu aynı zamanda güncel toplumsal alandaki etkinliklerini de artırıyor.

AB ülkelerinde yaşayan göçmen kadınların kendi bağımsız kimliklerini ortaya koyma noktasında önemli bir gelişme göstermekle birlikte halen çok ciddi sorunlarla karşı karşıya olduklarını da belirtmek gerek. Göçmen kadınlar, işsizlik, çocuk bakımı, geleneksel toplumsal değerlerin etkisi, genç kadınlarla aileler arasındaki jenerasyon ve kültürel farklılık, özellikle aile içi şiddet, ev işlerine bağlılık gibi bir çok konuda önemli sorunlarla karşı karşıya bulunmaktadırlar.

Tablo: Çocukları ana okuluna gönderme oranları - Toplam ve cinsiyete göre dağılım

Küreselleşme ve göçmen kadınlar konulu istatistik - 4

Türkiye ve Kürdistanlı göçmenlerin bu alandaki değişimi, aslında ciddiye alınacak önemli noktalardan biridir. 1970'li yıllara kadar, Müslüman kökenli ailelerin önemli bir kesimi, dinsel faktörler nedeniyle, çocuklarını ana okullarına ve kreşlere göndermezken bugün, ailelerin yaklaşık olarak yüzde 75'i bu sorunu aşmış bulunuyor. Bu durum, aynı zamanda kadınların hem sosyal yaşama, hem de üretime daha aktif katılmalarını sağlamaktadır. Aynı zamanda Türkiyeli ve Kürdistanlı ailelerde çocukların bakım sorumluluğunu üstelenmede belirgin bir gelişme gözlenmektedir.

Örneğin ailelerinde çocuk bakımını, anne ve babanın her ikisi tarafından üslenenlerin oranı yüzde 52 olarak belirlenmiş. Sadece annelerin çocuğa bakma oranı yüzde 43, babanın sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini söyleyenler ise yüzde 3'tür. Önemli bir değişiklik olmakla birlikte halen kadının tek başına sorumluluğu ciddi oranda bulunuyor. Bu durum aynı zamanda kadının üretim faaliyeti içerisindeki durumuyla da ilişkilidir. Özellikle işsiz veya kendi ev işleriyle ilgilenen kadınlarda doğal olarak aile ve çocuk bakımı ön plana çıkmaktadır.

Tablo: Çocuk bakımında sorumluluk - Toplam ve cinsiyete göre dağılım

Küreselleşme ve göçmen kadınlar konulu istatistik - 5

Bütün olumlu gelişmelere rağmen, ailelerde erkek ve kadın ilişkilerinde halen ciddi sorunların olduğu biliniyor. Çocuk bakımını kim üslenmelidir sorusuna verilen yanıtlarda yaş gruplarına göre bir değişiklik görülüyor. Örneğin 30-44 yaş grubuna mensup kadınların yüzde 46'sı ev bakımı ve çocukların sorumluluğunun tek başına kadınlara verilmesi gerektiğini belirtirken genç kadınlarda bu oran yüzde 30 civarına düşmektedir. Kadınların yüzde 40'ı aile içi sorumluluğun ortak/eşit düzeyde olması gerektiğini belirtmektedir. 1980'li yıllara göre bu oranda ciddi bir azalma olduğu saptanmış. Ancak erkeklerde bu oran, kadınlara göre daha farklıdır: Örneğin yüzde 30'u çocukların sorumluluklarının annelerde olduğunu söylerken, yüzde 63'ü de bunun her iki tarafta eşit olduğunu öne sürmektedir.

Türkiye AraÅŸtırmalar Merkezi (TAM) tarafından göçmen kadınlar üzerinde yapılan bir araÅŸtırmada Türk ve Kürt kökenli göçmen kadınların yaklaşık olarak yüzde 39'u her hangi bir üretim dalında yer almayıp ev kadındır. Tam ve yarım zamanlı çalışanların oranı ise yüzde 23,1'dir. Mevcut verilere göre "çalışma yaÅŸamına dâhil olmayı isteyip de bunu gerçekleÅŸtiremeyen kadınların yüzde 62´si (bunlar arasında ev kadınlarının yüzde 43'ü) çocuklar ve ev iÅŸleri nedeniyle zamanlarının olmaması ile çocuklar için bakım hizmetleri¬nin yetersizliÄŸini, bu duruma neden olarak göstermektedirler. Bu tezi sınırlandırır nitelikte argüman, çalışan çocuklu kadınların yüzde 58´inin çocuk yetiÅŸtirmekle meÅŸgul olmalarıdır. Bu oran ev hanımları arasında yüzde 56´dır."

Bir baÅŸka önemli saptama da çalışan kadınların yüzde 68´i evli ve çocuk sahibidir. Genel göçmenler içerisinde, Türk ve Kürt kökenli göçmen kadınlar arasında evlilik ve çocuk sahibi olma oranları yüzde 75´dir. Çalışan kadınların yüzde 23´Ã¼ 6 yaÅŸ altı küçük çocuk sahibiy¬ken bu tüm kadınlar arasında yüzde 31´dir. AraÅŸtırmada ortaya çıkan diÄŸer bir veri de çalışan kadınların ortalama olarak 1,62 olan çocuk sayısı, çalışmayan kadınlarda 2,02 civarıdır.

Ayrıca üretim sürecine katılan veya hizmet sektöründe çalışan kadınların yüzde 61´i evliyken, yarım zamanlı çalışanlarda bu oran yüzde 79´dur. Yapılan araÅŸtırmalarda geçmiÅŸten farklı olarak çalışan kadınlardan çocuk yapma oranı düşmektedir. Özellikle genç yaÅŸta çocuk yapma oranı ise çok daha düşüktür. Evli çiftlerin genel eÄŸilim olarak az çocuk yapma yönünde bir eÄŸilim gösterdikleri, özellikle göçmenlerin para için çok çocuk yaptıkları gibi bir yönelimin deÄŸiÅŸmeye baÅŸladığını göstermektedir.

Åžu veya bu yolla üretim sürecine katılan kadınların yüzde 40´Ä± hem mesleki iÅŸlerde yer almakta hem de ev iÅŸleri ve çocukların sorumluluÄŸu ile doÄŸrudan ilgilenmektedirler. Anne ve baba çalıştığı için aile içi bakım koÅŸullarında meydana gelen zorluklara nedeniyle "yüzde 22´si baÅŸka kadınlardan yardım alırken, yalnızca yüzde 23´Ã¼ bazen eÅŸlerinden yardım görmektedir. Çalışan kadınların yalnızca yüzde 9´u ev iÅŸlerinde eÅŸiyle görev paylaşımı yapmış durumdadır. Çalışan kadınların yüzde 5´i ise ev iÅŸleri ile ilgi¬lenmemektedir."

Bunlar kadınların çalışma yaÅŸamına dâhil olmalarının yansımalarıdır. Şöyle ki, çalışma yaÅŸamına dâhil olmada en çok etki eden faktör, kendi gelirine sahip olma yönündeki beklentidir. Tam zamanlı çalışan kadınların yüzde 80´i ve yarı zamanlı çalışan kadınların yüzde 72´si kendi kullanımlarında finansal kaynaÄŸa sahiptirler, ancak çalışma yaÅŸamının dışında yer alan kadınların yüzde 65´i de aynı ÅŸansa sahiptir. Bunu durumu tersinden okuduÄŸumuzda, çalışan kadınların beÅŸte birinin kazandığı para üzerinde tek başına karar verme gücünün olmadığı görülmektedir.

Türk ve Kürt kökenli göçmen kadınların en önemli problemlerinden birisi de aile içi iliÅŸkilerde ortaya çıkan sorunlardır. Bunlardan birincisi düşme eÄŸilimi içinde olsa da hala genç kadınların, anne ve babanın istediÄŸi biri ile evlendirme isteÄŸinin devam etmesidir. Bu durum çoÄŸu kez aile içerisinde çok ciddi sorunlara yol açmaktadır. DiÄŸer önemli bir nokta da, aile içinde kadına yönelik ÅŸiddetin ciddi oranlarda varlığını sürdürmesidir. Göçmen kadınların yüzde 40'ı bu durumu kabullenmiÅŸ durumdayken tamamen karşı çıkanların oranı yüzde 30 olarak belirlenmiÅŸ. Yapılan araÅŸtırmalar aile içi ÅŸiddet nedeniyle boÅŸanma oranlarının ciddi oranda arttığını göstermektedir. Aile içi ÅŸiddet tartışmasına iliÅŸkin çarpıcı sonuçlar ortaya koyuyor. Buna göre, kadınların yüzde 76,4´Ã¼ aile içi ÅŸiddete karşı sert tedbirler alınması önerisini tamamıyla desteklerken, kısmen destekleyenlerin oranı yüzde 12. Bu oranlar erkekler arasında, yüzde 77,9´u tamamen katılma ve yüzde 14´lük kısmen katılma olarak görülüyor. Aile içi kadına yönelik ÅŸiddet ailelerin önemli bir kesiminde güncel bir sorundur. Özellikle Türk ve Kürt kökenli göçmen ailelerde 'aile içi ÅŸiddeti' besleyen en önemli birkaç faktör, dinsel etkiler, toplumsal gelenekler, kültürel farklılaÅŸma, ekonomik bağımlılık vb. olarak sıralanabilir. KuÅŸakların deÄŸiÅŸmesi, eÄŸitim ve öğretim alanında geliÅŸme, sosyal yaÅŸama aktif olarak katılımların artması gibi faktörlerle, özellikle aile içi ÅŸiddette belirli bir gerileme söz konusudur.

Kadının toplumsal yaÅŸamdaki ağırlığı arttıkça ilgilendiÄŸi sorunlar da doÄŸal olarak farklılaÅŸmaktadır. Ayın zamanda kadının kendisini var eden temel özelliklere sahip çıkma bilincinde de önemli bir geliÅŸme yaÅŸanmaktadır. EÄŸitim, ekonomi, kadının ev yaÅŸamının dışına çıkma istemi, sosyal yaÅŸama uyum vb. noktalardaki deÄŸiÅŸimler, çok açık olarak görülmektedir. ÖrneÄŸin, "Kadın haklarının aile ve politikada daha güçlü kılınması gerektiÄŸi yönündeki ifade, kadınların yüzde 97´si tarafından onaylanırken, kız çocuklarının meslek eÄŸitimi almasının önemli olduÄŸu yönündeki ifade yüzde 90 ve kadınların kiÅŸisel gelire sahip olmaları gerektiÄŸi yönünde ifade yüzde 83 oranında onay almış bulunuyor. Modern kadın imajına dönük bu ifadelerin karşısında geleneksel kadın imajına dönük ifadelerden kadınlar için meslek eÄŸitiminin gereksiz olduÄŸu görüşünü savunanlar yalnızca yüzde 7 ve kadınların öncelikle ev iÅŸleri ile ilgilenmesi gerektiÄŸini düşünenler yüzde 24 seviyesinde." Göçmen kadınlardaki deÄŸiÅŸim yeterli olmamakla birlikte geçmiÅŸ yıllara oranla kayda deÄŸer bir geliÅŸme söz konusudur. Bu aynı zamanda göçmen kadınlarının gelecekte sosyal yaÅŸamın birçok alanında çok daha aktif olacaklarını ortaya koymaktadır. Verilere bakıldığında birçok dezavantaja raÄŸmen, geliÅŸme eÄŸilimleri göçmen kökenli erkeklere oranlara çok daha hızlıdır.

Dipnotlar:

1- http://www.tinig.com/more-remittances-from-women-emphasize-feminization-of-migration-adb-study/An article by Jeremiah M. Opiniano

2- BARNETT, Pentagon'un Yeni Yol Haritası. age, syf:256.

3- http://www.tinig.com/more-remittances-from-women-emphasize-feminization-of-migration-adb-study/An article by Jeremiah M. Opiniano

4- http://www.unfpa.org/swp/2006/french/chapter_3/index.html

5- http://www.tinig.com/more-remittances-from-women-emphasize-feminization-of-migration-adb-study/An article by Jeremiah M. Opiniano

6- http://www.ido-forum.org/turkiyeden-ve-dunyadan-olaylar/201097-almanyadaki-turk-kadini-yukseliste-08-01-2007-a.html

7- http://www.ido-forum.org/turkiyeden-ve-dunyadan-olaylar/201097-almanyadaki-turk-kadini-yukseliste-08-01-2007-a.html

8- Avrupa'da Türk Kadını, Proje hazırlayıcıları Gülay Kızılocak, Cem Şentür, Dr. Martina Sauer, TMA araştırma yay. 2005.

9-Avrupa'da Türk Kadını, Proje hazırlayıcıları Gülay Kızılocak, Cem Şentür, Dr. Martina Sauer, TMA araştırma yay. 2005

10- age

11- http://www.ido-forum.org/turkiyeden-ve-dunyadan-olaylar/201097-almanyadaki-turk-kadini-yukseliste-08-01-2007-a.html

12- http://www.ido-forum.org/turkiyeden-ve-dunyadan-olaylar/201097-almanyadaki-turk-kadini-yukseliste-08-01-2007-a.html
]]> http://www.keditor.org/yazilar_760.html http://www.keditor.org/yazilar_760.html Küreselleşme ve göçmen kadınlar 21 Şubat Dünya Anadil Günü kutlu olsun! 21 Şubat, 2000 yılından bu yana BM'nin kararıyla Dünya Anadil Günü olarak kutlanmaktadır. 21 Şubat'ın tarihsel bir anlamı var. BM'nin kararı bu tarihsel arka plana dayanıyor. Bugün tarihsel anlamını, Bangladeş halkının anadili için verdiği mücadeleden alıyor. 21 Şubat 1952 yılında Bangladeş Dil Eylemleri Komitesi'nin çağrısına uyan Dakka Üniversitesi gençliğinin yaptığı eylemler, insanlığın bilincinde yer e...
İnsanlık, katı asimilasyoncu inkarcı ulus-devletler dönemini geride bırakıyor. Çağımız artık çok-dilliliğin önem kazandığı bir dönem. Globalleşmenin yarattığı tekdillik, dünya üzerindeki çok-kültürlülüğü ve çok-dilliliği tehdit ettikçe, halkların kendi dillerine ve kültürlerine sahip çıkma bilinci gelişiyor.

Kürt halkı ise on yıllardır inkar ve asimilasyon politikalarına karşı kendi anadiline sahip çıkıyor, bu uğurda önemli mücadeleler vermiş, bedeller ödemiştir. Ancak Kürtler'de dil aktivizminin gelişmesinin başlangıcı 2000'li yıllardaki öğrenci eylemleridir. 2006 yılından beri ise bu mücadele Kürt Dili ve Eğitimi Hareketi'nin (TZPKurdî) öncülüğünde daha bilinçli ve örgütlü bir biçimde yürütülmektedir.

Son birkaç yıldır, Kürt halkı anadilde eğitim hakkı için sokaklardadır. İlkin 2008 yılının Eylül ayında başlayan 'êdî bes e, em perwerdehiya bi zimanê kurdî dixwazin' (Artık yeter, Kürtçe eğitim istiyoruz); şimdi ise hala devam eden, 'Bila zimanê kurdî bibe zimanê fermî' (Kürt dili resmi dil olsun) kampanyası, bu mücadelenin düzeyini ve Kürt halkının bu mücadeleki kararlılığını gösteriyor. Bu yıl Dünya Anadil Günü'nü bu bilinçle karşılıyoruz. Bu mücadele geliştikçe, inkarcı güçlerin, inkar politikalarının iflası daha net olarak gözler önüne seriliyor. İnkarcı güçler, inkar politikalarını farklı biçimlerde sürdürmeye çalışıyorlar, ancak bu inkarcı, asimilasyoncu politikaların devam etmesi mümkün değildir. Bugün gündemleştirilen TRT 6 ve Kürdoloji kürsüleri bu durumun en açık ifadesidir.

Artık bu inkarcı anlayışın tamamen aşılması gerekiyor. Bu inkarcı, asimilasyoncu anlayış kimseye bir şey kazandırmaz. Bu yüzden de biz Kürt dilinin ve kimliğinin anayasal güvenceye kavuşturulmasını istiyoruz. Eğer Türkiye'yi yönetenler Kürt sorununun demokratik çözümü için gerekli duyarlılığı gösterirlerse, Türkiye'deki herkes daha özgür, daha mutlu olur.

Klasik inkarcı anlayışın aşılmasının başlangıcı olması temennisiyle Dünya Anadili Günü'nün, anadilini anasının ak sütü gibi doğal bir hak olarak gören ve seven herkese kutlu olsun diyoruz.
]]> http://www.keditor.org/yazilar_755.html http://www.keditor.org/yazilar_755.html 21 Şubat Dünya Anadil Günü kutlu olsun! İşte evrensel standartlar: Tecrit, işkence, zehirleme Adalet Bakanı Sadullah Ergin, İmralı'nın evrensel standartların üstünde olduğunu ileri sürdü. Ancak gerçekler ise bunun tam tersini gösteriyor. 11 yıldır İmralı'da tutulan Öcalan, çok ağır koşullarda tutuluyor. Bu süre içinde Öcalan, Kürtçe konuşamadı, sık sık intihara zorlandı, rahatsız edilip uyutulmadı, hücrede nefessiz bırakıldı, hep gergin atmosferde tutuldu, hücresi bir ısıtıldı bir soğutuldu, iste...
Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın 'iyileştirme' adı altında hücresinin değiştirilmesi ve 5 tutuklunun gönderilmesi, İmralı'daki koşulları bir kez daha gündeme getirdi. Öcalan, yeni yeri 'ölüm çukuru' ve 'bir kuyunun dibi'ne benzetti. Öcalan, 17 Kasım'da nakledildiği yeni hücresini şöyle anlattı: 'Benim buraya getirilmem bir darbedir. Havalandırma sisteminden dolayı nefes alamıyorum. Durumum koşullardan dolayı daha da ağırlaşıyor. Ben burada yarı baygın bir şekilde yaşamaktayım. Tek katlı, yaklaşık 6-7 metrekare genişliğinde bir yerdeyim, içeriye kapalı banyo tuvalet yapmışlar, yanı iç içedir. Hemen duvar dibinde yatağım var. Öbür duvarla yatağım arasında çok dar bir mesafe var. Havalandırma boşluğu, penceresi küçük ve yüksekte. Burası yaşamsal tüm fonksiyonlarımı etkiliyor. Uyurken havasız ve nefessiz kalıyorum. Yani ya uyuyacağım ya da nefes alabilmek için uyanık kalacağım.'

Öcalan'ın 11 yıldır maruz kaldığı baskı, işkence yöntemleri hiç gündemden düşmedi. Öcalan'a uygulanan baskı ve sindirme yaklaşımları 2000 tarihi itibariyle start aldı. Öcalan, 12 Ocak 2000 tarihine kadar salı ve perşembe günleri olmak üzere ikişer saat süreyle görüşme imkanı bulabiliyordu. Ancak bu tarihten sonra görüş günleri çarşamba günleri seçilerek haftada bir gün ve bir saatle sınırlandırıldı.

11 Eylül 2001 tarihinden itibaren ise sık sık tecrit koşullarına maruz bırakıldı. 2000 tarihinde 37 kez avukatlarıyla bir araya gelebilen Öcalan, 2001 tarihinde 40 kez avukatlarıyla görüşebildi. Öcalan, 2002 tarihinde toplam olarak 35 görüşme gerçekleştirebildi. Aynı yıl içinde aralık ayında ise avukatlarıyla bir araya gelemedi. Öcalan, 2003 yılında toplam olarak avukatlarıyla 21 görüşme gerçekleştirdi. Öcalan, 2003 yılında ocak, şubat ve ekim ayında avukatlarıyla hiç görüşemedi. Öcalan'ın ailesi ve avukatlarıyla her hafta gerçekleştirdiği haftalık olağan görüşmenin, sık sık hava muhalefeti gerekçe gösterilerek ertelenmesi bardağı taşıran damla oldu. Hijyenik olmayan koşullarda tutulmasına, ailesi ve avukatlarıyla görüştürülmesine kısıtlama getirilmesine isyan eden Öcalan, 7 hafta boyunca görüşe çıkmayarak koşullarının düzeltilmesini istedi. 2004 yılında da sık sık tecrit koşullarına maruz kalan Öcalan, 2004 yılında toplam 25 kez avukatlarıyla bir araya gelebildi.

2005'te intihara zorlandı

Öcalan açısından dönüm noktası 1 Haziran 2005 tarihi itibariyle yürürlüğe giren yeni Türk Ceza Kanunu (TCK) ve diğer çerçeve yasalar (Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK), Ceza İnfaz Kanunu) oldu. Yasalardan hemen birkaç hafta sonra Öcalan'ın 12 avukatı, avukatlığından yasaklı hale geldi. İmralı'da ise, Öcalan'a 'Burada intihara zorlanıyorum' dedirtecek kadar ağır psikolojik bir ortam yaratıldı. Yasaların hayata geçirilmesinden 3 ay sonra 2005 yılının Eylül ayında kardeşi Mehmet Öcalan'la görüşen Öcalan, havalandırma süresinin azaltıldığını açıkladı. Öcalan ayrıca İmralı'daki yetkililerin kendisine görüşme yerini temizlettiğini söyledi. 31 Ağustos 2005'te zar zor yapılabilen görüşmede de, Öcalan görüşmeye müdahalede bulunan İmralı yetkililerine 'Sürekli provoke ediyorsunuz' çıkışı yaptı. 21 Eylül 2005'te onur kırıcı muameleden bu kez de, Öcalan'ın avukatları paylarına düşeni aldılar. Deniz ortasında geri çevrilen avukatlara, hakarete varan uygulamalar yapıldı. Askeri görevliler, avukatlara asker emir eri gibi müdahale edip bağırdı. 2 Ekim 2005'te ise, kardeşleri Mehmet Öcalan ve Havva Keser ile görüşen Öcalan'a kız kardeşi Hava Keser ile Kürtçe konuşma yapmaması uyarısı yapıldı.

İlk hücre cezası 2006'da

2006 yılı Öcalan'a yönelik baskıların tırmanışa geçtiği yıl oldu. Öcalan, ilk hücre cezasına bu yılın başında çarptırıldı. Daha sonraki aylarda yıl içinde Öcalan'a iki hücre cezası daha verildi. Ancak üçüncü hücre cezası hayata geçirilmedi. İmralı'da hücre cezalarının yanı sıra diğer uygulamalar da hayata geçirildi. Öcalan, 18 Ocak 2006'da kendisine 8-9 aydır hiçbir mektup verilmediğini, bu süre içinde 4 tane mektup verildiğini, ikinci mektupta sevgilerle yazan sözcük kısmı dışında kalan bölümün karalandığını, son mektupta ise tehdit ve hakaretlere yer verildiğini, en altta isme yer verildiğini anlattı ve 'İşte bana yapılanlar bunlardı' dedi. İlk kez İmralı'da intiharvari bir ölüme zorlandığını kaydeden Öcalan, değiştirilen kapı pencere sistemi yüzünden içerisinin ya buz gibi soğuduğunu ya da aşırı sıcak hale geldiğini, bu yüzden geceleri uyuyamadığını belirtti.

İradesiz olmasını istiyorlar

20 Eylül 2006'da ise, Öcalan'ın cezaevinde psikolojik baskı içeren uygulama ve tazyiklere maruz kaldığı ortaya çıktı. Öcalan, avukatlarıyla yaptığı görüşmede 'Mesela çay meselesi yüzünden gerginlik çıkarıyorlar. Çay bardağının yarısına kadar simsiyah bir çay doldurup öyle veriyorlar. Yarısına da sıcak su koyun bari, ne maliyeti olabilir, onu da mı bulamıyorsunuz diyorum. Bütün ısrarlarıma rağmen bu değişmiyor. Yine örneğin yemekle beraber kavun ya da karpuz verdikleri zaman bir dilimin dörtte birini veriyorlar. Dalga geçer gibi. Bebek muamelesi yapmaya çalışıyorlar adeta. Yani tamamen iradesiz olmamı istiyorlar' dedi. Aynı görüşmede kısa bir süre önce cezaevine yeni bir ekip geldiğini ifade eden Öcalan, mazgal sürgüsünün sürekli sesli açılıp kapatılarak rahatsız edildiğini, uyurken de aynı uygulamanın hayata geçirildiğini dile getirdi. 2006 yılında hayata geçirilen bir diğer uygulama da radyonun Öcalan'dan alınması oldu.

Zorla saçları sıfıra vuruldu

2006 yılında hayata geçirilen psikolojik baskı metodları 2007 yılında da artarak devam etti. Öcalan, tıpkı 2006 yılında olduğu gibi 2007 yılında da 3 kez hücre cezasına çarptırıldı. Hücre cezalarının yanı sıra aynı yıl içinde Öcalan'ın zehirlendiği ortaya çıktı. Yıl içerisinde kapı pencere yüzünden hücresinde nefessiz kaldığını açıklayan Öcalan, 8 Ağustos 2007'de avukatlarına 'Daha ne kadar dayanabilirim bilemiyorum' demek durumunda kaldı. Öcalan, 19 Eylül 2007'de kendisini rahatsız eden uygulamalara dikkat çekti: 'Kapıdaki mazgaldan bakma meselesi de zorluyor. Zaten 24 saat kamerayla çekiyorlar, bir de bu kapı deliğinden sürekli bakıyorlar. Okuyacağım ya da uyuyacağım zaman bunun yapılması rahatsız ediyor. Güvenlik nedeniyle bunlar gerekçe yapılıyor. 9 yıldır buradayım, güvenlikle ilgili herhangi olumsuz bir hareketim söz konusu olmamıştır.'

Öcalan 26 Eylül 2007'de gerçekleştirdiği görüşmede ise istemediği halde saçlarının alttan saç derisine yakın bir yerden kesilerek tıraş edildiğini açıkladı. Öcalan, bu yüzden avukatlarının karşısına şapka takarak çıkmak zorunda kaldı.

Fiziki şiddete maruz kaldı

2008 yılı, Öcalan açısından oldukça ağır koşullar içinde geçen bir yıl oldu. Öcalan, tıpkı 2007 yılında olduğu gibi 2008 yılı içinde de toplam 3 kez hücre cezasına çarptırıldı. Hücre cezalarının bir ay içinde verilmesi ve peş peşe hayata geçirilmesi dikkat çekti. Yıl içerisinde ikinci kez saçları kazıtılan Öcalan, diğer yıllarda olduğu gibi mazgal kapısı sürekli açılıp kapatılma suretiyle rahatsız edildiğini açıkladı. 14 Ekim 2008 tarihinde ise, Kürtlerde büyük infiale neden olan uygulama hayata geçirildi. 24 Ekim Cuma günü avukatlarıyla görüşen Öcalan, zorla kollarına girilerek yere çökertildiğini, ölümle tehdit edildiğini açıkladı. Uygulamadan sonra da psikolojik baskıya maruz bırakıldığını belirtti. Öcalan, psikolojik baskı uyguladığını, radyonun sinyallerle engellendiği, fiili bir hücre cezası yaşamakta olduğunu açıkladı.

Yol haritasına el konuldu

2009 yılında da baskılar bitmedi. İki kez toplam 30 gün hücre cezası alan Öcalan'a böyle toplam 12 hücre cezası verilmiş oldu. Öcalan'ın hücre cezası sürerken penceresinden görünen iki ağaç kesildi. Öcalan, ocak ayında kendisine tebliğ edilen 20 günlük hücre cezasını şöyle değerlendirmişti: 'Benim Cumhurbaşkanı ve Başbakanı tehdit ettiğim, uyardığım belirtiliyor. Tabii ki bunların hiçbirisi doğru değil. Kimseyi tehdit etmedim, etmiyorum. Uyarmadım da kimseyi. Bu cezaların verilmesi benim burada susmam amaçlıdır. Benim susmamı istiyorlar. Toplam 11. hücre cezasıdır veriliyor. Bana kitapların verilmeme gerekçesini de TV hakkımın engellenmesini de hücre cezalarına bağlamışlar. 'Bunların sana verilmemesinin nedeni senin bu kadar hücre cezası almandır' şeklinde karar vermişler. Yani sen konuşursan bu haklardan mahrum kalırsın demek istiyorlar. Bu hücre cezalarının arkasında sadece Türkiye yok; İsrail var. Benim görüşlerimi biliyorlar, benim konuşmamı istemiyorlar.' Kürt sorununun demokratik çözümü için büyük bir çaba sergileyen Öcalan, bu kapsamda 160 sayfalık bir 'Yol Haritası' hazırladı. Devlet ve hükümet, Öcalan'ın 'Yol Haritası'na el koydu, kamuoyuyla paylaşılması engellendi.

Uygulamadıkları baskı kalmadı
  • Kürtçe konuÅŸma yasağı getirildi.
  • Havalandırma süresi azaltıldı.
  • Görüşme yeri temizletildi.
  • Ä°ntihara zorlandı.
  • Avukat görüşmelerine müdahale edildi.
  • Rahatsız edilip uyutulmadı.
  • KonuÅŸması istenmedi.
  • Hücrede nefessiz bırakıldı.
  • Hep gergin atmosferde tutuldu.
  • Strosyumla zehirlenme sürecine tabi tutuldu.
  • 2 kez zorla saçları sıfıra vuruldu.
  • Kapı pencere deÄŸiÅŸikliÄŸi ile hücresi bir ısıtıldı, bir soÄŸutuldu.
  • Tam 12 kez hücre cezası verildi.
  • Sık sık tecride maruz kaldı.
  • Fiziki müdahaleye maruz kaldı.
]]> http://www.keditor.org/yazilar_739.html http://www.keditor.org/yazilar_739.html İşte evrensel standartlar: Tecrit, işkence, zehirleme Medya, ötekilik ve Kürtler 20. yüzyılın güçlü yapılarından biri olan medya, hâkim iktidarın kamuoyu üzerinde denetim sağlamasında önemli roller üslendi. İktidar, varlığını sürdürmek ve varlığı için gerekli olan hâkim anlayışı yeniden üretmek için aile, eğitim ve din kurumlarının yanı sıra medyaya da görevler biçmiştir. Medya ve iktidar arasındaki ilişkiyi R. W. Connell, "medya, bir bakıma hâkim toplumsal sınıfların düşüncel...
Medyanın gücü beraberinde "medyanın birey ve toplum üzerindeki etki gücü nedir?" sorularını da getirmiştir ve 20. yüzyılın başlarında medyanın etki gücüyle ilgili çok sayıda iletişim araştırması yapılmıştır. Araştırmalar ilk önce medyanın birey üzerinde büyük etkiler yarattığı yönündedir. Akabinde medyanın sanıldığı kadar etki yaratmadığı sonuçlarına ulaşıldıysa da en nihayetinde varılan sonuç: medyanın kısa değil uzun vadede bireyler üzerinde etkiler yarattığı yönünde olmuştur.

Medyanın etki gücüne dair bilimsel araştırmalar da iktidar lehine olumlu sonuçlar ortaya koyunca, iktidarın medya üzerindeki planları çeşitlilik ve boyut kazanmıştır.

İktidarlar varlıklarını sürdürebilmek için "öteki" ve "biz" ayrımına ihtiyaç duyarlar. Zira "öteki"nin yokluğu beraberinde "biz" kavramının da anlamsızlığını yaratmakta hatta "biz"i ortadan kaldıran bir süreç başlatmaktadır. Yazının başında da belirttiğimiz gibi iktidarlar, yarattıkları bu ayrımın devamı ve yeniden üretimi için çeşitli kurumları kullanırlar. Birey ve toplum üzerinde etki yarattığı kanıtlanan medyanın da bu aşamada iktidarın yanında olması iktidarın geleceği için fazlasıyla önem arz etmektedir.

Medyanın birey üzerindeki etkisinin farkında olan ve "öteki"ni canlı tutmayı amaçlayan iktidar, bu kapsamda medyayı bir savaş aygıtına dönüştürür. Nitekim ülkemizde bunun örneklerine sıkça rastlanmaktadır. Ana akım medya veya hakim medya dediğimiz, ekonomik gücü ve yüksek tirajları elinde bulunduran medya organları ülkede yaşanan tüm olumsuzluklardan "ötekiler"i ve "ötekiler"i destekleyen "dış mihraklar"ı sorumlu tutar. Medya böylece etnik şiddetin birincil düşünsel, söylemsel üreticisi olarak bu sürecin baş aktörleri arasında yer alır. İktidardan nemalanmak adına savaş dilini kullanan ana akım medya, toplumsal barışın sağlanması noktasında hareket eden diğer güçlere karşı "üç maymun"u oynar ve kimi zaman bu güçleri çeşitli suçlamalarla hedef haline getirmekten geri durmaz.

Mevcudiyetini tehdit eden "öteki"leri medya vasıtasıyla yok etme veya zayıf bırakma gayesini taşıyan iktidarın bu beklentisine karşılık ana akım medya da mevcut iktidarın devamından medet ummaktadır esasında. Hâkim iktidarın yokluğunun kendisinin de yok olacağı anlamına geldiğini bilen hâkim medya da iktidarın gölgesinde hareket etmekten şikâyetçi değildir. İktidar ile hâkim medya arasındaki ilişki için; sistemin temel dinamikleri konusunda sağlam, ancak dönemsel çıkarlar itibariyle hassas bir zeminde kurulan örtük bir uzlaşma belirlemesini yapmak yanlış olmayacaktır.

Türkiye medyasında ötekilik

Çok çeşitli etnik yapıları ve dinsel farklılıkları bünyesinde barındıran Anadolu coğrafyasında "tek vatan, tek bayrak, tek millet, tek dil, tek din" felsefesi çerçevesinde yapılandırılmak istenen Türkiye'de iktidar, her dönem varlığını tehdit eden başka "öteki"lerden söz etmiştir. Varlığını sürdürmenin ve varlığını koruyacak geniş kitleleri harekete geçirecek en önemli dinamiğin "öteki'nin varlığı" olduğu kabulünden hareket eden iktidar, bu doğrultuda gerekli araçları dinamik tutmayı sürdürmüştür.

Cumhuriyet kurulduğundan bu yana Türkiye'de her dönem başka "öteki"lerin yaratıldığını görmekteyiz. "Ötekiler" kimi zaman "hilafeti, saltanatı" isteyenler, kimi zaman "komünistler, anarşistler" oldu. 1980'lerden sonra "ötekiliğin" adı "Kürtler, Kürtlük" olmuştu. Barış Çoban'a göre; devlet kendisini "tek vatan, tek bayrak, tek dil, tek din" söylemiyle mitolojik simgelerle kapatmaya ve yekpare, parçalanmaz bir bütünlük gibi sunmaya çalışır. Ancak bu tekbiçimcilik vurgusu tersine bir durumun göstergesidir. Devlet aslında kendi gerçekliğinden, çoğulluğundan kaçmaya çalışmaktadır.

Çoğulculuğu tehdit olarak algılayan, "vatan" kurgusunu "teklikler" üzerinden tanımlayan Türkiye'deki iktidar da amacına giden yolda diğer kurumların yanı sıra medyadan da destek almaktadır. Medya ulus-devlet ideolojisini toplumsal yapının tüm alanlarına taşımaktan kaçınmamaktadır. Barış Çoban'a göre medya egemen ideolojinin bir aygıtı olarak, milliyetçiliği yeniden üretirken söylemsel şiddeti yoğun olarak kullanmaktadır ve iktidarın tehdit olarak gördüğü "öteki"leri toplumsal sorunların nedeni olarak göstermektedir. Medya söylemsel şiddeti kullanarak toplumsal öfke ve nefret duygularını üretir ve "öteki"lere karşı yöneltilmesine neden olur. Toplumsal öfkenin azınlıklara, "öteki"lere yöneltilmesi, toplu cinnet hallerinin yaratılması ve böylelikle "öteki"ni yok etme amacına sahip "linç" topluluklarının üretilmesi ve ülkenin "iç savaş" koşullarının meşrulaştırılarak ve doğallaştırılarak rutin gündelik yaşamın bir parçası kılınması, bir başka deyişle gerçeğin değil iktidarın kurgusunun topluma dayatılması, psikolojik savaşın tüm toplumsal alanlarda sürdürülmesi medyanın görevi haline getirilmiştir. Medya toplumsal çatışmanın başlıca aktörlerinden biri haline gelmiştir. Medyanın şiddet içeren otoriter söylemi "itaatkar vatandaşlar" yaratmayı ve bu makbul vatandaşların da yardımıyla "sözde vatandaşları" bertaraf etmeyi amaçlamaktadır. Türkiye tarihinde dönem dönem yaşanmış toplumsal öfke patlamaları söz konusu duruma örnek teşkil etmektedir.

Öteki olarak Kürt etnik kimliğinin medyada temsili

Milli bilincin pekiştirilmesinde en önemli rolü üstlenen ana akım medya, milli bilincin zayıflamasına neden olacak hiçbir yayına da izin vermemektedir. Resmi ideoloji çerçevesinde hareket eden hâkim medya, devletin "öteki" saydıklarını yine "öteki" olarak sunmaktan çekinmemektedir. Ana akım medyanın en önemli "öteki"leri arasında kendi kimliğiyle ortaya çıkma talebi taşıyan Kürtler vardır.

Medya için "öteki" olan Kürtlerin her söylemi, PKK ile bağlantılandırılarak içi boşaltılmaktadır. Kürt sorununun çözümüne parti programlarında birinci sırada yer veren HEP, DEP, HADEP, DEHAP ve son olarak DTP'nin ana akım medyada, "PKK ile benzerlikleri" ve "ortak dil" kullanmaları sebebiyle haber konusu olduklarını sıkça görmekteyiz.

"Kürt partileri"nin yaptıkları her miting benzer haber başlıkları ve içerikleriyle gündeme gelmektedir. DTP'nin 18 Kasım 2007'de Van'da yaptığı bir mitingin haberi Hürriyet gazetesinde "PKK Gösterisi Gibi Miting" başlığıyla yer bulmuştur. Aynı mitingde konuşan DTP Van Milletvekili Fatma Kurtalan'ın "dağdaki PKK'lıların, ailelerine kavuşması için gelin demokratik açılım yapalım" sözleri "dağdaki eşi için af istedi" başlığıyla verilmiştir.

Zaman gazetesi, DTP'nin Van merkez belediye başkan adayı Bekir Kaya ile ilgili haberi 27 Ocak 2009 tarihinde "DTP'nin Van adayı Öcalan'ın avukatı" başlığıyla duyurmuştur. Yine Zaman gazetesi, "DTP Eş başkanı Emine Ayna'dan provokasyona devam" başlığıyla yayımladığı 2 Mart 2009 tarihli haberde, Ahmet Türk'ün meclis grup toplantısında Kürtçe konuşmasını "provokasyon" olarak değerlendirmiş ve Emine Ayna'nın seçmenlere dönük konuşmasında "Bir Filistinlinin, savaş politikaları üreten bir İsrail siyasi partisine oy vermesi ne ise sizin de sistem partileri olan AK Parti, CHP ve DSP`ye vereceğiniz oylar da o anlamı taşır." ifadelerini kullanmasını "provokasyonun devamına" kanıt olarak göstermiştir.

Hâkim medyanın -hangi alanda olursa olsun- kendi kimliğiyle var olma iddiasında olan Kürtlere karşı tutumu yukarıdaki örneklerde verdiğimiz çerçevenin dışına pek çıkmamaktadır.

Verilen örneklerden de anlaşılıyor ki Türkiye medyasında Kürtler, bir "tehlike" arz etmedikleri, hâkim kültürü benimsedikleri ve kendi insani haklarına dair herhangi bir talepleri olmadığı takdirde temsil şansı bulmaktadırlar. Aksi takdirde "öteki" olarak damgalanmaktan kurtulamamaktadırlar.

Ancak son aylarda hükümetin önce "Kürt açılımı" daha sonra "demokratik açılım" sözleriyle tanımladığı sürecin başlamasıyla birlikte hâkim medyanın Kürtlere ve en başta Kürt siyasetçilere yaklaşımı iki farklı eğilim göstermeye başlamıştır. Hükümet yanlısı medya, Kürtleri artık daha "sevimli", daha "insanca yaşamayı hak eden" bir halk olarak tanımlarken ve bu yönlü temsillerle sunarken; hükümetin açılım politikalarını benimsemeyen hâkim medya eski tavrını bir adım daha öteye taşıyarak yeni bir tavır geliştirmektedir. Hükümet yanlısı olmayan hâkim medya, bu dönemde Kürtlerin "öteki"liğine ek olarak bir de Kürtleri, iktidar yanlısı ve iktidarla birlikte devletin temel dinamiklerini yok eden güç söylemiyle sunmaktadır.

Görülmektedir ki hâkim medya bu dönemde de yine egemen güç dengeleri çerçevesinde bir tavır takınmıştır. Gerek Kürtleri "tehdit" sayan gerekse de Kürtlere daha "sempatik" yaklaşan kanat için özünde çok da farklı bir değişim söz konusu değildir. Her iki hâkim kanat da Kürtleri asli özneler olarak görmeyi -açık veya örtük olarak- reddetmektedir. Kimi dönemin iktidarına; kimi cumhuriyetin kuruluşundan bu yana devam eden hâkim iktidar anlayışına yaslanmak için Kürtleri ve Kürtlerin insani taleplerini, kendi çıkarlarına kurban etmektedir.

İktidardan bağımsız ve vicdan sahibi bir medya ise şimdilik imkânsız bir hayal gibi görünüyor. Toplumsal adaletsizlik çerçevesinde var olan ilişkiler bütünü değişmedikçe iktidar ile medya arasındaki çıkar ilişkisi de bitmeyecektir. Gittikçe yoğunlaşan bu çıkar çarkına karşı bu ilişkiyi teşhir eden, eşit ve özgür bir toplum talebini yükselten, insani ve vicdani sorumluluk taşıyan yeni bir medyaya olan ihtiyaç da aynı oranda artmaktadır. ]]> http://www.keditor.org/yazilar_732.html http://www.keditor.org/yazilar_732.html Medya, ötekilik ve Kürtler Türkiye'de vicdani redçi kadınların, vicdani red kavramı ve anlamı ile olan ilişkisi Vicdani red kavramının vicdan ve red ikili bakışında tanımlanan açıklaması, yaşamın pratiğinde tanımını yeniden üretmektedir. Vicdan kavramın felsefi gerekçeli, öznel ve benlik üzerinden tarifi ile red kavramının direnci, başkaldırısı kavrama ivme kazandırmıştır. Vicdani red kavramının hukuki sınırlar içerisinden anlaşılma çabası çok sınırlı kalabileceği gibi, silah kullanmayı, askerliği reddetmeni...
Vicdani red kavramının hukuki sınırlar içerisinden anlaşılma çabası çok sınırlı kalabileceği gibi, silah kullanmayı, askerliği reddetmenin düşünsel gerekçelerini askeriye ve ordu düzleminde düşünmekte çok sınırlı olacaktır. Militarist ideolojinin devlet ve sistem içi, dışı tüm örgütlenme ve davranış modellerine sirayet eden normalleşme süreci ise en çok toplumsal cinsiyet temelli oluşmaktadır. Vicdani reddi tartışırken, militarist ideolojiden ve onun nüvelerini içinde barındıran cinsiyetçilikten bağımsız düşünemeyeceğizdir. Öyle ki Türkiye özelinde askerliğin zorunlu olduğu ve erkek yurttaşın gerçekleştirdiği bir "görev"in erkek sosyalleşmesindeki rolü ve erkekliğin inşasındaki militarizm, karşı cinsiyetçilikten de bağımsız değerlendirilemeyecektir. Heteroseksüel, "sağlam" erkeğin vatan borcunu ödemesi ve ardından eve dönüş ile tamamlanmayan militarist süreç üzerinde düşünmek gerekmektedir. Erkekliğin, vatandaş kimliği ile siyasallaştığı, kadınların ise ikincil vatandaşlıkları ile dışlandıkları koca bir hayat oluşmaya başlayacaktır.

Çalışmada vicdani red kavramının anlamının, sivil itaatsizlik ve anti militarizm kavramları ile olan ilişkisini ele aldıktan sonra, kavramlar üzerinden kendilerini tanımlayan kimliklerin yeniden üretildiğini, sınırlarının genişlediğini, sınırların saydam, geçirgen olduğunu ele alacağız.

Çalışmada militarist ideolojinin askeriye dışı alanlardaki nüfuzu sorunsallaştırılacaktır. Vicdani reddin askerliği red eden erkekler üzerinden değil de, vicdani red eden kadınların militarizmle olan ilişkisine dikkat çekilecektir. Askerlik, kadınların kapısına gerçekten dayanmıyor mu? Militarizmin kapitalizm ve milliyetçilikle olan ilişkisinin kimlikler arasında yarattığı "konumlar savaşı" nasıl bir hegemonya biçimini tanımlamaktadır? Kadınlık, militarizmle olan ilişkisini asker annesi, karısı ya da teselli kızları olmanın dışında daha geniş bir kolektif kimlik olarak nasıl oluşturmaktadır? Kadınların barış istemesi ile erkeklerin barış istemesi arasındaki "farkın" toplumsal izdüşümü nasıl ifade edilebilir? Kadınlar hep savaşan erkekleri bekleyen, yaralarını saran korumacılığı ile mi barışı ister? Peki, barışın, eylemselliğine soyunan başka bir dünya şiarını bu minvalde üreten radikalizm nerede durmaktadır? Tüm bu soruların daha çok sorgulamaların ışığında çalışmayı tamamlamayı umuyorum.

Vicdani red ne demek?

Vicdani red en yalın ifadesiyle kişinin ahlaki tercihi, dini inanç, felsefi görüş ya da politik nedenlerle askeri eğitim ve hizmette bulunmayı, silah taşımayı ve kullanmayı reddetmesidir.(1)

Vicdani redci sayısı kadar vicdani red tanımı vardır. En çok ileri sürülen iki büyük kanaat kategorisine göre "öldürmek her koşulda yanlıştır (pasifist, red) diğerine göre ise zorun kullanımı bazı durumlarda meşrudur. Ama başka bazı durumlarda değildir ve dolayısıyla bu diğer durumlarda reddetmek bir gerekliliktir. (askerlik hizmetinin kısmi reddi) (2)

Vicdanı red bir itaatsizlik biçimi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak ileri sürülen gerekçelerin farklı olabilmesi öznel, bireysel niteliği çok daha ön plana çıkarmaktadır. Ahlaksal bir tercih ve hak talebi ile silah kullanmayı istememe, savaşmaya karşı bir durum yaratmaktadır. Yine de yaratılan bu durumun kolektif bir algı oluşturularak gerçekleştiğini düşünmek hatalı olacaktır. Vicdani reddin büyük bir sistem eleştirisi vermeden alınan bireysel karar olabileceği gibi; Nilgün Toker'in de ifade ettiği gibi bireyin vicdanı gereği otoriteye boyun eğmeme tavrı, otoritenin kontrol gücünün dışında kalan alanlar yaratması açısından da değerli olmaktadır.(3) Anti militarizmin, savaşmamanın birçok dilini geliştirmesi ile kimi pasifist mezheplerin üyelerinin, vicdani redleri için dini, politik nedenler ileri sürenlerin dışında da farklı birçok kimlik yerini almıştır.

Vicdani reddin ahlaki niteliğindeki direnç, bireysel, öznel yaklaşımların sonucu olarak karşımızda durmaktadır. Sistem, devlet örgütlenmesi, askeriye tüm bir inşa sürecinin sorgulanmasındaki ahlaki yaklaşım, politikleşmekten kendini ne kadar uzak tutabilecektir? Anti militarizm ve savaş karşıtlığının "vicdani red beyanları" ile de görünür olması kavramın yeniden kurulabileceğini ortaya koymaktadır. Toker, Türkiye'deki vicdani red eylemlerinin sivil itaatsizlik formunda sunulduğunu ifade ederek ahlaksal değil politik bir eylem olduğunu belirtmiştir. (4)

Vicdani red yaklaşımlarına politik olması ile ahlaksal olması arasındaki fark, anti militarizm üzerinden belirmektedir. Anti militarist duruşun getirdiği itaat, disiplin, iktidar, hiyerarşi gibi tüm tahakküm sisteminin reddi ve yerinden edilmesi, değiştirilmesi politik bir sorumluluğu getirmektedir. Salt ahlaksal niteliğine vurgu yapılan vicdani red de bireyin, özne olarak "ortak kabul ve iyiden" çıktığı kendi gerçekliğinin ve iyisinin sınırlarından sorumluluğu söz konusudur. Sivil itaatsizliğin salt politik alana ait olduğunu söylememeliyiz. Politik alanda yer alan anti militarist kimliklerin çoklu, katmanlı hali ve bunlar arasındaki mücadelenin de varlığı gözden kaçırılmamalıdır. Ahlaki sorumluluğun yalnız, öznel bireyler için tek bir tekillikten bahsedemeyeceğimize göre bireyleri tek bir evrensel ahlak çatısı altında da göremeyiz. Çünkü tek bir evrensel de yok.

Anti militarizm neyin eleÅŸtirisi?

Militarizm tekniğin egemen olduğu, aklın araçsallaştırıldığı, insanların tek biçimli bir aynılaştırmaya uğratıldığı dolayısıyla insanların eylemlerinin kendi yargılama/düşünme yetileriyle değil, bir düzen mantığının kural koruyuculuğuyla belirlendiği bir yaşam biçiminin düzenlenmesidir. Bu düzenleme şiddet, zor, baskı, manipülasyon ve tahakküm aracılığıyla gerçekleşmektedir.(5) Askeriye/ ordu eleştirisi yapmak her koşulda anti militarist bir eleştiri mi gerçekleştirmektir? Militarizmin görünen, görünmeyen; göze batan, içselleşmiş birçok boyutu ile sistemin işlerliği devam etmektedir. Hatta eşitsiz, hiyerarşik ilişkilerin kimi zaman üstünde yer almamızı sağlayan statü, değer, kıdem yadırganmamaktadır. Cinsiyetçi, ırkçı yaklaşımların "normal" olduğuna kanaat getirerek kurulan gündelik ilişkiler de sürüp gitmektedir. Tanıl Bora, askeriye/ordu eleştirisi terimini anti militarizmle canlı bir alışverişi bulunan, fakat mutlaka anti militarizme bağlanması da gerekmeyen, daha "serin" bir kavram olarak kullanmaktadır. Militarizmin birincil düzlemi, askeriyenin/ordunun emir-itaat, hiyerarşi-disiplin, rütbe ve ritüel nizamına dayalı şiddet yüklü bir "siyaset idare" yöntemidir. Askeriye/ordu eleştirisi, bu yöntemin ve onun yeniden ürettiği zihniyet kalıbının eleştirisidir. Eleştirinin bir başka düzlemi ise askeriyenin, erkekliğin inşasını gerçekleştiren bir kurum oluşuyla ilgilidir. Askerliğin dili, erkekliği yüceltir- kadınlığı kadınları horlamaktadır.(6) Bora'nın askeriye eleştirisini, anti militarizmin geniş perspektifinden değil de kısmi bir ordu eleştirisinin, anti militarizm kavramının içeriğinden belirgin farkı vardır. Anti militarizm, sadece ordu/askeriye sistematiğini değil; örgütlenme, direniş ya da temsil gibi pratiklerin bir kez daha gözden geçirilmesi gerekliliğine uyarıcılığı dikkati çekmektedir. Ertelenen, ikincil görülen, nesneleştirilen ya da kültleştirilen, mitleştirilen her türlü yaklaşım üzerinde arkeolojik çalışma yapar. Derinleştikçe ortaya çıkan gerçeklikle insanların, toplulukların ne kadar yüzleşebildiği önemli olmaktadır?

Vicdani red kavramı ile anti militarizmi yan yana getirdiğimiz düzlemle; anti militarizmle, ordu/askeriye eleştirisini yan yana getirdiğimiz düzlem, kimi noktalarda çakışabilmektedir. Bora'nın daha sonra ifade edeceği, piyasa dinamiğinin, özelleşmenin getireceği profesyonel özel orduların, ulusal ordulardan farkını görmenin anlamı ancak şu olabilecektir: Yıkılan militer tabunun yerine piyasa rasyonalitesinin bir alternatif tabu haline gelmesinde sakınmak gereklidir. İkisi birbirinin alternatifi değildir. Neo liberal çağın ordu mitolojisinin, militarizmi yeniden üretecek argümanları hali hazırda vardır. (7)

Vicdani reddin, ahlaki bir çerçevede sunduğu bireysel direniş alanına olumlu cevap veren devlet ya da hukuk sistemlerinin olması bize neyi gösterir? Vicdani red hakkının kabulü ve bireyin hayatında gerçekleşmesi ile son bulan bir savaşmama pratiği nasıl bir gerçeklik içinde yer almaktadır? Ulrich Bröckling, Almanya örneğinde, yasallaşan vicdani reddin, dönemin askeri yapılanma gereksinimleriyle gayet uyumlu olduğunun görüldüğünü belirtmektedir. Devletin artık bütün genç erkeklere asker olarak gereksinimi kalmadığını, ordunun dışındaki sivil hizmetleri karşılamaları alternatif olarak sunulmuştur. Temel bir hak olarak vicdani red, ordu içindeki çarklardaki kum olabilecek olanları uzak tutan bir filtreleme işlevi görmüştür.(8) Vicdani red hakkını tanıyan devletler, savaşmaya devam etmektedir. Devletin değişen ihtiyaçlarına göre şekillenen, orduların daha makul ve verimli olması amaçlanarak oluşturulmuş prensip kararlarından biri de vicdani red hakkının tanınması olabilir. Vicdani red, anti militarist bir yaklaşımla değerlendirilmeye alındığında orduların değişen yapısı, ekonomisi ve kendisini toplumsal yaşam içerisinde meşrulaştırma pratiklerinin tümünün reddi söz konusudur.

O ÅŸimdi asker ya sonra...

George L. Mosse kitabında Batı toplumlarında modern erkekliğin oluşumunu incelemiştir. İdeal erkekliğin, Batı toplumlarında imparatorluktan ulus devlete geçiş sürecinde ulusal yeniden doğumun simgesi ve aynı zamanda da modern devletin tanımının temel unsurlarından biri olduğu üzerinde önemle durmaktadır. (9)

Devlet oluşumu, insanları belli bir cemaatin mensupları olarak temsil eden bütünleştirici bir proje olduğu gibi, Foucault'nun da işaret ettiği gibi, insanları aynı ölçüde, gayet belirli ve özgül yollarla da bireyselleştirmektedir. Devlet cemaati içinde yurttaş, seçmen, vergi mükellefi, jüri üyesi, anne-baba, tüketici, ev sahibi-kısacası birey olarak kaydımız tutulmaktadır.(10)

Türkiye'de 1927'den beri bütün erkek yurttaşlar için zorunlu olan askerlik, bütünleştirici bir projenin parçası olarak işletilmektedir. Asker erkeğin özneliğinden birçok kimlik inşası oluşturulmaktadır. "Asker erkek", "asker yurttaş" gibi erkek kimliğini belirleyen temel pratikler sürekli yeniden üretilmektedir. Askerlik hizmeti aracılığıyla yaygınlaştırılan toplumsal cinsiyet normları, devlet katında makbul görülen erkekliğin olduğu kadar; olması gereken kadınlığın da sınırlarını belirler. Erkeklik kimliğinin inşasındaki sınırları belli, tartışılmaz normatif eğilim pratikte birçok geçersizlikle karşılaşmaktadır. Erkekliğin sosyalizasyonundaki etkinliği oldukça net olan kurumun askeriye olması, şiddetin kurumsal ve tekelleşmiş biçimini görünür kılmaktadır. Asker olmanın, "ölmeye hazır olma" ve "öldürme eğitimi" olduğundan uzaklaşan; "vatan borcu," "asker ocağında pişme," erkek olma gibi soyutlaşan kültürel beklentiler ileri sürülmektedir. Tüm bu soyutlama ve yanılsamayı, şiddet yüklü bir mekanizmanın toplumsal anlamdaki meşruluğunun karineleri olarak görebiliriz. İsrail üzerine çalışan bir feminist araştırmacının ifade ettiği gibi, "gerçek askerler, onların kendilerine özgü hayatları ve somut özellikleri, ancak meşruiyet sağlayan söylemlere yedirildiği ölçüde önemlidir."(11)

Normatif erkekliğin inşasındaki çatlaklar örneğin savaş sonrası erkeklik pratiklerinde- yaşam sevincini ortadan kaldıran, sakatlık, hesaplaşma, gerçeğe tanıklık gibi- görülebilmektedir. 1999 yılında Gazeteci Nadire Mater tarafından -daha sonra yayımı durdurulacak olan- Mehmed'in Kitabı adlı bir eser yayımladı. Kitapta, Güneydoğu'da 1990'larda askerlik yapmış, sıcak çatışmaya katılmış kırk iki gençle yapılan görüşmeler yer almaktadır. Bölgede savaşmış birçok gencin ortak derdi, gündelik hayatta şiddete başvurma eğiliminin artmış olması, içlerinde kabaran saldırganlığı bastırmakta çektikleri güçlük belirtilmiştir.

"Bazen kötü kötü rüyalar görüyorum. Bir gece karımın boğazını sıkmışım. Uyanıp kollarımı tutmuş... Hiç kimse yardımcı olmuyor kendimi yalnız hissediyorum."Askerlik sonrası bunalıma girmiş uçak kaçırmış genç İhsan Akyüz'ün (Trabzon'da cezaevinde yatmış) annesi "Güneydoğu'da ölen kurutuluyor diyor," "Şimdi âşık olamıyorum" ifadeleri; "Oranın ortamı her şeyi köreltiyor, hayatı köreltiyor. Önce sevgilim vardı. Artık sevgili istemiyorum. Yalnız kalmak, yalnız yaşamak istiyorum."(12)

Gerçek ve en zor savaşın insanın kendisiyle yaşadığı savaş olduğu yolundaki görüş, kitap boyunca pek çok kişi tarafından birçok kez tekrarlanmaktadır. Pek çokları için, kendileriyle verdikleriyle savaş, askerliklerini bitirip evlerine döndükten sonra da devam etmektedir.

Pınar Selek'in "Sürüne sürüne erkeklik" çalışmasında farklı yaş ve meslek grubundaki elli sekiz kişi ile gerçekleştirilen derinlemesine görüşmede "tekil bir ataerkillik durumunun olmadığını sürekli devinen siyasal süreçlerin ve iktidar ilişkilerinin yarattığı özgün toplumsal cinsiyet hiyerarşilerinin olduğuna yer vermektedir.(13) Erilliğin, homojen bir erkeklik üzerinden tartışılması, benzer şekilde normatif erkekliğin sınırlarının mutlaklığının kabulüdür. Oysa gerek içinde bulunulan siyasal süreçler, iktidar ilişkileri gerekse askerin kendisi ile verdiği mücadelenin sonucu katmanlı toplumsal cinsiyetle karşı karşıya olunduğunu göstermektedir.

Serpil Sancar'ında ifade ettiği gibi, eril şiddet, bunu uygulayan insanın cinsiyetinden çok davranışın kendisine gönderme yapmaktadır. Sonuçları itibariyle yarattığı iktidar ilişkilerinin dağıttığı statü, güç ve getiriler dikkati çekmektedir. Eril şiddetin statü, güç gibi getirilerinin erkekler arasında paylaşımını devlet, piyasa-aile gibi "erkek egemenliğini" düzenleyen kurumlar ile gerçekleştirmektedir. Erkek üstünlüğüne dayalı pratiklerin yarattığı getiriler-namus, bekâret, evlilik vs.- genel olarak erkekler ve kadınlar arasında hiyerarşik eşitsizlikleri yapılandırmaktadır. (14)

Modern devlet, şiddete başvurma tekelini elinde tutarak şiddetin araçlarına sahip olur ve bu araçlarla insanları denetlemektedir. Brökling, kadını dışarıda bırakan, şiddeti ve saldırganlığı içselleştiren bu erkekler birlikteliği sadece askerlik döneminde değil, askerlik öncesi ve sonrası da işler demektedir. Homojen "biz"in yaratılmasına yönelik bu süreci Foucault "büyük bir zindan", Weber "çelik gibi sert kabuk" olarak nitelemektedir.(15) "Biz" vurgusundaki şiddetin ve kadını diğer, ikincil kılan eril örgütlenmelerin yapısal nedenlerini hep söylemiş olduk. Elias Canetti Kitle ve İktidar adlı eserinde çok daha anlatısal bir şeye dikkati çekmektedir. Emir ve sızının ilişkisinden söz etmektedir. "Emir, emir alanı emrin içeriğine uygun olarak eylemde bulunmaya zorlar sızı da emre uyanın içinde kalır. Sızı saklıdır, orada olduğu sezilmez, varlığını yalnızca emre uyulmadan önce açığa çıkan belli belirsiz gönülsüzlükle açığa vurur."(16) Sızı, insanın tüm psikolojik yapısında, kendisini yeniden üretene kadar değişmeden kalmakta ancak emre uygun olarak değişmektedir. O zaman sızılardan sonsuza dek kurtulmak, emir almamaktır. Karşıtına dönüşmeden -emir de vermeden- kurtulmaktır. Şiddete, emre, güce dayalı eril değerlerin, kurumların, ilişkilerin eleştirisini ve dönüşümünü sağlamanın yolunu açmak gereklidir.

Kadınlar neden savaş istemiyor?

Erkek egemenliğinin eleştirisi, modern ulus devlet ve kendisini ilişkilendirdiği tüm toplumsal, politik kurum ve sosyalizasyonlar üzerinden ikinci kez düşünmemizi gerekli kılmaktadır. Zorunlu askerlik ve vatandaşlık ilişkisi, kadının konumundaki ikincilliğe dikkati çekmektedir. Sivil toplum, vatandaşlık, kamusal alan eril kavramlar olarak kadınların konumlarına, toplumsal rollerine zemin oluşturmaktadır. Zorunlu askerlik yalnızca "yurdun müdafaasına" yönelik bir uygulama değil, aynı zamanda erkeklerin ve kadınların devletle arasındaki vatandaşlık ilişkisini de belirleyen bir uygulamadır.

Ulus devlet formu kadını annelik rolünden bağımsız düşünemezken; militarizmin bu tanıma katkısı, kadınlara "oğullarını seve seve vatana feda edecek asker annesi" rolü biçmek şeklindedir. Yuval-Davis'in de belirttiği gibi kadınların milletlerin yalnızca biyolojik, kültürel, sembolik yeniden üretimindeki rollerine değil, vatandaşlık hakları ve yükümlülükleri yoluyla milletin sivil oluşumundaki konumlarına da eleştirel bir gözle bakılmalıdır.(17) Kültürel ve geleneksel olarak ordu milletinin anaları olarak kadınların biyolojik üreticiliğine yapılan vurgunun, kamusal alan, siyasi katılım gibi alanlardaki ikincilliği, görmezden gelinmesi, anti militarizmin geniş perspektifli direniş alanının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Militarizm, cinsiyetçilikle, ataerkilliğe, heteroseksizmle ve her türlü ayrımcılık biçimiyle milliyetçilikle iç içe geçmiş ilişkisi farklı hiyerarşi ve tahakküm sistemlerini yeniden üretmektedir. Geleneksel toplumsal cinsiyet algıları ile doğrudan ilişkili olan militarist algıların normalleşmiş ve kanıksanmış tüm değer ve normları, kadınlar üzerinden oluşturulmaktadır. Tüm bu "görünmez" inşanın açığa çıkartılması, ifşa edilmesi önem taşımaktadır. Aksi halde toplumsal cinsiyet, militarist algılar çok daha yerleşik ve güçlü bir hal alacaktır.

Afsaneh Najmabadi'nin belirttiği gibi "modern uluslar çoğunlukla aile metaforlarıyla tahayyül edilir. Ulusal cemaatin, bir erkek kardeşler birliği olarak inşa edilmesi, milliyetçilik ruhunun yaratılmasında erkek bağlarının merkeziliğine ve kadınların toplumsal sözleşmeden dışlanmasına işaret etmektedir."(18) L.Marshall'ında ifade ettiği gibi, ataerkil devrin başlangıcından beri kadınlar savaşın ganimetleri olarak düşünülmüştür, üstü örtük "ikincil zarar"-tecavüz- ifadesinin altında görünmezleştirilmişlerdir. Modern erkek egemen düzende kadınların vatandaşlığa "birey" olarak değil, kadın olarak dâhil edilmeleri vatandaşlığın eşit oluşturulmadığı gibi kadınların farklılıklarının da yok sayıldığı katmanlı bir eşitsizlik söz konusudur. Öyle ise, bu kadar yok sayılan, ikincil kılınan kadınların sistemin işlerliğine engel olmaları halinde işleyişin sekteye uğramaması için ne yapılmaktadır? Meltem Ahıska'nın ifadesiyle "milliyetçilik söylemi anneliğe yatırım yapar, 'milletin anaları' kutsal sayılır, baş tacı edilir.(19) Kutsallık, el değmemişlik, temizlik gibi metaforlarla "iffetli" kadın olmaları, erkeklerin/ulusun "namusunu kirletmemeleri" gerekliliği ileri sürülmektedir. Kadın bir yönüyle doğurduğu çocuk, beklediği eş üzerinden sistemi desteklemekle yükümlü kılınacaktır.

Cynthia Enloe'ya göre, "askeriye bu askerlerin annelerinin, en azından pasif işbirliğini sağlamalı ve kendi tarafına çekmelidir. Annelerin ve anneliğin militarizasyonu, ordunun, erkekleri devletin ordularına yazılmaya ikna etmeleri için önemlidir.(20) "Normatif kadınlık" koşullarını sağlamıyor, anne değillerse üstelik askerliğe eleştiri getiriyorlarsa "milletin anaları" olanların kutsallığı yeniden vurgulanacaktır. Örneğin, Bülent Ersoy hakkında "halkı askerlikten soğuttuğu" gerekçesiyle açılan davanın temyizinde savcının itiraz gerekçesinde biyolojik cinsiyet, toplumsal cinsiyet ve askerlik ilişkisi ortaya çıkmaktadır. Gazetenin son derece çarpıcı haber başlığı "Rahmin kadar konuş"tur. Ersoy'un çocuk doğurma yeteneğinin olmaması, biyolojik anne olamayacağı ve tam da Aydınlanma düşüncesi ürünü olan beden-ruh bütünlüğüne atfen bedenin ruhun doğrudan yansıması olduğu fikrini anımsatmaktadır. Öyle ise rahmin yok iyi niyetin de yoktur! (21)

Modern toplumsal düzenin eril yapısı içinde, anti militarist bakış açısının dünyaya ilişkin sahip olduğu değer, farkındalık ve bilinç nasıl işlemektedir? Anti militarizmin gerek mücadele araçları gerekse politik ve ahlaksal sorumluluğu homojen bir tanıma izin vermemektedir.

Hâkim olan cinsiyetlendirilmiş, homofobik ve askerileştirilmiş vatandaşlık kurgusunda kadının itaatkârlığını, fedakârlığını, kutsallığını, iffetliliğini tanımlarken işaret edilen en büyük kültürel gerçeklik kadının politik etkinliğinin kontrollü olmasıdır. Selek'in de ifade ettiği gibi savaş kararlarından kadınların özneliği diye bir şey yok iken; barış imkânlarında öne çıkarlar ve savaşın "kurbanları" olarak anılırlar. Savaşın toplumsal etkisinin yaralarını saran ve teselli veren olarak rol alırlar. Oysa kadının barıştan yana olma talebi neden şöyle değerlendirilmez, kadınlar barış sürecine katılımı, onların "sevecen ve pasif yapılarının doğal bir sonucu değil", politik bir seçimdir.(22) Kadınların duyarlılıklarının, düalizmin emrine verilen algılamada "duygusal" kadınlık hallerine dayandırılması ile rasyonel dünyanın aklı temsil eden erillik, "duyarsızlığın politikleştirilmesi" sürecinde aktif olarak rol almaktadır. Kadınların korkan, savunmaya muhtaç acziyetinin kendiliğinden barışı isteyeceğine getirilen kanaat, yukarıda bahsettiğim gibi "duyarsızlığın politikleştiği" algının getirisidir.

Zeynep Direk, savaşın nasıl bir duygu olduğunun feministler tarafından ele alınmadığını belirtmektedir. "Vatan aşkının" eril kurumsal mekanizmalar ya da sosyalizasyonların içindeki motivasyona dair bir tartışma yürütmektedir. "Savaşan bir ordu, anneden, sevgiliden, kadınlardan yalıtılmış erkeklerin arzularının yüceltilerek vatan aşkına dönüştürülmesiyle bütünlüğünü korur. Karşı cinse duyulan aşkın gerçekliği yadsınmış arzu, homoerotik bir yoğunluk kazanarak aynı ideal nesneye yöneltilmiştir. Bu bir nesne değildir aslında bizim olması gereken ya da olan dişil yerdir. Onunla birleşmek onu kanla sulamaktır. Bu ideal dişinin karşısında kandan ve etten çocukların ve kadınların hükmü yoktur, asker veya sivil ayrımı gözetilmez artık. Tekil bir erkek yoktur, savaş bütün erkeklerin arzusunu kutsal bir toprağın esiri ederek onları aynılaştırır."(23) Esaretliği kadından erkeğe taşıyan Direk, arzunun heteroseksüel idealinin, savaş halinde homo erotizmle dönüşümünü ve o esnada kendinden başlayarak kadın, çocuk, sivil gibi tüm özneliğin, öznelerin yitimi ile normatif tanımlamaları da yerinden etmektedir.

Militarist kurumlar, devlet, erkeklik standartının inşacıları olarak kadınları tanımlamaktadır. Aynı zamanda erkeklik motivasyonlarının hepsini dişil alanlarla, cinsiyetçi söylemlerle bezemektedir. Savaş teknolojisinin geliştiği, profesyonel ordulara geçildiği bu çağda, savaş hizmetinden kaçınmanın tek başına anti militarist bir duruş oluşturmayacağı da gerçektir.(24) 1990'ların başından beri kadınlar vicdani red hareketinin içinde son derece aktifler ancak askerliğin erkeklere zorunlu olmasından dolayı yakın zamana kadar vicdani red ancak erkeklerin alabileceği bir tavır olarak algılanıyordu. Kadınlar ancak onların "destekçileri" olabiliyorlardı. 2004'den itibaren anti militarist kadınlar "vicdani red" tanımı genişleterek kendilerini "redci" ilan etmektedirler.(25)

Militarizm, ordu/askeriye eleştirisinin Türkiye için kapsamlı sorgulamasının ilk işaretlerinin 1990'lı yılların olması, farklı siyasal dinamiklerle ilişkilenen bir süreci de dikkate almamızı gerekli kılmaktadır. Altınay'a göre, 1984 başlayan ve 1990'ların başında şiddetlenen iç savaş deneyimi- Kürt sorunu üzerinden- zorunlu askerliğin dolaylı olarak sorgulanmasına ve asker kaçaklarının artmasına neden olmuştur. Daha sonra Vedat Zencir ve Tayfun Gönül isimli iki gencin 1990 yılında Sokak dergisi ve Güneş gazetesinde yer alan açıklamaları ile birlikte Türkiye "vicdani red" kavramı ile tanışmıştır. Vicdani red merkezli örgütlenmeler (İzmir Savaş Karşıtları Derneği) ardından siyasi faaliyet, askeri ceza evinde hapis yatan vicdani retçiler için yürütülen kampanyalar etkili olmuştur. Kronolojik anlamda da önceliği alan politik bir çıkış var ki; 1980'lerin ortasından itibaren Türkiye siyasetine yeni açılımlar getiren ve kadınlardan beklenen "er-karı" ve "kutsal anne" konumlarının sorgulanması yolunda etkin adımlar atan feminist hareketten söz etmek mümkündür. Bu üç siyasal dinamiğin bir araya gelmesi ile 2000'li yıllarda erkek vicdani retçilerin sayısının arttığını ve kadın vicdani retçilerin ortaya çıktığını görülmektedir.(26)

Kadın vicdani redci Ferda Ülker; "görece olarak ordu ile ilişkilerinin olmaması, kadınların ordudan muaf oldukları, vicdani reddin kadınların da meselesi olmadığı sonucunu doğurmamalı... Ordu beni potansiyel olarak gereksindiği askerlerin annesi, eşi savaşların cephe gerisi gücü, hemşiresi, fahişesi, mermisinin taşıyıcısı olarak konumlandırmış durumda... Benimle ilgili bunca tasarımı olan bir kurumun karşısında vicdani reddi yalnızca 'askere gitmemek, eline silah almamak' şeklinde düşünmeye çalıştığım her defasında kendimi, 'bu işte bir eksiklik var' duygusunda buldum." (27)

Kadınlar vicdani red ederek, zorunlu askerliğin fiili bir parçası olmamakla birlikte militarist yapılanmanın, cinsiyetçiliğinin, ayrımcılığının tüm yönlerine muhatap olmaktadır. Kadın vicdani reddi, anti militarizm mücadelesi ile birlikte anlaşılmalıdır. Kadın vicdani reddin "militarizme ve onun bütün yüzlerine karşı duruş" olarak anlaşılması gerektiği, militarist yapılanmada kadınların fail veya mağdur, özne veya nesne olarak çok çeşitli roller oynadıkları ve vicdani reddin bu rollerin hepsinin reddi anlamına geldiği ve anti militarizmin her türlü militarizm ve şiddetin karşısında durmak olduğu bilinmelidir.(28) Kadın vicdani red, militarizmin görünür, görünmez tüm yönlerini ortaya koymakla militarizmin kurgusundaki tüm alanları sorunsallaştırabilmiştir. Sorunsal olarak belirlenen alanların -sosyal, kültürel, siyasal- militarist eğilim ve yaklaşımlardan nasıl arındırılacağı başka bir sorunsal olarak da gerçekliğini korumaktadır.

Vicdani redci kadınlar: " Komşu kızları zapteylenmiyor"

Enloe, bir barış hareketinde etkin olan kadınların, militarizmi sorunsal olarak kendi gündemine almayan kadınları, militarize erkeklik standartlarını destekleyen kadınları ciddiye almadıklarında asıl sorunu gözden kaçırdıklarını ifade etmektedir. Barış mücadelesinde toplumlarımızda ve toplumsal hareketlerimizde demokrasiyi geliştirmeye kadınlar olarak ne kadar adanmış olursak olalım; bu gerçeklikten uzak, dar ve erilleştirilmiş siyaset tanımını benimsersek, kadınları dışarıda bırakan ve marjinalize eden bir şekilde hareket etmiş ve demokrasinin önüne engel koyulmuş olacaktır.(29) Kadınlar gerek kendi örgütlenmeleri içerisinde gerekse zorunlu askerliğe erkeklerle birlikte hayır diyen barışçı, anti militarist örgütlenmelerde tüm ayrıcalıklı, eşitsiz prensip ve davranışlardan uzak olmalılardır. Anti militarist tavrın, cinsiyetçiliğin anlamı ve içeriğini sorgulamada karşı politik bir direnme alanı yaratırken, militarizmi tersten üretebilecek koşulların önüne geçilmelidir.

Joan Scott'a göre toplumların, toplumsal cinsiyeti temsil etme biçimleri, toplumsal ilişkilerin kurallarını ortaya koyabilmek ya da deneyimin anlamını inşa edebilmek için toplumsal cinsiyeti kullanış biçimleridir. Anlam yoksa deneyim yoktur, anlamlandırma süreçleri yoksa anlam da yoktur.(30) Toplumsal cinsiyetin kullanılış biçimlerini anlamlandırmak, deneyimlemek militarizmin gizli, açık tüm ilişkilenme biçimlerini ortaya çıkartacaktır. Sabit bir toplumsal cinsiyet eşitsizliği üzerinden değil, devletin, sistemin ihtiyaçlarına göre değişen toplumsal cinsiyet eşitsizliği çeşitlemelerini görebilmek önem taşımaktadır.

Militurizm festivallerini hem Türkiye'deki hem de dünyadaki anti militarist eylemlerden ayıran önemli bir özellik, kadınlı erkekli karışık bir grup tarafından militarizm, cinsiyetçilik, karşı cinsiyetçilik arasından kurulan bağlantılara yapılan vurgudur. Her festivalin ortak broşüründe "red kavramı ile arasında bir ilişki olmadığı düşünülen ve ordu tarafından zaten istenmeyen kadın, eşcinsel, sakat, hasta ya da "askerliği bittiği" için terhis olmuş birey arasındaki ilişki vurgulanmak istenmektedir." (31)

Vicdani reddi erkekliğe ayrıcalık veren biçiminden ayrılması gerekliliğine yönelik girişim önem taşımaktadır. Scott, Carol Gilligan'a kadınlar ile erkekleri evrensel, kendini yeniden üreten ve her zaman aynı şekilde sabitlenmiş ikili bir karşıtlık olarak tanımlamasının ne kadar tarih dışı olduğunu belirterek eleştiri getirmektedir.(32) Zorunlu askerlik hizmetinin meşrulaştırılmasının kökeninde yatan kaynak olan militarizm, erkekliğe ayrıcalık tanıyor ve toplumun patriyarkal düzenini sosyal, ekonomik yaşamda sürdürmektedir. Bu yüzden vicdani ret hareketindeki aktivistlerin erkekliğe ayrıcalık tanımaları, patriyarkayı normalleştirmeyi mümkün kılan militarizmin kültürel dayanaklarını meydan okumak yerine pekiştirme riski ile karşı karşıya kalmalarına neden olacaktır. (33)

Enloe, red hareketi (ve genel olarak şiddetten arınmış hareket için) şiddetin bütün biçimlerini (doğrudan fiziksel şiddeti yapısal şiddet ve kültürel şiddet ) hedef alan şiddetten arınmış eylemler geliştirmenin önemi üzerinde durmaktadır. Aksi halde "militarizasyonu geriletmeye yönelik biteviye başarısız bir kampanya"ya kalkışmaya mahkûm olunacaktır. (34)

Kadın vicdani redcilerden İnci Ağlagül "Şu ana değin çoğunlukla çeşitli karma gruplarla çalışan bir anti militarist kadın olarak görüyorum ki; anti militarist gruplarda dâhil muhalif kesimin hemen hepsinde, kiminde bilinçli bir politika şeklinde kimindiyse farkındalığı ve üzerine düşünüp tartışmayı az becermiş olmaktan dolayı bir cinsiyetçilik var."(35) İfadesi ile benzer bir beyanı Alman bir anti militarist Uli Wohland, 1989'da şöyle yazmıştır:

"Barış çalışmaları ve anti militarist çalışma, inisiyatifler ve direniş eylemleri esaslı olarak elden geçirilmedikçe, hepimiz erkekliğin şovenist ve savaşçıl manisini desteklemekten kurtulamıyoruz." (36)

Cinsel kimlik meseleleri red hareketi içinde bir sorun oluşturabiliyor. Çoğu ülkedeki red hareketleri ağırlıkla erkeklerden oluşuyor. İsrail'de dahi zorunlu askerliğe kadınların da dâhil olduğu ülkede İsrailli Shministim Hareketi'nin bir üyesi olan Shani Werner sorunu şu şekilde ifade etmektedir:

"O kadar karşı çıktığımız 'askerin cepheden dönüşünü bekleyen ve üniformasını ütüleyen "iyi kadın" imajını değiştirmedik. Aynasını yarattık cezaevinden hızla salıverileceğini umduğu erkek redçiyi bekleyen ve bu arada askeri cezaevinin karşısındaki -ve sıklıkla gösteri yaptığımız-tepeden ona destek sloganları atan kadın."(37)

Stuart Hall'ün de belirttiği gibi kimliğin toplumsal olarak algılanma biçiminde eril ve dişil tanımlamanın, kodlamanın çok hâkim olması ile en demokratik, özgürlükçü olması gereken toplulukla dahi cinsiyet merkezli kodlamalarla karşılaşılabilmektedir. Ancak yine Hall'ün belirttiği kimliğin sahibi ile kimliğin kavramsal olarak tanımlanma biçimi arasındaki mesafeye çektiği dikkat önemlidir. Tarihte özne, sürekli olduğu müddetçe kimlik de durağan olmayacaktır.(38) Sahiplendiğimiz kimliğin anti militarist, cinsiyetçi olmayan her türlü ayrımcılığa karşı duran kavramsal açılımı, örgütlenmede ya da pratiğinde tersi zaaflar barındırıyorsa her defasında yeniden yüzleşilen, onarılan bir sürecin işlemesi gerekmektedir. Kavramların sınırlarının tanıdığı güvence ile barış ya da kadın mücadelesi verilemeyecektir.

Özgürlük yolculuğunda yanımıza ne almalı?

Militarizmde içkin olan kadına yönelik ayrımcılığa son vermek ve dünyayı şiddetten arındırmak, gerek kadın hareketi gerekse barış mücadelesi için birbirine bağlı hedeflerdir. Kadınlar kendi özgürlüklerini barışçıl bir toplum mücadelesi vererek gerçekleştireceklerdir. Patriyarkanın, militarizm ile toplumsal cinsiyet arasındaki güçlü ilişkisi, kadınların maruz kaldığı eşitsiz, baskıcı kurumsal şekillerin tanımlamalarına da olanak sağlamaktadır. (39)

Kadın mücadelesi, patriyarka, sosyal iktidar yapısı ve kurumsallaşmış ayrımcılık ile kadına karşı şiddeti haklı gösteren ideoloji ile mücadelesi militarizme, savaş ideolojine karşı verilen mücadeleden ne kadar farklı olabilecektir. Askeriyenin ast üst ilişkisindeki tartışılmaz emir ve tahakküm sistemi hiyerarşik yapıda birilerine alttaki konumunu gösterecektir. Patriyarkal sistemde ise altta olan kadınlardır.

Makro iktidarın, mikro alanlardaki erkek tahakküm biçimlerinden beslenmesi, militarizmin, milliyetçiliğin toplumsal cinsiyet kimliklerine dayanması, cinsiyetçi söylem ve değerlerinin yeniden üretildiğini göstermektedir. (40)

Militarizmi ve tüm yansımalarını hiyerarşisinden, cinsiyetçiliğine; erkek egemenliğinden, otoritesine kadar sorgulanması gerekliliği kadın örgütleri kadar barış aktivistleri için de geçerlidir. Ağlagül, tespitlerin ve ulaşılan değerlerin paylaşımının olabildiğince çeşitlendirilerek arttırılması, hem anti militarizm hem muhalif gruplar, hem de kadın hareketi açısından çok faydalı olabileceğini, iyi tartışılıp değerlendirilerek programlanırsa, tüm grupsal çalışmalara da ivme kazandırmasının mümkün olacağını belirtmektedir. (41)

Ordunun siyasal ve toplumsal hayatta etkin rol almasının, sorunların çözümünde şiddet kullanımının meşru görülmesini sağladığı gibi, hiyerarşinin yüceltilmesi ile erkekliğin şiddet kullanımı, kadınlar üzerinden gerçekleşmektedir. Kadınlar militarist jargonda korunan, kullanılan, arzu edilen çağrışımlarla tanımlanmıştır.

Cesaret ve tahrik hem cinsellikte hem de militarist jargonda sık kullanılan iki kavramdır. Cesaret, her iki anlamda hem askerlikte hem de erkeklikte sahip olunması gereken bir meziyet olarak kurulur. Küçük yaştan itibaren erkekler hem cinsellikte hem de askerlikte cesur olmaya, saldırmaya ele geçirmeye teşvik edilir. Cesur ve güçlü olan tahrik olur; elinde olmadan arzu yaratmak, işgale, tahribe yöneltme yani cinsel ya da askeri bir saldırı için gerekçe oluşturacak tahrik, adeta tüm kadınların sorumluluğundadır. Taciz ise, hem militarist hem de cinsiyetçi anlamda kullanılan bu kavram askeri anlamda her zaman bir düşmanlık belirtisidir. -taciz ateşi, taciz uçuşları- Günlük hayatta kadınlara yönelik tacizin anlamı sorgulanırken, kadınların günlük yaşamda kontrol altında tutulması gereken, kadın nefretini büyütüp büyütmediği üzerine düşünülmelidir. (42)

Selek, "klasik kadınlığın kurban psikolojisinden kurutulamadığımız için, mağduriyet üzerinden politika yapmayı aşamıyoruz. Mağduriyetin vurgulanması, mağdurlarla dayanışmada ısrarlı olunması çok değerlidir. Ama feminizmin savaş karşıtı duruşu sadece bununla sınırlı değildir."(43) Kadın vicdani redci Ayşe Girgin'in reddinde ifade ettiği gibi "militarizmi bütün yüzleri ile reddetmek" militarizmin ordu/ askeriye makro sistemi ile olmasa da militarizmin çok katmanlı birçok mikro iktidarına maruz kalan kadınların karşı duruşları birçok alanda oluşturulmalıdır.

Annelik üzerinden kadınların barıştan çıkarlarını haklı göstermek, kadınlar arasındaki kültürel, sınıfsal, etnik farklılıklara yanıt verememektir. Bir başka boyutu ile askeri ideolojinin anneliği sebatkâr, cefakâr, itaatkâr gördüğü mevcut rolleri ve sosyal ilişkileri güçlendirebilecektir.(44)

Kadın vicdani redcilerin militarizmin tüm yönlerine yönelik redlerinde, kadın mücadelesinin örgütlenme biçimi, dilinin üzerinde yeniden düşünmeyi getireceği gibi, vicdani red hareketi içerisindeki cinsiyetçiliğin görünmezliğini su yüzüne çıkartan tartışmalar vermek önemlidir. Selek'in ifade ettiği gibi, "yürüyüşlerde sıralı ve disiplinli yürüyüşümüz, sloganlarımız, flamalarımız tek tip kıyafetlerimiz ve genel söylemlerimiz üzerine tartışmalıyız."(45)

Tükiye'de Vicdani red hareketinin kısa sayılamayacak mücadele tarihine karşın mücadelenin kitlesel bir nitelik kazanmaması, öte yandan vicdani retçilerin ve anti militaristlerin özellikle örgütlenme ve normatif görev ve sorumluluklara karşı mesafeli duruşlarının yanı sıra politik perspektif ve ortak tarih konusundaki ilgisizlikleri gibi öznel nedenler, mücadelenin kitselleşmesini güçleştirmektedir.(46) Kadın vicdani redci Ferda Ülker'e erkek vicdani redcilerle diyalogları sorulduğunda;

"Kadınlar ve erkekler olarak bakmanın tersinden de olsa bizi cinsiyetçilik noktasına götüreceği gibi bir kaygı taşıyorum. Ama bu kaygıyı geri planda tutarak... Geçmişten bu yana kadın ve vicdani red konusunda sadece kadın redçiler düşünüp tartışmadı Ama farklı yaklaşımları olanlar da vardır şüphesiz. Zaman zaman e-posta grubu üzerinden tartışmaya çalıştığımız ama devamını getiremediğimiz tartışmalar oluyor. Belki yazışmalara devam edebilsek ve yüz yüze tartışmanın zeminlerini yaratsak daha geniş ve gerçek bilgilere ulaşabiliriz." (47)

Vicdani red hareketinin kitleselleşme gibi bir amacının olup olmadığı burada sorulması gereklidir; ya da vicdani redcilerin kitleselleşme gibi bir "ortak amaç"ları söz konusu mudur? Ferda Ülker'in iletişime geçmediği redçiler adına konuşmaktan imtina etmesi dahi bu sorulara tam olarak yanıt verilemeyeceğini göstermektedir.

Taha Parla'nın "vicdani redçiler, (gençler, yetişkinler, kadınlar) marjinalize ve kriminalize ve patolojize edilen bir azınlık değil, şiddet yanlılarını azınlığına düşüren bir çoğunluk olmalıdır."(48) İfadesindeki hızlı bir sosyal farklılaşmanın mümkünlüğünden bahsetmek ne derece gerçekçidir? Perihan Mağden'in "Vicdani red bir insan hakkıdır!" yazısında ifade ettiği gibi;

"Ben diyorum ki, hayır kardeşim Her Türk Asker doğmaz! Her Türk asker doğmak, askerlik yapmak, asker ölmek, askerde ölebilmek mecburiyetinde değildir. Nasıl her Türk nükleer fizikçi, baraj mühendisi, balet, narenciye üreticisi, son ütücü olarak doğmuyorsa, doğmayacaksa, doğmaması tercih nedeni ise her Türk asker de doğamaz. Doğmayacaktır. Doğmaması gerekir." (49)

Anti militarist mücadelenin bireysel haklar çehresine yapılan vurgu ile mi tanımlanmalıdır? Kanımca vicdani red birçok yorumda ahlaki mi politik mi sorumluluk taşıdığına yönelik tartışmaların ekseninde irdelenmektedir. Ahlaki olanın apolitik ve felsefi gerekçelerine yapılan öznel yorumlamalar ile vicdani reddin politik sorumluluğun biçimlendirdiği sivil itaatsizliğe evrilen, sistemi dönüştürmeye, değiştirmeye yönelik politik edim ve eylemlilik tanımını, özelde kadın vicdani redciler üzerinden bir kez daha düşünmeliyiz.

Immanuel Wallerstein, ahlaki ve politik öncelik olarak kutuplaşmaya son verilmesi gerekliliğinden bahsetmektedir. Tikel ve evrensellik arasındaki karşıtlıktan değil; ilişkisellikten çıkan farklılıklara dikkati çekmektedir. (50) Wallerstein, yaşam öykülerinin karmaşıklığı, her bireyin geçmiş ve bugünle ilişkisi ya da özdeşliği değişmez değildir derken çeşitli zamansallıklardan, çeşitli evrenselciliklerden ve tikelciliklerden söz etmektedir. Son olarak tüm bu değerlendirmeler ışığında kadınları vicdani red kavramının içine sığmaya çalışanlar olarak değil; Justin Podur'un da ifade ettiği gibi bireylerin tarihlerine ve zengin çeşitliliğine yeni bir gözle bakmayı amaçlamayan çok daha farklı tartışmaların verilebileceği dolayısı ile farklı olasılıkların mümkün olduğunu bilmek önem taşımaktadır. (51)

DÄ°PNOTLAR

1 Esra Gedik, "Türkiye'de militarizmin üç kadın(lık) hali," Birikim, S. 240, s. 65.
2 Andreas Speck, "Dünyada çağdaş red ve red hareketlerinin ana hatları: Savaş karşıtı uluslar arası hareket içinde red," Birikim, S. 207, ss. 42-55.
3 Nilgün Toker, "Anti militarizm sorumluluktur," Birikim, S. 207, s. 30.
4 Nilgün Toker, "Vicdani red, sivil itaatsizlik ve anti militarizm," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 79.
5 Nilgün Toker, "Anti militarizm sorumluluktur," Birikim, S. 207, s 29.
6 Tanıl Bora, "Anti militarizm, ordu/askeriye eleştirisi ve orduların demokratik gözetimi," Birikim, S. 207, s. 23
7 Bora, a.g.e., s. 24.
8 Ulrich Bröckling, (2008) "Çarklardaki kum? 21.Yüzyılın başında vicdani red," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 74.
9 George L. Mosse, The Image of Man: The Creation of Modern Masculinity, 1998; akt., Nurseli Yeşim Sümbüloğlu, "Normatif erkekliğin kurucusu olarak askerlik," Birikim, S. 240, s. 60.
10 Corrigon P.R.D. ve D. Sayer (1985) The Great Arch: English State Formation as Cultural Revolution. Oxford, New York: Basil Blackwell. s. 4-5; akt., Ayşe Gül Altınay, "Mehmedler, askerlik ve savaş," Birikim, S. 127, s. 97.
11 Kathy E. Ferguson (1995) Kibutz Journal:Reflection on Gender, Race and Militarism in Israel.Pasadena, California:Trilogy Boks; akt. Ayşe Gül Altınay, "Mehmedler, askerlik ve savaş," Birikim, S. 127, s. 90.
12 Ayşe Gül Altınay , "Mehmedler, askerlik ve savaş," Birikim, S. 127, s. 92.
13 Nurseli Yeşim Sümbüloğlu, "Normatif erkekliğin kurucusu olarak askerlik," Birikim, S. 240, s. 59.
14 Serpil Sancar, (2008) "Vicdani red ve eril şiddet," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 137.
15 Ümit Kardaş, "Modern devlet, ordu ve vicdani red itirazı," Birikim, S. 207, s. 36.
16 Melek Göregenli, "Sızı'dan sonsuza kadar kurtulmak," Birikim, S. 207, s. 35.
17 Nurseli Yeşim Sümbüloğlu, "Normatif erkekliğin kurucusu olarak askerlik," Birikim, S. 240, s. 66.
18 Esra Gedik ,"Kadınlık ve Vicdani Red Üzerine," Amargi, S.2, Güz 2006, s. 38.
19 Ayşe Gül Altınay (2008) "Künye bellemeyen Kezbanlar: Kadın redçiler neyi reddediyorlar?, " haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 118.
20 Esra Gedik, "Türkiye'de militarizmin üç kadın(lık) hali," Birikim, S. 240, s. 68.
21 Nurseli Yeşim Sümbüloğlu, "Normatif erkekliğin kurucusu olarak askerlik," Birikim, S. 240, s. 61. 7 Şubat 2009, "Rahmin kadar konuş" Taraf Gazetesi
22 Pınar selek "Barış için feminizme ihtiyaç var" savaş karşıtları.org Akt.Esra Gedik, "Türkiye'de militarizmin üç kadın(lık) hali," Birikim, S. 240, s. 66.
23 Zeynep Direk, "İmkânsızdan da imkânsız," Amargi, S.2, Güz 2006, s. 24.
24 Ümit Kardaş, "Modern devlet, ordu ve vicdani red itirazı," Birikim, S. 207, s. 41.
25 Ayşe Gül Altınay, "Militarizm'den Milligösteri'ye Türkiye'de anti-militarizmin yeni yüzleri,"Birikim, S. 207, s. 59.
26 Altınay (2008) "Künye bellemeyen Kezbanlar: Kadın redçiler neyi reddediyorlar?, " haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s.125.
27Altınay, a.g.e., s. 126.
28 Altınay, a.g.e., s. 130
29 Cynthia Enloe (2008) "Kadınlar askeri vicdani reddin neresinde? Bazı feminist ipuçları," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 110 (Okinawa'da otonom kadın barış hareketi, 1980'lerdeki Greenham Commomns Women's Peace Camp; eş zamanlı olarak New York eyaletinde düzenlenen Women's Seneca Peace Camp; 1990'larda Belgrad, Kudüs, Hayfa, Tokyo, Londra'daki Women In Black (Siyahlı Kadınlar gibi)
30 Joan W. Scott, (2007) Toplumsal Cinsiyet: Faydalı Bir Tarihsel Analiz Kategorisi, İstanbul: Agora Kitaplığı, s. 27.
31 Ayşe Gül Altınay, "Militarizm'den Milligösteri'ye Türkiye'de anti-militarizmin yeni yüzleri,"Birikim, S. 207, s. 58.
32 Joan W. Scott (2007), Toplumsal Cinsiyet: Faydalı Bir Tarihsel Analiz Kategorisi, İstanbul: Agora Kitaplığı, s. 33.
33 Cynthia Enloe, "Kadınlar askeri vicdani reddin neresinde? Bazı feminist ipuçları," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 111.
34 Andreas Speck, "Dünyada çağdaş red ve red hareketlerinin ana hatları: Savaş karşıtı uluslar arası hareket içinde red," Birikim, S. 207, s. 53.
35 İnci Ağlagül, "İktidar kardeşliği: Militarizm ve cinsiyetçilik," Amargi, S.2, Güz 2006, s. 35
36 Andreas Speck, "Dünyada çağdaş red ve red hareketlerinin ana hatları: Savaş karşıtı uluslar arası hareket içinde red," Birikim, S. 207, s. 52.
37 Speck, a.g.m., s. 53.
38 Bkz. Stuart Hall (1998) "Yerel ve Küresel: Küreselleşme ve Etniklik," Kültür, Küreselleşme ve Dünya Sistemi, Antony D.King (der.) ss. 39-61 ve "Eski ve Yeni Kimlikler, Eski ve Yeni Etnikler" ss. 63-96.
39 Colleen Burke, "Niçin toplumsal cinsiyet perspektifli bir analize ihtiyacımız var?" Amargi, S. 2, Güz 2006, ss. 44-46.
40 Pınar Selek, "Feminizme ve anti militarizme ihtiyacımız var," Amargi, S.2, Güz 2006, s. 27.
4 İnci Ağlagül, "İktidar kardeşliği: Militarizm ve cinsiyetçilik," Amargi, S.2, Güz 2006, s. 35.
42 Dilşa Deniz,, "Penis ideolojisi: Militarizm," Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 58- 59.
43 Pınar Selek, "Feminizme ve anti militarizme ihtiyacımız var," Amargi, S.2, Güz 2006, s. 29.
44 Colleen Burke, "Niçin toplumsal cinsiyet perspektifli bir analize ihtiyacımız var?" Amargi, S. 2, Güz 2006, s. 45.
45 Pınar Selek, "Feminizme ve anti militarizme ihtiyacımız var," Amargi, S.2, Güz 2006, s. 29.
46 Coşkun Üsterci, Uğur Yorulmaz, "Türkiye'de vicdani red," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 231.
47 Nilgün Yurdalan, " Söyleşi: Ferda Ülker, 'Evet askerlik yapmıyoruz, ama vicdani redciyiz, '" Amargi, S.2, Güz 2006, s. 37.
48 Taha Parla, "Vicdani reddin felsefi gerekçeleri," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, s. 96.
49 Perihan Mağden, "Vicdani red bir insan hakkıdır!" Yeni Aktüel, Aralık 2005; akt. Ayşe Gül Altınay, "Militarizm'den Milligösteri'ye Türkiye'de anti-militarizmin yeni yüzleri,"Birikim, S. 207, s. 59.

KAYNAKÇA

Albert, Michael, Justin Podur (2005-2006), "Kültürü Devrimcileştirmek," Boğaziçi Üniversitesi Çeviri Kulübü-Bülten 4, ss. 111- 142.
Altınay, Ayşe Gül, "Mehmedler, askerlik ve savaş," Birikim, S.127, ss. 89-100.
______________, "Militarizm'den Milligösteri'ye Türkiye'de anti-militarizmin yeni yüzleri," Birikim, S. 207, ss. 56-61.
______________, (2008) "Künye bellemeyen Kezbanlar: Kadın redçiler neyi reddediyorlar?" haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss.113-134.
Ağlagül, İnci, "İktidar kardeşliği: Militarizm ve cinsiyetçilik," Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 34-35.
Biricik, Alp, (2008) "Çürük raporu ve Türkiye'de hegemonik erkekliğin yeniden inşası, " haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss.143-149.
Bora, Tanıl, "Anti militarizm, ordu/askeriye eleştirisi ve orduların demokratik gözetimi," Birikim, S. 207, ss. 22-26.
Bröckling, Ulrich, (2008) "Çarklardaki kum? 21.Yüzyılın başında vicdani red," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 69-78.
Burke, Colleen, "Niçin toplumsal cinsiyet perspektifli bir analize ihtiyacımız var?" Amargi, S. 2, Güz 2006, ss. 44-46.
Deniz, Dilşa, "Penis ideolojisi: Militarizm," Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 58- 59.
Direk, Zeynep, "İmkânsızdan da imkânsız," Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 23-24.
Enloe, Cynthia, (2008) "Kadınlar askeri vicdani reddin neresinde? Bazı feminist ipuçları," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 103-112.
Gedik, Esra, "Türkiye'de militarizmin üç kadın(lık) hali," Birikim, S. 240, ss. 64-72.
__________,"Kadınlık ve Vicdani Red Üzerine," Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 38-41.
Göregenli, Melek, "Sızı'dan sonsuza kadar kurtulmak," Birikim, S. 207, ss. 32-35.
Hall, Stuart (1998), "Yerel ve Küresel: Küreselleşme ve Etniklik," Kültür, Küreselleşme ve Dünya Sistemi, Antony D.King (der.) Ankara: Bilim Sanat Yayınları, ss. 39-61.
Hall, Stuart (1998) "Eski ve Yeni Kimlikler, Eski ve Yeni Etnikler," Kültür, Küreselleşme ve Dünya Sistemi, Antony D.King (der.) Ankara: Bilim Sanat Yayınları, ss. 63-96.
Kardaş, Ümit, "Modern devlet, ordu ve vicdani red itirazı," Birikim, S. 207, ss. 36-41.
Parla, Taha "Vicdani reddin felsefi gerekçeleri," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 95-100.
Scott Joan W.( 2007) Toplumsal Cinsiyet: Faydalı Bir Tarihsel Analiz Kategorisi, İstanbul: Agora Kitaplığı
Sancar, Serpil, (2008) "Vicdani red ve eril şiddet," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 135-142.
Selek, Pınar, "Feminizme ve anti militarizme ihtiyacımız var," Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 27-29.
Sümbüloğlu, Nurseli Yeşim, "Normatif erkekliğin kurucusu olarak askerlik," Birikim, S. 240, ss. 59-63.
Speck, Andreas, "Dünyada çağdaş red ve red hareketlerinin ana hatları: Savaş karşıtı uluslar arası hareket içinde red," Birikim, S. 207, ss. 42-55.
Taş, Mahinur, "Ordunun vatansever kadınları," Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 47-49.
Toker, Nilgün, "Anti militarizm sorumluluktur," Birikim, S. 207, ss. 27-31.
__________, (2008) "Vicdani red, sivil itaatsizlik ve anti militarizm," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 79-94.
Üsterci, Coşkun, Uğur Yorulmaz, (2008) "Türkiye'de vicdani red," haz. Özgür Heval Çınar ve Coşkun Üsterci, Çarklardaki Kum, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 217-231.
Wallerstein, Immanuel (2004) "Kültürler Çatışıyor mu? Biz kimiz? Ötekiler Kim?" 21.yy'da Siyaset, İstanbul: Aram Yayıncılık, ss. 45-70.
Yurdalan, Nilgün, " Söyleşi: Ferda Ülker, 'Evet askerlik yapmıyoruz, ama vicdani redciyiz, '" Amargi, S.2, Güz 2006, ss. 36-38. ]]> http://www.keditor.org/yazilar_701.html http://www.keditor.org/yazilar_701.html Türkiye'de vicdani redçi kadınların, vicdani red kavramı ve anlamı ile olan ilişkisi Dil ve Eğitim Anadilde eğitim meselesi Türkiye'de olduğu kadar uluslararası çapta da tartışılan, incelenen bir konu. Türkiye'nin bu konudaki yaklaşımı da her zaman tartışma ve araştırma konusu olmuştur. Ulusal ve uluslararası birçok kurum bu konuda rapor hazırlamışlardır. 'Minority Rights Group International (Uluslararası Azınlık Hakları Grubu) 'Unutmak mı Asimilasyon mu? Türkiye'nin Eğitimin Sisteminde Azınlıklar' adıyla rapor...
Uluslararası standartlar

Uluslararası hukuk, resmi dili öğreten veya bu dilde eğitim veren devletlere saygı göstermekle birlikte, devletlerin ulusal azınlıklara mensup kişilerin istekleri dışında asimilasyonunu amaçlayan politikalardan veya uygulamalardan uzak durmasını ve bu kişileri asimilasyona yönelik her türlü işlemden korumasını şart koşmaktadır. Bunun yanı sıra, devletlere ulusal azınlıkların kendi dillerini korumaları için gerekli koşulları teşvik etme yükümlülüğü getirmektedir. Dolayısıyla Azınlıkların anadillerini öğrenme hakkı, anadillerinde eğitim alma hakkı ve kendi eğitim kurumlarını kurma ve işletme hakkı uluslararası hukuk tarafından öngörülen azınlık koruma sisteminin temel bir öğesidir.

Anadilde eğitim, eğitimin kalitesi ve azınlık çocuklarının entegrasyonu açısından önemli bir rol oynamaktadır. 2000 yılında düzenlenen Dünya Eğitim Forumu'nda sunulan bir rapora göre: 'Son kırk yıldır, öğrencilere anlamadıkları bir dilde eğitim vermenin pek de verimli olmadığı ve yüksek oranda sınıfta kalma ve terk örneklerine sebep olduğunu gösteren veriler edinilmiştir. Bunun eğitime erişimi etkilediği şüphesizdir: Ebeveynlerin öğrenme kapasitesi bulunmadığını düşündükleri çocukları okuldan aldıkları bilinen bir gerçektir.'

Eğitimsel gelişim uzmanı Carole Benson'a göre, öğrencilere anlamadığı bir dilde eğitim vermek 'öğrencilere yüzmeyi öğretmeden suyun altında tutmaya' benzemektedir.

Kurumları yönetme özgürlüğü

Ulusal Azınlıkların Korunmasına Dair Çerçeve Sözleşmesi (UAÇS)'nin 13. maddesi, devletlerin, azınlıkların kendi özel eğitim ve öğretim kurumlarını kurma ve işletme hakkını tanımalarını şart koşmakta ve devletlerin bu hakkın kullanımını finanse etmekle yükümlü olmadıklarını söylemektedir.

Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 13. maddesinin dördüncü fıkrası 'bireylerin ve kuruluşların eğitim kurumları kurma ve yönetme özgürlüğünü' koruma altına almaktadır. Daha ayrıntılı olarak, Eğitimde Ayrımcılığa Karşı UNESCO Sözleşmesi, devletlerin, 'ulusal azınlık üyelerinin okul kurmak, her bir devletin eğitim politikasına bağlı olarak, kendi dillerini kullanmak veya öğretmek de dahil olmak üzere kendi eğitim faaliyetlerini sürdürme hakkını tanımasını' gerektirmektedir. Lahey Tavsiyeleri de aynı ilkeyi belirtmektedir. Devletlerin 'bu haktan yararlanılmasını, bu kurumların kurulmasını ve işletilmesini düzenleyen haksız oranda külfetli hukuki ve idari şartlar koyarak engellememesi' gerekmektedir. UAÇS'nin 14. maddesi, bir ulusal azınlığa mensup olan herkesin kendi azınlık dilini öğrenme hakkının devletler tarafından tanınmasını öngörmektedir. 14. madde ayrıca, devletlerin azınlıklara, geleneksel olarak veya büyük oranda azınlıkların yaşadığı bölgelerde yeterli talep olması halinde ve devletlerin eğitim sistemleri çerçevesinde mümkün olduğu kadarıyla, kendi dillerini öğrenmeleri ve kendi dillerinde eğitim almaları için yeterli fırsatı sunması gerektiğini dile getirmektedir. Devletler, azınlık dilleri eğitim müfredatının geliştirilmesi ve değerlendirilmesi için merkezler açılmasını kolaylaştırmalıdır.

Azınlık dilinde eğitim müfredatı

AGİT, Lahey Tavsiyeleri'nde, ilköğretimde müfredatın azınlık dilinde öğretilmesi ve ayrıca azınlık dilinin düzenli bir ders konusu olarak okutulmasını tavsiye etmektedir. Devletin resmi dili de 'çocukları kültürel ve dilsel temellerini iyi anlayan ve her iki dili de bilen eğitimciler' tarafından düzenli bir ders konusu olarak okutulmalıdır. Devletlere ortaokul seviyesinde, müfredatın önemli bir kısmını azınlık dilinde sunmaları tavsiye edilmektedir. Azınlık dili ve devletin resmi dili düzenli bir ders konusu olarak okutulmaya devam etmelidir. Devletin resmi dilinde okutulan ders sayısının kademeli olarak arttırılması tavsiye edilmektedir ve araştırmalar kademeli artışın çocuk açısından daha iyi sonuç verdiğini göstermektedir. Dolayısıyla böyle bir eğitim sisteminin devamlılığı, diğer şeylerin yanı sıra, anadilde tüm disiplinlerde eğitim almış öğretmenlerin varlığına bağlı olacağından, devletlerin öğretmenlerin eğitimi için yeterli olanağı sunmaları ve bu eğitime erişimi kolaylaştırmaları tavsiye edilmektedir.

Devletlerin, kendi vatandaşlarına olduğu gibi, vatandaşı olmayan azınlıkların anadillerinde eğitim alma haklarını da belirli koşullar altında güvenceye almaları gerekmektedir. Hukuk Yoluyla Demokrasi için Avrupa Komisyonu (Venedik Komisyonu) tarafından 2006 yılında kabul edilen rapora göre:

'Bağımsızlık veya yeniden edinilen bağımsızlık sırasında orada yaşamakta olan ancak vatandaş sıfatı bulunmayan kişilerden oluşan gruplara, prensipte kendi dillerini öğrenme ve en azından belirli bir oranda, özellikle ilkokulda kendi dillerinde eğitim alma fırsatı tanınmalıdır.'

Lahey Tavsiyeleri de devletlerin, ulusal azınlıkların temsilcilerinin, hem bölgesel hem de ulusal seviyede azınlık dilleri ve eğitimle ilgili politika ve programların geliştirilmesi ve uygulanmasına katılımını sağlayacak koşulların yaratılmasını öngörmektedir. Özellikle ebeveynleri içerecek özel tedbirler alınmalıdır. UAÇS'nin 15. maddesi, kapsamı genişleterek, devletlerin ulusal azınlıklara mensup kişilerin kültürel, sosyal ve ekonomik hayata etkili bir biçimde katılımları için gerekli koşulları oluşturmasını şart koşmaktadır. Bölgesel ve Azınlık Dilleri için Avrupa Şartı'nın 7. maddesinin 4. fıkrası, devletlerin her bir azınlık grubunun görüşünü yansıtacak danışma organları kurmasını şart koşmaktadır.

Türkiye'deki mevzuat ve uygulama

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 3. maddesi devletin dilinin Türkçe olduğunu belirtmektedir. Anayasa'nın 42. maddesi ise şu ifadeyi taşımaktadır:

'Türkçe'den başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına anadilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez. Eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak yabancı diller ile yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okulların tabi olacağı esaslar kanunla düzenlenir. Milletlerarası antlaşma hükümleri saklıdır.'

Anayasa azınlık dillerinin öğretilmesini ve öğrenilmesini yasaklarken, Türkçe'nin araştırılması ve Türkçe yayın yapılmasını teşvik etmektedir. Anayasa'nın 42. maddesinin Türkçe dışındaki dillerde anadil eğitimi verilmesinin yasaklanması ve Türkçe dışındaki dillerin anadil olarak öğretilmesinin yasaklanması gibi iki esaslı sonucu olmaktadır. Milli Eğitim Temel Kanunu'nun 10. maddesi, Türk dilinin öğretilmesini ve zenginleştirilmesini hedeflerden biri olarak saymaktadır.

Anadilde eÄŸitim

Lozan Antlaşması'nın 41. maddesi, Türkiye'nin gayrimüslim azınlıkların önemli bir oranda ikamet ettiği il ve ilçelerdeki devlet okullarında anadillerinde eğitim sağlamasını şart koşmaktadır.

Ancak, bu hüküm Türkiye'deki hiçbir devlet okulunda uygulanmamaktadır. Bir Lozan azınlığı üyesi, kendi okullarının sayısının, giderek azalan nüfusları neticesinde son derece yeterli olduğu için bu hükmün uygulanmasına ihtiyaç duymadıklarını dile getirmektedir.

Hiçbir devlet okulu diğer azınlık dillerinden herhangi birini öğretim dili olarak kullanmamaktadır. Bu durum bilhassa, anadilde eğitimin devletin öncelikli ödevlerinden olduğunu ve kendilerine Kürtçe öğretim yapan özel okullar açma hakkı tanınmış olsaydı dahi, mevcut koşullar altında böyle bir okul açmak için yeterli kaynakları olmayacağını belirten bazı Kürt çevrelerce eleştirilmektedir. Birçok Kürt, Türkçe'yi ilkokulda öğrendiğini ve dersleri anlamak ve öğretmenlerle iletişim kurmakta güçlükler yaşadığını söylemektedir. Kürt Dili Araştırma ve Geliştirme Derneği Genel Başkanı Mazhar Aktaş bu durumu şu şekilde örneklemiştir:

'İlkokuldayken sınıf arkadaşlarımla kavga etmiştik ve biri öğretmene şikayet etti. Türkçe'yi henüz pek anlamıyordum. Öğretmen bana küfredip küfretmediğimi sordu, sınıf arkadaşlarımdan biri bu soruyu tercüme etti. Kürtçe'de de aynı kelime var; ama Kürtçe'de 'küfür' sadece Allah'a hakaret etmek anlamında kullanılıyor. Soruyu yanlış anladım ve ısrarla küfretmediğimi söyledim. Bunun üzerine yalan söylediğim için dayak yedim.'

Laz bir öğretmen, ilkokuldayken bütün öğrencilerin Laz olmasına rağmen Lazca konuşmalarının yasak olduğunu ve Lazca konuştuklarında öğretmenlerin onları 'küçük düşürdüğünü' anlatmaktadır. Öğretmenler azınlık dilinde konuşsalar bile, çocuklarla bu dilde iletişim kurmaları onlara yönelik ayrımcılık yapılmasına sebep olabilmektedir. Bir öğretmen bu durumu şöyle ifade etmiştir:

'Öğretmen olarak, Türkçe'yi anlamayan ve bu nedenle yalnızlaşmış birçok öğrenciyle karşılaştım. Yasak olmasına rağmen onlarla Kürtçe konuşuyordum. Bir keresinde yerde 1,5 metre kar varken Sivas'tan sürüldüm. Bu tür sürgünlerin davranışımla bağlantılı olduğunu düşünüyorum.'

Lozan Antlaşması'nın 40. maddesi, tüm gayrimüslim azınlıklara, giderlerini kendileri ödemek üzere, eğitim ve öğretim için her türlü okul ve başkaca kurum kurma, yönetme ve denetleme hakkı ve buralarda kendi dillerini kullanma ve kendi dinlerini serbestçe uygulama hakkı tanımaktadır. Uygulamada sadece Ermenilere, Rumlara ve Musevilere kendi okullarını kurma ve yönetme hakkı tanınmaktadır. 2008 yılı Mayıs ayı itibariyle, İstanbul'da çift dilde eğitim yapan (Ermenice-Türkçe) 19 Ermeni okuluna 3072 öğrenci kayıtlı durumdadır. Bir Ermeni Okulu'nun yönetim kurulunda yer alan Garo Paylan okulların durumunu şu şekilde ifade etmektedir:

'Bu okulların kapasitesi 6000 civarındadır. Ancak [...] mali sorunlardan ve diğer meselelerden ötürü bu alandaki gelişmeleri izleyemiyor ve diğer özel okullarla rekabet edemiyorlar. Bu yüzden bazı Ermeni aileleri çocuklarını diğer özel okullara göndermeyi tercih ediyor. Her yıl 150-200 kadar öğrenci kaybediyoruz; bu şekilde giderse önümüzdeki yıllarda 6-7 okulu kapatacağız.'

Şu anda mevcut olan 12 Rum okulunda 212 öğrenci kayıtlıdır. Ayrıca iki de Rum anaokulu bulunmaktadır. İstanbul'da bunlardan başka, eğitim dili olarak Türkçe ve İngilizce'yi kullanan ve İbranice'yi de dil olarak öğreten bir Musevi anaokulu, bir Musevi ilköğretim okulu ve bir de Musevi ortaöğretim kurumu bulunmaktadır. Lozan Antlaşması'nın getirdiği korumaya ve devletin Lozan'ın 39. maddesi ve Anayasa'nın 10. maddesi kapsamında tüm vatandaşlarına eşit muamelede bulunma taahhüdüne rağmen, Lozan okulları birçok bürokratik ve hukuki eşitsizlikle karşı karşıya kalmaktadır.

Bu sorunlar arasında müfredatın ve okul kitaplarının yenilenmesi konusu da yer almaktadır; yeni kitapların onaylanması için İstanbul'daki Milli Eğitim Müdürlüğü'ne ve Ankara'da Bakanlığa yapılan her başvuruyla birlikte, noter tarafından onaylanmış bir Türkçe tercümenin sunulması gerekmektedir. Garo Paylan, 2006 yılı sonlarında bir Ermeni okulu tarafından sunulan bazı kitapların halen onaylanmamış olduğunu söylemektedir. Paylan ayrıca, Türkiye'deki Ermeni okullarının alfabe ve lehçe farklılıklarından ötürü Ermenistan'daki kitapları; bilgi ve haritalara yaklaşım konusundaki temel farklardan ötürü de Amerika Birleşik Devletleri'ndeki kitapları kullanamadığını da eklemektedir.

Ermeni okulları mali sıkıntılardan dolayı öğretmenlerine iyi bir ücret ödeyememektedir ve öğrencilerden pek çoğu üniversite giriş sınavlarından ötürü üniversitelerde ilgili bölümlere girememekte veya girmek istememektedir. Bu okulların karşı karşıya kaldığı sorunlar ile kaynak ve materyal eksikleri, pek az gencin bu okullarda çalışmak istemesi sonucunu doğurmaktadır. Ermeni okulları lehçe ve aksan farklılıkları yüzünden Ermenistan'dan da öğretmen getirememektedirler. Sonuç olarak, Ermenice konuşan sınıf öğretmenleri yetersiz sayıda kalmaktadır.

Ayrıca, Türkçe, tarih ve coğrafya dışındaki dersleri Ermenice öğretme hakları bulunmasına rağmen, bazı branş öğretmenleri yeterli derecede Ermenice bilmediğinden birçok ders Türkçe işlenmektedir. Üniversite giriş sınavları Türkçe dilinde yapıldığından, birtakım aileler de çocuklarının dersleri Türkçe olarak görmesini tercih etmektedir. Rum okulları Türkiye ile Yunanistan arasında karşılıklılık ilkesine yer veren antlaşmalara göre yönetilmektedir. Bu antlaşmaya göre, her iki devlet de ülkelerindeki Türk ve Rum okullarında çalışmak üzere öğretmen değişiminde bulunabilmektedir. Yunanistan'dan gönderilen bir öğretmenin (kontenjan öğretmenleri) uygulamada beş okulda öğretmenlik yapması mümkün olabilecekken sadece bir Rum okulunda öğretmenlik yapabilmektedir. Okulların halihazırda maddi sıkıntıları bulunmaktadır ve okulda sadece birkaç saat ders verecek bir öğretmene maaş ödemek çok masraflı olmaktadır.

Dolayısıyla Rum okulları kontenjan öğretmenleri konusunda sıkıntı yaşamaktadır. Diğer okullar gibi, bazı alanlarda uzman öğretmen eksiği ortaya çıktığında başka bir yerde çalışan öğretmenleri bir süreliğine görevlendirebilmeleri mümkün olsa da diğer okullardan farklı olarak, bunun için izin almaları gerekmektedir. Rumca günlük bir gazete olan Aboyevmatini'nin sahibi olan Mihail Vasiliadis, Zoğrafyon Lisesi'nin 2008 yılı Ocak ayında böyle bir öğretmen görevlendirmek için başvuruda bulunduğunu ancak iznin 2008 yılı Mayıs ayında çıktığını belirtmektedir. ]]> http://www.keditor.org/yazilar_633.html http://www.keditor.org/yazilar_633.html Dil ve Eğitim Kürt basını 111 yaşında Mısır'ın başkenti Kahire'de Miqdad Mîdhad Bedîrxan tarafından sürgünde çıkarılan "Kürdistan" gazetesiyle başlayan Kürt basını 111 yaşına bastı. 22 Nisan 1990 günü Halk Gerçeği ile yola çıkan ve kökü Bedîrxan'ın Kürdistan Gazetesi'ne dayanan Özgür Basın Geleneği, bugün yirminci yılına adım atarken, bugüne kadar 24'ü günlük, 22'si haftalık olmak üzere toplam 46 gazete çıkarmış bulunuyor. Özgür B...
Özgür Basın Geleneği'nin ilk adımı sayılan haftalık gazete, altı ayrı siyasi çevrenin ortak yayın organı olarak yayınlandı. Dokuzuncu sayıda kapatılan Halk Gerçeği'nin fiili yayın yönetmeni Hüseyin Aykol idi. O dönemde yoğunlaşmaya başlayan çatışma haberlerinin anlatıldığı Metin Çiyayi'nin "Masalcı Dede" imzasıyla "Sonsuzluk Ülkesinden Masallar" çok ilgi gördü. Gazetenin kapatılması üzerine tutuklanan Yazı İşleri Müdürü İsmail Safter, bir süre hapis yattı. Ardından yayına başlayan Yeni Halk Gerçeği ise sadece üç sayı yayınlandıktan sonra yönetimince kapatıldı.

Ortak yayın projesi tutmayınca, bu kez yola Yeni Ülke ile tek başına koyulma kararı alındı. İlk sayısının yayınlandığı 20 Ekim 1990 haftasında, Diyarbakır bürosunun İslami Cihat örgütü tarafından bombalandığı haftalık gazetenin kurucu Genel Yayın Yönetmeni Günay Aslan, gazetenin 16. sayısından itibaren yerini Hüseyin Aykol'a bıraktı. Gazeteyi çıkaran şirketin ortakları, İsmet Ateş, Zübeyir Aydar, Yusuf Serhat Bucak ve Hüseyin Aykol'du. Şirket ortaklığından İsmet Ateş ayrılınca yerine Ferda Çetin getirildi. Yayınlanan 110 sayısından 40'a yakın sayısı toplatılan gazetenin ülke ve Avrupa'daki toplam tirajı 50 bine kadar yükseldi. Yeni Ülke'nin Avrupa bürosu Behçet Avşar tarafından kuruldu, büronun ikinci çalışanı ise gazetenin aynı zamanda köşe yazarı da olan A. Kadir Konuk'tu. Özellikle ilk sayılarda, kimi haber ve yazıların bir kısmı matbaanın isteği üzerine sansürlenerek yayınlanabildi. Gazetenin Şükrü Gülmüş'ün yönetiminde çıkarıldığı 3 Ekim-15 Aralık 1992 döneminde tirajı 20-30 binden 1500'lere kadar düştüğü için kapatılmak zorunda kalındı.

Günlük gazeteye geçiliyor

Haftalık Yeni Ülke ihtiyaçlara yanıt veremez hale gelince günlük gazete çıkarma kararı alındı ve Özgür Gündem'in alt yapısı hazırlanmaya başlandı. 30 Mayıs 1992 günü yayına başlayan günlük gazetenin kurucu Genel Yayın Yönetmeni Ahmet Kahraman idi; ancak gazetenin yayını başlamadan ayrıldı. Gazetenin ilk Genel Yayın Yönetmeni Ragıp Duran oldu; ancak o da ilk iki haftanın sonunda istifa edince, yerine Yayın Kurulu oluşturuldu. Haluk Gerger, A. Başer Kafaoğlu, Taner Kutlay, Yavuz Şimşek, Hasan Bildirici ve Veli Özdemir'den oluşan Yayın Kurulu'nda yer alan Haluk Gerger ve ardından Hasan Bildirici fiili yayın yönetmenliği yaptı. Bildirici, bu görevinden 15 Ağustos 1992 sonrasında ayrılmak zorunda kaldı. Ekim 1992'de Yayın Kurulu'na giren Ramazan Ülek daha sonra Genel Yönetmen oldu. 14 Aralık'ta Genel Yönetmenliği Ramazan Ülek'ten devralan Şükrü Gülmüş, yöneticilik yaptığı son 31 günde gazetenin kapatılması için çalıştı. Özgür Gündem'in yayınlanan toplam 580 sayısının (her iki Özgür Gündem kastediliyor) 486'sı hakkında dava açıldı. Üç kez 30 gün, 15 kez 15 gün, iki kez 10 gün olmak üzere toplam 20 davada kapatma kararı çıktı. Gazeteciler ve editörlerin toplam 147 yıl hapis cezası ve 21 milyar lira para cezasına çarptırıldı. İmtiyaz Sahibi Yaşar Kaya'ya da 35 milyar lira para cezası verildi.

Kürtçe gazete yayında

Özgür Gündem'i yayınlayan Ülkem Basın Yayın, bir de Kürtçe gazete çıkarma kararı aldı. Kürtçe haftalık Welat gazetesi 22 Şubat 1992 günü yayına başladı. 115 sayı yayınlanan ve hakkında açılan onlarca dava ve verilen cezalar nedeniyle haftalık Welat gazetesinin kapatılmasından sonra "Welatê Me" gazetesi yayına başladı. 1996 yılına kadar 46 sayı çıkarılan "Welatê Me" gazetesinin kapatılmasıyla "Azadiya Welat" gazetesi yayın hayatına başladı. Kürt basın yayın alanında en uzun soluklu gazete unvanına sahip olan "Azadiya Welat" gazetesi en son 15 Ağustos 2006'da günlük yayına geçti.

Özgür Gündem geri dönüyor

Yönetim kararıyla kapatılan Özgür Gündem gazetesi 26 Nisan 1993 günü Gurbetelli Ersöz'ün genel yayın yönetmenliğinde yeniden yayına başladı. Gazete 10 Aralık 1993 tarihinde, Dünya İnsan Hakları Günü'nde yüzlerce polis tarafından basıldı ve çalışanları gözaltına alındı. Gazete çalışanlarının büyük bölümü bir gün sonra serbest bırakılırken, Gurbetelli Ersöz ve 17 gazete çalışanı gözaltında tutuldu. Gazeteciler, 13 gün süren gözaltı süresince açlık grevi yaptılar. Yoğun işkenceyle geçen gözaltından sonra, 23 Aralık 1993 günü İstanbul 5 No'lu Devlet Güvenlik Mahkemesi'ne çıkarılan gazetecilerden Gurbetelli Ersöz ve Müessese Müdürü Ali Rıza Halis, "örgüt üyeliği" suçlamasıyla tutuklanarak Bayrampaşa Cezaevi'ne konuldular. Gurbetelli Ersöz, yargılama sonucunda 3 yıl 9 ay hapis cezasına çarptırıldı. Yaklaşık 6 ay tutuklu kalan Ersöz, 16 Haziran 1994 tarihinde serbest bırakıldı.

Bombalar ve sansür altında...

Özgür Gündem yönetiminin fiilen dağıtılması üzerine, Özgür Ülke 28 Nisan 1994'te yayına başladı. Gazetenin üç bürosu 4 Aralık 1993 günü aynı anda bombalandı. Ersin Yıldız yaşamını yitirirken gazetenin 21 çalışanı da yaralandı. Bombalama emrinin dönemin Başbakanı Tansu Çiller tarafından verildiği belgeleriyle ortaya çıktı. Bombalamaya rağmen gazete yayınına ara vermeden devam etti. Gazetenin toplam 247 sayından 220 sayısı hakkında toplatma kararı verildi. Açılan davalar nedeniyle gazetenin 7 yazı işleri müdürü tutuklandı. Özgür Ülke, 2 Şubat 1995 günü daha bir yılını dolduramadan İstanbul Sulh Ceza Mahkemesi tarafından Özgür Gündem'in devamı olduğu gerekçesiyle kapatıldı.

Bunun üzerine 13 Nisan 1995'te Yeni Politika yayına başladı. Gazete daha ilk sayısında sansürle karşılaştı. Başka gazetelerden alıp yayımladığı haberler bile sansüre uğradı. Dört ay yayımlanabildi. Bu sürede birçok muhabiri gözaltına alındı, tutuklandı. 16 Ağustos 1995 günü Özgür Ülke'nin devamı olduğu gerekçesiyle kapatıldı. O tarihe kadarki 126 sayısından 117'si sansürlendi. Gazetede yer alan 121 makale, 316 haber, 20 röportaj, 1 karikatür, 1 rapor, 2 biyografi, 1 anı, 13 okur mektubu ve 13 ilana sansür uygulandı. Hem Özgür Ülke hem de Yeni Politika'nın yazı işleri müdürleri sürekli tutuklandığı için diğer siyasi örgütler, yazı işleri müdürü verme konusunda muazzam bir dayanışma sergilediler.

Soluklanma ve yeniden devam

Yeniden ve daha geniş katılımlı bir günlük gazetenin örgütlenmesi yapılırken, kadroların gazetecilik refleksleri tembelleşmesin diye haftalık bir gazete çıkarılmasına karar verildi. Haftalık Özgür Yaşam 7 Ekim 1995'te yayına başladı. Dergi boyutundaki haftalık gazete 16 sayı yayımlandı. Demokrasi Gazetesi çıktıktan bir süre sonra yayın hayatına kendisi son verdi. 12 Aralık 1996 günü yayına başlayan günlük Demokrasi Gazetesi, birçok çevreye açık, geniş katılımlı bir yayındı. Ancak yine de gazetenin dağıtımı engellendi. Mahkeme kararıyla kapatıldığı 3 Mayıs 1997'ye dek gazetede yer alan haber ve yorumların yanı sıra, okur mektupları ve ilanlara bile davalar açıldı.

Demokrasi'nin ardından 7 Temmuz 1997'de Ülkede Gündem yayına başladı. Gazete yayın yaptığı süre içinde 57 muhabir ile 40 dağıtıcısı tehdit edildi, gözaltına alındı ve işkence gördü. Gazetenin dağıtımı engellendi ve sansürlendi. 26 Eylül 1997 tarihinden itibaren Olağanüstü Hal Bölgesi'ne girişi yasaklandı. Batman bürosu 21 Haziran gecesi bombalandı. DGM'lerde toplam 278 dava açıldı. 302 gün kapatma kararı verildi. 125 haber, 63 köşe yazısı, 9 fotoğraf ve 14 ilan sansürlendi. Gazete 23 Ekim 1998 tarihinde İstanbul DGM tarafından kapatıldı.

Beş ay kadar gazetesiz kalan Özgür Basın Geleneği, 18 Nisan 1999'dan itibaren Özgür Bakış gazetesini çıkarmaya başladı. Gazetenin yazı İşleri Müdürü Hasan Deniz hakkında 4 Haziran 1999'da tutuklama kararı verildi. OHAL bölgesinde dağıtımı yasaklandı. Gazetenin 125 sayısı hakkında toplatma kararı verildi. Açılan davaların 6'sı beraatla sonuçlandırılırken 101'i hakkında mahkumiyet kararı verildi. 371 gün yayımlanmasına karşın 390 gün kapatma cezası verildi. Gazete İmtiyaz Sahibi ve Yazı İşleri Müdürlerine toplam 606 milyar 827 milyon 916 lira para cezası verildi.

Yeni dönem, yeni gazete

Çatışmasızlık dönemine girilirken, yeni dönemin gazetesinin de en geniş çevreleri kapsaması amaçlandı. Hemen hemen her çevreden katılımın sağlandığı 2000'de Yeni Gündem Gazetesi 27 Mayıs 2000'de yayına başladı. Tamamen profesyonel bir anlayışla yönetilen bu gazeteye devletin tahammülsüzlüğü devam etti. Gazete çıkar çıkmaz, OHAL Bölgesi'nde dağıtım ve satışı yasaklandı. Gazetede yayımlanan haber ve yorumlarla ilgili açılan 65 dava sonucu ağır hapis ve para cezaları ile iki yıla yakın süreyle yayın durdurma cezaları ve 15 ayrı toplatma kararı verildi. 10 ay yayımlanan gazete, yönetim kararıyla 31 Mart 2001'de yayınına -özellikle ekonomik sorunlar yüzünden- son verdi. Yeni bir günlük gazete çıkarmak için girilen güç toplama döneminde haftalık bir gazete yayınlama kararı alındı ve böylece Yedinci Gündem gazetesi 23 Nisan 2001'de yayına başladı. 60 sayı yayımlanabilen haftalık gazetenin OHAL'e girişi yasaklandı. Hakkında 15 günlük kapatma cezası verilen gazetenin sahibi ve sorumlu yazı işleri müdürüne toplam 6 milyar liranın üzerinde para cezası verildi. Gazete aleyhine 30'un üzerinde dava açıldı.

Özgür Gündem'lere geri dönüş

Dönemin konjonktürüne uygun olarak Özgür Basın Geleneği, 'Özgür Gündem'li isimlere geri döndü. Bu yüzden Yeniden Özgür Gündem gazetesi 2 Eylül 2003'te yayına başladı. Gazete, 545 günlük yayın döneminde dört gün süreyle kapatıldı; yazı işleri müdürüne 25 ay hapis ve imtiyaz sahibine de 478 milyar lira para cezası verildi. Gazeteye toplam 315 dava açıldı.

Ülkede Özgür Gündem ise 1 Mart 2004'te yayına başladı. Gazete hakkında açılan 600'ün üzerindeki davadan 102'si mahkumiyetle sonuçlandı. Gazetenin 17 sayısı hakkında toplatma kararı verildi. İki kez -4 Ağustos 2006 ve 16 Kasım 2006'da- 15 günlük yayın durdurma cezası verildi. Yazı İşleri Müdürü Hasan Bayar, yaklaşık 16 yıl hapis ve yaklaşık 345 bin YTL para cezasına çarptırıldı. Ülkede Özgür Gündem'in kapatılmak zorunda kalındığı gün, Günlük Toplumsal Demokrasi gazetesi 16 Kasım 2006'da yayınına başladı ve yayını yaklaşık iki ay sürdü. Gazete yayınına 5 Ocak 2007'de kendisi son verdi. Sorumlu yazı işleri müdürü hakkında 100'den fazla soruşturma ve yaklaşık 60 dava açıldı. Gazetenin 20 sayısı hakkında yasaklama-toplatma kararı verildi.

Ne zaman, kimler çıkardı:

HALK GERÇEĞİ (22 Nisan 1990 - 24 Haziran 1990)

İmtiyaz Sahibi: İsmet Ateş (imc Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: İsmail Safter
Genel Yayın Yönetmeni: Hüseyin Aykol (fiili)
Editörler: Hüseyin Aykol, Yıldırım Bilgen, Gürcan Çilesiz, Zeki Albayrak, Nesrin Ulu

YENİ HALK GERÇEĞİ (26 Ağustos 1990 -16 Eylül 1990)

İmtiyaz Sahibi: İzzet Aslanbay (Bir Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: İzzet Aslanbay
Genel Yayın Danışmanı: Günay Aslan
Editörler: Hüseyin Aykol, Yıldırım Bilgen, Gürcan Çilesiz, Zeki Albayrak, Nesrin Ulu

YENİ ÜLKE (20 Ekim 1990- Aralık 1992)

İmtiyaz Sahibi: Yusuf Serhat Bucak (imc Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Özkan Kılıç, Yusuf Cacım, Bülent Aydın
Genel Yayın Yönetmeni: Hüseyin Aykol
Müessese Müdürü: Kenan Azizoğlu

ÖZGÜR GÜNDEM (30 Mayıs 1992 - 15 Ocak 1993)

İmtiyaz Sahibi: Yaşar Kaya (Ülkem Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Selçuk Gür, Işık Ocak Yurtçu, Yaşar Uzunlar
Genel Yönetmen: Ramazan Ülek
Yayın Koordinatörü: Yavuz Şimşek

WELAT (22 Åžubat 1992 - )

İmtiyaz Sahibi: Zübeyir Aydar (Ülkem Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Mazhar Günbat
Genel Yayın Yönetmeni: Abdullah Keskin, Mazhar Günbat

WELATE ME (1995)

İmtiyaz Sahibi: Aynur Bozkurt (... Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Mehmet Gemsiz
Genel Yayın Yönetmeni: Mazhar Günbat

ÖZGÜR GÜNDEM -2 (26 Nisan 1993 - 14 Nisan 1994)

İmtiyaz Sahibi: Yaşar Kaya (Ülkem Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Besim Döner, Kemal Şahin
Genel Yayın Yönetmeni: Gurbetelli Ersöz
Yayın Yönetmen Yardımcısı: Fahri Ferda Çetin

ÖZGÜR ÜLKE (28 Nisan 1994- 2 Şubat 1995)

İmtiyaz Sahibi: Hasan Küçükoba (Yöntem Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Süha Soysal Demirci, Murat Saraç ...
Genel Yayın Yönetmeni: A. Baki Karadeniz

YENÄ° POLÄ°TÄ°KA (13 Nisan 1995 - 16 AÄŸustos 1995)

Ä°mtiyaz Sahibi: Necati Taniyan
Yazı İşleri Müdürü: Ziya Aslan
Genel Yayın Yönetmeni: Leyla Peköz

ÖZGÜR YAŞAM (7 Ekim 1995 - 20 Ocak 1996)

İmtiyaz Sahibi: Veli Mükyen (Güncel Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Ali Zeren
Yayın Kurulu: Aslan Yıldız, Hüseyin Aykol, M. Sanlı Ekin, Çelebi Yavuz, Ragıp Zarakolu

DEMOKRASİ (12 Aralık 1996- 3 Mayıs 1997)

İmtiyaz Sahibi: Veli Mükyen (Güncel Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Ecevit Kılıç
Genel Yayın Yönetmeni: Mehmet Oğuz

ÃœLKEDE GÃœNDEM (7 Temmuz 1997 - 23 Ekim 1998)

İmtiyaz Sahibi: Selahattin Deli (Gündem Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Hayrettin Demircioğlu
Genel Yayın Yönetmeni: Erdem Önal

ÖZGÜR BAKIŞ (18 Nisan 1999 - 24 Nisan 2000)

İmtiyaz Sahibi: Halis Doğan (Ses Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Hasan Deniz
Genel Yayın Yönetmeni: Ragıp Zarakolu

2000'DE YENİ GÜNDEM (27 Mayıs 2000 - 31 Mart 2001)

İmtiyaz Sahibi: Mehmet Emin Yıldız
Yazı İşleri Müdürü: Erdal Taş
Genel Yayın Yönetmeni: Ragıp Zarakolu
Yayın Danışma Kurulu: Hüseyin Aykol, Işık Yurtçu, Varlık Özmenek, Mıgırdıç Margosyan, İsmail Göldaş, Tarık Ziya Ekinci, Veysi Sarısözen, Muhsin Kızılkaya, Mehmet Metiner

YEDÄ°NCÄ° GÃœNDEM (23 Haziran 2001 - 30 AÄŸustos 2002)

İmtiyaz Sahibi: Hıdır Ateş
Yazı İşleri Müdürü: Hünkar Demirel
Genel Yayın Yönetmeni: Ragıp Zarakolu

YENİDEN ÖZGÜR GÜNDEM (2 Eylül 2003 - 28 Şubat 2004)

İmtiyaz Sahibi: Ali Çelik Kasımoğulları (Sümer Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Mehmet Çolak
Genel Yayın Yönetmeni: Sibel Güler

ÜLKEDE ÖZGÜR GÜNDEM (1 Mart 2004 - 16 Kasım 2006)

İmtiyaz Sahibi: Ali Gürbüz (Cihan Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Hasan Bayar
Genel Yayın Yönetmeni: Sibel Güler, İrfan Uçar (Eylül 2005), Hüseyin Aykol (Mayıs 2006)

TOPLUMSAL DEMOKRASİ (16 Kasım 2006 - 5 Ocak 2007)

İmtiyaz Sahibi: Ali Gürbüz (Cihan Basın Yayın)
Yazı İşleri Müdürü: Özlem Aktan
Genel Yayın Yönetmeni: -

Not: Devam edecek
]]> http://www.keditor.org/yazilar_632.html http://www.keditor.org/yazilar_632.html Kürt basını 111 yaşında Avrupa solu bir ileri iki geri Avrupa Parlamentosu seçimleri yaklaşırken Avrupalı partiler seçim çalışmalarını hızlandırıyor. Birçok ülkede bu seçimler siyasi partiler açısından genel seçimler öncesi bir test niteliği de taşıyor. 1999 seçimlerinde sol partiler genel olarak Avrupa'daki sol eğilime rağmen AP'de çoğunluğu sağ eğilimli ve ulusalcı partiler almışlardı. Yine, 2004'te seçilen mevcut parlamentoda ağırlıklı olarak o dönemin gen...
Almanya: Sonbahar seçimlerine de hazırlanan Almanya'da, sosyal demokratlar ikinci büyük güç olarak hükümette yer alıyor. Özellikle Schröder hükümeti döneminde temelleri atılan Ajanda 2010 adlı reform politikası sonucunda SPD'den ayrılanlar ile eski Demokratik Sosyalizm Partisi'nin bileşiminden oluşan Sol Parti (Die Linke) ve SPD arasındaki ideolojik çekişmeler bu potansiyelin aynı iktidar potasında birleşmesini engelliyor. Özellikle SPD'nin sol çizgiden uzaklaşması ve Sol Partiyi eski doğu Alman Sosyalist Birlik Partisi (SED) ile kıyaslayan tutumu bu birliği giderek daha da imkansız hale getiriyor. Almanya'da solun önündeki en büyük engel sağa kayan politikaları ile SPD ve Die Linke arasındaki çekişmeden kaynaklanıyor. Alman muhafazakar partileri CDU-CSU, liberaller (FDP), SPD ve medya Die Linke'yi yıpratmak için önemli bir çaba içerisindeler. SPD'nin bundaki amacı 4 yıl önce kaybettiği seçmenlerini geri almak olsa da, diğer partiler ve özellikle de Alman devleti açısından bu, kapitalist sistemin garanti alınması için olmazsa olmazlardan.

Fransa: Fransa solu deyim yerindeyse, Avrupa'da potansiyelini heba etmede en başarılı politik grup olarak dikkat çekiyor. Solun en önemli sorunu partiler içi ve partiler arası çekişmeler ve toplumu peşinden sürükleyecek liderlerden yoksun olması. 2002 yılında iktidara gelen muhafazakar UMP'nin reform politikaları Fransız seçmeni sola yöneltmiş ve 2004 yılındaki Avrupa parlamentosu ve bölge konseyleri seçimleri sol için önemli bir zafer olmuştu. Bu dönemde 22 idari bölgenin 20'sini sol partilerin ittifakı kazanmıştı. Sosyalist Partisi (PS) adayı Segolene Royal, 2007 cumhurbaşkanlığı seçiminde Sarkozy'e karşı açık ara farkla kaybetmişti. Fransa'da son dönemlerde komünist liderler arasında en öne çıkanı ise kurduğu yeni partiyle (Yeni anti-kapitalist parti-NPA) alternatif solun lideri haline gelen Olivier Besancenot. Genç bir postacı olan Besancenot, önemli sempatiye sahip. 2012'deki cumhurbaşkanlığı ve genel seçimlerinde solun, sorunların çözümüne dönük toplumsal projeler hazırlaması gerekiyor. Yine, sosyal demokrat-sosyalist ve devrimci solu birleştirebilecek bir aday bulunması da sol açısından olmazsa olmazlardan.

İngiltere: İngiltere' de ise sol potansiyel olarak en zayıf dönemini yaşıyor. Başlıca sol parti olan Gordon Brown liderliğindeki İşçi Partisi (Labour) ise özellikle eski başbakan Tony Blair dönemindeki geleneksel ABD yanlısı devlet politikasına yatkınlığıyla sağ partilerden ayırt edilemeyecek durumda. Tony Blair iktidarı döneminde değiştirdiği seçim sistemi sayesinde 2005 yılında yalnızca yüzde 35'lik oyla parlamentodaki 646 sandalyeden 356'sını alarak çoğunluğu sağlamıştı. Ancak Blair'in görevden ayrılması ardından başbakan olan Brown'un mevcut durumu pekte iç açıcı değil. 1997 yılında Blair liderliğinde iktidara gelen parti, işsizliği geriletmiş ve sağlık sisteminde kısmi iyileşmelere imza atmıştı. Ancak sağlık sisteminde halen var olan sorunlar ve ekonomik krizle birlikte artan işsizlik ve ekonomik gerileme yeni lider Brown'un ve partisinin popülaritesini geriletmiş durumda. 2010'daki seçimlere kadar başarılı bir politika izleyememesi durumunda solun 1997'de başlayan iktidarının bitmesi ise kaçınılmaz olacak.

İtalya: İtalya solu da parçalı haliyle Fransa benzeri bir duruş sergiliyor. 2006 yılında Hristiyan demokratlar ve sol partilerden oluşan merkez-sol ittifakı ile kıl payı iktidara gelen sol, başbakan Romano Prodi'nin istifa etmesiyle gidilen 2008 seçimlerinde yenilgiye uğramıştı. 1996-2001 arasında sol, sosyalist, komünist, yeşil ve hristiyan demokrat partiden oluşan 'Zeytin Dalı' ve 2006-2008 arasında hükümette olan 'Merkez-Sol' koalisyonlarının en önemli sorunu farklı sol ve merkez anlayışlardan partilerden oluşmasıydı. Prodi'nin 1998, 2007 ve 2008 yıllarında istifa etmesi, tartışmalı kimliğiyle siyasette yer alan medya patronu ve Özgür Halk Partisi başkanı Silvio Berlusconi için önemli bir seçim malzemesi olmuştu. İtalya halkında sol ittifakların kendi içinde gösterdiği uzlaşmaz tutumlar, popülist söylemli Berlusconi'yi mecburi istikamet olarak halkın önüne getiriyor. Güçlü bir sol-sosyalist-komünist geleneğe sahip İtalya'da da genel olarak sol, Prodi gibi iki yılda bir istifa korkusu yaşatmayacak birleştirici bir lider ve halka sunulacak ortak çözüm önerilerine ihtiyaç duyuyor.

İspanya: İspanya solun iktidarda olduğu Avrupa ülkelerinden bir tanesi. Sol seçmen kitlesinin güçlü olduğu ülkede başlıca sol parti Jose Luis Rodrigez Zapatero önderliğindeki İspanya Sosyalist İşçi Partisi-PSOE. 2004 ve 2008 yıllarındaki genel seçimlerden zaferle çıkan PSOE, Zapatero hükümetinin çalışmaları ile etkinliğini korumayı başarıyor. Zapatero iç savaşta ve Franco döneminde zarar görenlere tazminat ödenmesi, diktatörlük kurbanlarının anıtlarının dikilmesi gibi konularda önemli adımlar atıldı. Yine sol hükümet, 2005'teki eğitim reformu ile devletten yardım alan ancak özel statüye sahip katolik okulları genel eğitim sistemine tabi olmaya mecbur kılarak önemli bir başarıya imza attı. Ancak, Bask ülkesinin bağımsızlığı için mücadele eden ETA'nın siyasi kolu Henri Batasuna'nın yasaklanması noktasında muhafazakar bir çizgiye kayan PSOE lideri, Şubat ayında yapılan kısmi yerel seçimlerde umduğu başarıyı bulamadı. Diğer sosyalist ve komünist partilerin ise ciddi bir etkinliği bulunmuyor. Ekonomik krizin iyi yönetilememesi durumunda PSOE'nin güç kaybetmesi ise kaçınılmaz olacak.

Polonya: 2004'te AB'ye üye olan Polonya'da sol oldukça zayıf bir profil çiziyor. Muhafazakar-Katolik kimliğiyle bilinen Polonya'da, solun zayıflığının başlıca nedeni eski komünist sistemde yaşanan deneyimlerin halkta bıraktığı olumsuz etkiler. Rusya ile var olan ve SSCB dönemindeki uygulamalarla bilenen tarihsel düşmanlık hissi, Irak Savaşı başta olmak üzere ABD ve NATO ile geliştirilen iyi ilişkilerde ifadesini buldu. Komünist sistemin çökmesi ardından gelişen milliyetçilik bu ülkede sol partilerin giderek güç kaybetmesini de beraberinde getirdi. Solun Polonya' da etkin bir hale gelmesi ancak iktidardaki sağ hükümetin yanlışlarına endekslenmiş durumda.

Hollanda: Yirmiyi aşkın siyasi partinin faaliyette olduğu Hollanda'da sol partilerin önemli bir halk desteği bulunuyor. Bir milyondan fazla Müslümanın yaşadığı ülkede özellikle 11 Eylül sonrası aşırı sağ Özgürlük Partisi (PVV) önemli bir etkinlik kazanmıştı. Özgürlükçü ve tolerans sahibi olarak bilinen Hollanda toplumunda son yıllarda aşırı İslam korkusu ciddi bir fenomen olarak duruyor. Solun önde gelen partisi sosyal demokrat PvdA (İş Partisi-Partij van de Arbeid) 90'larda yüzde 30'larda olan oylarını önemli oranda kaybetmiş durumda. Yeşiller, Demokratlar 66 ile beraber sol partilerin parlamentodaki sandalye sayısı ise 70. Ancak AP seçimlerinde sol partilerin güç kaybetmesi bekleniyor.

Belçika: Belçika'da ise son yıllardaki politik tercihler yabancılar ve İslam vb. sorunlarla bölgeler arası etnik çelişkilere göre şekilleniyor. Vallon (Fransız), Flaman ve Almanlardan oluşan ülkede sol partiler son yıllarda göreceli bir gerileme yaşadılar. Sosyalist Parti(PS), sol liberal ittifak (sp.a-Spirit), ekolojistler (Ecolo) ve yeşillerin (Groen) 150 sandalyeli parlamentoda sadece 46 temsilcisi bulunuyor. Bölgeler arası etnik çelişkiler ve yabancı düşmanlığı nedeniyle sağa kayışın olduğu ülkede 2007'de sadece yeşiller ve ekolojistler oylarını arttırabilirken, PS ve sp.a-Spirit ve liberaller önemli bir oy kaybıyla karşılaşmışlardı.

Lüksemburg: Lüksemburg'ta ise Hristiyan Demokratlar ile koalisyon ortaklığı yapan Sosyalist İşçi Partisi (POSL) ve Yeşiller parlamentoda temsil ediliyor. Son seçimlerde POSL yüzde 25 oyla ikinci, Yeşiller ise 11,5 ile dördüncü parti olarak sandıktan çıkmışlardı. 485 bin nüfuslu ülkede faaliyet gösteren diğer sol partiler Lenk ve komünistler ise ancak yüzde 3 civarında temsil gücüne sahip.

Avusturya: Avusturya'da iktidardaki Sosyal Demokrat Parti (SPÖ) 2008'de yapılan seçimlerde yaşadığı oy kaybına rağmen yüzde 29 oy oranı ve 57 milletvekili ile 183 üyeli parlamentoda birinci parti olmuştu. Yeşiller ise yüzde 10 oy ile 20 milletvekili bulunduruyor. Aşırı sağın giderek güçlendiği Avusturya'da yüzde 28 oy alan yabancı düşmanı FPÖ ve BZÖ parlamentoda sırasıyla 34 ve 21 sandalyeye sahipler. Koalisyonun büyük ortağı SPÖ özellikle eğitim alanında yapmak istediği reform nedeniyle sağ ağırlıklı eğitim sendikaları tarafından ağır baskı altına alınmış durumda.

Portekiz: Portekiz'de 2005'teki genel seçimleri AB Komisyonu başkanı Jose Manuel Barrosso'ya karşı yüzde 45 oyla kazanan Jose Socrates önderliğindeki Sosyalist Parti (PS) tek başına iktidarda bulunuyor. Aynı seçimlerde Marksist-Leninist ve Troçkist ittifakı CDU yüzde 7,5, Yeşiller ve komünist ittifakı 'Bloco de Esquerda' ise yüzde 6 oy almıştı. Portekiz'de AP seçimlerinde de sol partilerin çoğunluğu yakalamaları bekleniyor.

İsveç: Sosyal demokrasinin Avrupa'daki kalelerinden İsveç'te ise 1994'te iktidara gelen Sosyal demokrat-Yeşiller-Sol Parti koalisyonu 2006'daki seçimlerde merkez sağ-liberal İsveç İttifakına karşı kaybetmişti. Sosyal devlet anlayışının en etkili biçimde uygulandığı ülkelerden olan İsveç'te sol bu seçimlerde yüzde 46 oy alarak kaybetse de tabanını önemli oranda korumayı başarmıştı. Son yapılan anketler ise solun önümüzdeki yerel seçimlerde oylarını arttıracağını gösteriyor. İsveç, Belçika, Hollanda, İsviçre ve Lüksemburg ile beraber yabancılara yerel seçimlerde oy hakkı tanıyan nadir ülkelerden.

Danimarka: Danimarka toplumu daha çok özgürlükçü ve toleranslı olarak bilinir. Ülkenin başlıca sol partisi olan Socialdemokraterne, 19'uncu yüzyılda sosyalist temellere dayanan bir sistem kurmak üzere yola çıkmıştı. Ancak bir çok Avrupa sosyal demokrat partisinde olduğu 1920'li yıllar sonrasında bölünmelere maruz kaldı. 1924-1981 arasında kurulan tüm hükümetlerde yer alan Socialdemokraterne 1993-2001 arasında Poul Nyrup Rasmussen liderliğinde tekrar iktidar oldular. Sosyalist Halk Partisi (SF) de parlamentoda yüzde 13'le temsil ediliyor. Yine Danimarka'ya bağlı olan Grönland'da Eskimo partisi olarakta bilinen Sosyalist Inuit Ataqatigiit ve sosyal demokrat Siumut adlı partiler Grönland adasında iktidar partileri olarak önde geliyorlar.

Yunanistan: Yunanistan'da sol partilerin başında gelen PASOK, son iki genel seçimleri kaybetmişti. PASOK'un yüzde 38 oy aldığı seçimlerde, Komünist Parti yüzde 8,2 ile 300 üyeli meclisteki sandalye sayısını 22'ye çıkarırken, Radikal Sol Koalisyonu yüzde 5 oy alarak sandalye sayısını 14'e çıkarmıştı. Aralık ayında 15 yaşında bir gencin polis tarafından öldürülmesi ardından başlayan protesto gösterilerinde özellikle anarşist, sosyalist ve komünist gençlik hareketleri dikkat çekmişti. Günlerce süren protestolarda hükümetin istifası istenmişti. ]]> http://www.keditor.org/yazilar_620.html http://www.keditor.org/yazilar_620.html Avrupa solu bir ileri iki geri